Kolendra siewna (Coriandrum sativum)

Kolendra siewna to roślina jednoroczna z rodziny selerowatych (Apiaceae), osiągająca wysokość 30-60 cm. System korzeniowy jest wrzecionowaty, z głównym korzeniem palowym sięgającym do 30 cm głębokości.

Łodyga jest prosta, okrągła, bruzdowana i rozgałęziająca się w górnej części. Dolne liście są ogonkowe, pojedynczo pierzaste o zaokrąglonych listkach z ząbkowanymi brzegami, górne - podwójnie pierzastosieczne o wąskich, nitkowatych odcinkach. Kwiaty są drobne (2-3 mm), białe lub bladoróżowe, zebrane w baldachy złożone.

Owocem jest kulista rozłupnia o średnicy 3-5 mm, dojrzała rozpada się na dwie jasnobrązowe rozłupki z żeberkami. Charakterystyczny jest kontrast między zapachem liści a korzennym aromatem dojrzałych nasion.

Kolendra preferuje stanowiska słoneczne lub lekko półcieniste, osłonięte od wiatru. Najlepiej rośnie na glebach żyznych, próchniczych, o pH 6,0-7,5, przepuszczalnych i utrzymujących umiarkowaną wilgotność. Nie toleruje gleb podmokłych i zbyt kwaśnych.

Siew przeprowadza się bezpośrednio do gruntu w kwietniu lub maju, gdy temperatura gleby osiągnie minimum 10°C. Nasiona wysiewa się na głębokość 1-2 cm, w rzędach oddalonych o 25-30 cm.

Podlewanie powinno być regularne, umiarkowane, szczególnie w okresie kiełkowania i początkowego wzrostu. Nawożenie przeprowadza się jednorazowo przed siewem, stosując kompost lub nawóz wieloskładnikowy w ilości 3-4 kg na 10 mkw. Nadmiar azotu zmniejsza zawartość olejków eterycznych i pogarsza aromat.

Pielęgnacja obejmuje regularne odchwaszczanie i spulchnianie gleby. Aby przedłużyć zbiór liści, należy systematycznie usuwać pojawiające się pędy kwiatostanowe. Rozmnażanie odbywa się wyłącznie przez nasiona. Jako roślina jednoroczna kolendra nie wymaga przygotowania do zimy.

Zbiór liści należy rozpocząć, gdy roślina osiągnie wysokość 10-15 cm. Najlepiej zbierać młode, zdrowe liście lub całe pędy rano, po obeschnięciu rosy. Owoce zbiera się, gdy zaczynają zmieniać barwę z zielonej na jasnobrązową, zazwyczaj w sierpniu lub wrześniu.

Liście należy suszyć w zacienionym, dobrze wentylowanym miejscu, w temperaturze 20-30°C. Owoce wymagają suszenia w temperaturze do 35°C przez 5-7 dni. Prawidłowo wysuszony surowiec zachowuje naturalną barwę i charakterystyczny aromat.

Suszone liście i owoce należy przechowywać w szczelnych, ciemnych pojemnikach, w suchym i chłodnym miejscu. Liście zachowują aromat przez 3-6 miesięcy, owoce przez 12-18 miesięcy. Świeże liście można również mrozić lub przechowywać w oliwie.

Kolendra zawiera szereg substancji biologicznie czynnych, przy czym skład chemiczny liści i owoców różni się znacząco.

Główne grupy związków występujących w kolendrze to:

• olejek eteryczny (w owocach dominuje linalol i geraniol; w liściach aldehydy alifatyczne) - działa rozkurczowo, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo;
• flawonoidy (kwercetyna, kemferol) - wykazują działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne;
• kumaryny - wspomagają krążenie i działają przeciwzakrzepowo;
• kwasy fenolowe - mają działanie antyoksydacyjne;
• witaminy (A, C, K) - wzmacniają odporność i wspierają metabolizm.

Olejek z kolendry znajduje zastosowanie w aromaterapii oraz jako składnik kosmetyków. W przemyśle spożywczym nasiona kolendry służą do aromatyzowania pieczywa, wędlin i alkoholi.

Przed zastosowaniem kolendry w celach leczniczych należy skonsultować się z lekarzem. Przeciwwskazaniem do stosowania może być nadwrażliwość na rośliny z rodziny selerowatych. Nie zaleca się stosowania preparatów z kolendry w dużych ilościach przez kobiety w ciąży i osoby z chorobami wątroby.