VOOZH about

URL: https://eo.wikipedia.org/wiki/Meza_potenco

⇱ Meza potenco - Vikipedio

Saltu al enhavo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
👁 Image
Gvidantoj de la G20- landoj kaj aliaj ĉeestantaj la G20-pintkunvenon en Vaŝingtono en 2008. La plej multaj membroj de la G20 estas mezaj potencoj, dum kelkaj estas grandaj potencoj.

Meza potenco estas ŝtato tro granda aŭ tro influa por esti konsiderata ordinara ŝtato, sed ankaŭ tro malgranda aŭ tro malforta por esti granda potenco. Tia ŝtato povas esti regiona potenco, sed estas konsiderata meza potenco tutmonde.[1]

Mezpotencaj ŝtatoj estas studobjekto en politika scienco kaj geografio, sed universale akceptita difino de la terminoj "potenca" aŭ "mezpotenca" ne troveblas. Iuj verkoj konsideras ŝtatojn kun loĝantaro de pli ol 15 milionoj kaj areo de pli ol 5 000 km² kiel mezpotencojn.

Fine de la 16-a jarcento, la itala politika pensulo Giovanni Botero dividis la mondon en tri specojn de ŝtatoj: grandissime (grandaj potencoj), mezano (mezaj potencoj), kaj piccioli (malgrandaj potencoj). Laŭ Botero, mezano aŭ meza potenco "havas sufiĉan forton kaj aŭtoritaton por stari memstare sen bezono de helpo de aliaj." [2]

La potenco de malsamaj ŝtatoj ofte estas taksata surbaze de iliaj militaj kapabloj kaj ekonomia forto. Tiel, mezaj potencoj estas logike ŝtatoj, kiuj estas nek tro "grandaj" nek tro "malgrandaj" ekonomie. Ĝenerale, por doni malglatan ideon, ili estas rangigitaj inter la tridek plej grandaj ekonomioj en la mondo sen nepre esti inter la supraj dek. Tamen, la influo de tia ŝtato povas dependi de aliaj faktoroj, kiel ekzemple ĝia supereco en aparta kampo (kultura aŭ scienca, ekzemple).

Tamen, kun la fino de la Malvarma Milito kaj la ascendo de evolulandoj, la graveco de ĉi tiuj ŝtatoj iom malpliiĝis, ĉar la du ĉefaj rivalaj frakcioj (NATO kaj la Varsovia Pakto) naskis aliajn aliancojn aŭ unuojn, kiel la Eŭropa Unio, kiu estas asembleo de nacioj, inkluzive de mezaj potencoj (Nederlando, Svedio kaj Hispanio).

Ĉi tiun terminon unue uzis en Kanado William Lyon Mackenzie King kaj Louis St-Laurent por priskribi naciojn, kiuj retenis aŭ evoluigis signifan influon post la Dua Mondmilito. Tiel, ekzemple, Kanado nuntempe estas konsiderata meza potenco, ĉar ĝi aktive partoprenas en la internacia komunumo.

Efektive, Kanado estas unue kaj ĉefe membro de diversaj aliancoj kiel NATO kaj NORAD. Krome, ĝi nuntempe estas la nacio, kiu plej multe partoprenis en UN-misioj (humanitaraj misioj aŭ pacmisioj) kaj sentis sian ĉeeston per agado por solvi krizojn malproksime de sia influsfero (kiel ekzemple la krizo de la Sueza Kanalo).

Ĉar Kanado ne estas iama kolonia potenco kaj konservas neŭtralan sintenon pri ĉi tiu afero, ĝi ankaŭ sukcesis akiri influon inter pli malgrandaj ŝtatoj, aktive defendante iujn el iliaj interesoj kun aliaj membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj kaj antaŭenigante multpolusan mondordon. Krome, mezaj potencoj ĝenerale estas la landoj plej dediĉitaj al plurflankismo (d:Q1413574).

Ne ekzistas ununura modelo, laŭ kiu teoriuloj konsentas difini, kiuj ŝtatoj estas mezaj potencoj. Kelkaj akademiuloj uzas la malnetan enlandan produkton (MEP) kiel la determinan faktoron por klasifiki ŝtaton kiel tutmondan mezan potencon. Ekonomie, mezaj potencoj estas tiuj, kiuj ĝenerale ne povas esti konsiderataj mondpotencoj, sed ankaŭ ne povas esti konsiderataj malgrandaj ekonomioj. Tamen, la ekonomio ne ĉiam estas la determina faktoro en ĉi tiu koncepto. El pli originala perspektivo, meza potenco estas tiu, kiu havas certan tutmondan influon, sed ne estas domina en iu ajn areo. Aliflanke, ĉi tiu uzado ne estas universala, kaj kelkaj difinas mezajn potencojn kiel tiujn naciojn aŭ ŝtatojn, kiuj havas signifan regionan potencon, sed ne tutmondan potencon.

La tabelo malsupre montras liston de landoj, kiujn akademianoj kaj fakuloj nomis mezaj potencoj. Kelkaj studoj konsideras Ĉinion, Francion kaj Rusion superpotencoj anstataŭ mezaj potencoj pro iliaj pozicioj en la Konsilio de Sekureco de UN kaj iliaj elspezoj por nukleaj armiloj. Aliaj ankaŭ inkluzivas Germanion, Brazilon, Japanion kaj Italion pro ilia signifa tutmonda ekonomia influo. La breĉo inter la listo de mezaj potencoj kaj superpotencoj montras, ke ne ekzistas intelekta konsento.

Listo de supozitaj mezaj potencoj

[redakti | redakti fonton]

En Esperanto aperis

[redakti | redakti fonton]

Referencoj

[redakti | redakti fonton]
  1. ↑ (2003) “The concept of a middle power in international relations: distinguishing between emerging and traditional middle powers”, Politikon 30 (1), p. 165–181. doi:10.1080/0258934032000147282.
  2. ↑ Rudd, K. (2006) Making Australia a force for good, Labor eHerald Arkivigite je 2007-06-27 per la retarkivo Wayback Machine
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 3,28 Solomon S (1997) South African Foreign Policy and Middle Power Leadership Arkivigite je 2002-06-24 per la retarkivo Wayback Machine, ISS
  4. ↑ 4,0 4,1 Gladys Lechini, Middle Powers: IBSA and the New South-South Cooperation. NACLA Report on the Americas, Vol. 40, No. 5 (2007): 28-33: 'Today, a new, more selective South-South cooperation has appeared, bringing some hope to the people of our regions. The trilateral alliance known as the India, Brazil, and South Africa Dialogue Forum, or IBSA, exemplifies the trend … The three member countries face the same problems and have similar interests. All three consider themselves "middle powers" and leaders of their respective regions, yet they have also been subject to pressures from the North.'
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Andrew F. Cooper, Agata Antkiewicz and Timothy M. Shaw, 'Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?', International Studies Review, Vol. 9, No. 4 (Winter, 2007), pp. 675, 687.
  6. ↑ Peter Vale, 'South Africa: Understanding the Upstairs and the Downstairs', in Niche Diplomacy: Middle Powers After the Cold War, edited by Andrew F. Cooper (London: Macmillan, 1997).
  7. ↑ Janis Van Der Westhuizen, 'South Africa's Emergence as a Middle Power', Third World Quarterly, Vol. 19, No. 3 (1998), pp. 435-455.
  8. ↑ Pfister R (2006) The Apartheid Republuc and African States, H-Net
  9. ↑ 9,0 9,1 Eduard Jordaan, 'Barking at the Big Dogs: South Africa's Foreign Policy Towards the Middle East', Round Table, Vol. 97, No. 397 (2008), pp. 547-549.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Mace G., Belanger L. (1999) The Americas in Transition: The Contours of Regionalism (p 153)
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Inoguchi K (2002) The UN Disarmament Conference in Kyote Arkivigite je 2013-01-16 per la retarkivo Wayback Machine
  12. ↑ 12,0 12,1 Spence JE (2005) The End of South Africa’s Honeymoon, Project Syndicate
  13. ↑ 13,0 13,1 Wurst J (2006) Middle Powers Initiative Briefing Paper Arkivigite je 2007-06-14 per la retarkivo Wayback Machine, GSI
  14. ↑ Cooper AF (1997) Niche Diplomacy - Middle Powers after the Cold War, palgrave
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 Bernard Wood, 'Towards North-South Middle Power Coalitions', in Middle Power Internationalism: The North-South Dimension, edited by Cranford Pratt (Montreal, McGill-Queen's University Press, 1990).
  16. ↑ Patience A (2004) State Society and Governance in Melanesia Arkivigite je 2009-10-09 per la retarkivo Wayback Machine, ANU
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 {{{Titolo}}}. ISBN 0-7456-3375-7.
  18. ↑ Hazleton WA (2005) [rompita ligilo], allacademic
  19. ↑ 19,0 19,1 19,2 Yasmi Adriansyah, 'Questioning Indonesia's place in the world', Asia Times (20 September 2011): 'Countries often categorized as middle power (MP) include Australia, Canada and Japan. The reasons for this categorization are the nations' advanced political-economic stature as well as their significant contribution to international cooperation and development. India and Brazil were recently considered to be MP because of their rise in the global arena, particularly with the emerging notion of BRIC (Brazil, Russia, India and China).'
  20. ↑ 20,0 20,1 Tobias Harris, 'Japan Accepts its "Middle-Power" Fate'. Far Eastern Economic Review Vol. 171, No. 6 (2008), p. 45: 'Japan is settling into a position as a middle power in Asia, sitting uneasily between the U.S., its security ally, and China, its most important economic partner. In this it finds itself in a situation similar to Australia, India, South Korea and the members of Asean.'
  21. ↑ {{{Titolo}}}. ISBN 978-3-319-45689-8.
  22. ↑ Caplan G (2006) From Rwanda to Darfur: Lessons learned?, SudanTribune
  23. ↑ Ferguson RJ (2002) Brazil: An Emerging, Revisionist 'Great Power'?, International Relations
  24. ↑ Daniel Flemes, Emerging Middle Powers' Soft Balancing Strategy: State and Perspective of the IBSA Dialogue Forum. Hamburg: GIGA, 2007.
  25. ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 Behringer RM (2005) Middle Power Leadership on the Human Security Agenda, SAGE
  26. ↑ 26,0 26,1 26,2 26,3 26,4 Pratt C (1990) Middle Power Internationalism Arkivigite je 2012-07-22 per la retarkivo Wayback Machine, MQUP
  27. ↑ Crosby AD (1997) A Middle-Power Military in Alliance: Canada and NORAD, JSTOR
  28. ↑ Petersen K (2003) Quest to Reify Canada as a Middle Power, Dissident Voice
  29. ↑ Armstrong DF (1997) [rompita ligilo]
  30. ↑ Gilbert Rozman, 'South Korea and Sino-Japanese Rivalry: A Middle Power's Options Within the East Asia Core Triangle', Pacific Review, Vol. 20, No. 2 (2007), pp. 197-220.
  31. ↑ Woosang Kim, 'Korea as a Middle Power in Northeast Asian Security, in The United States and Northeast Asia: Debates, Issues, and New Order, edited by G. John Ikenbgerry and Chung-in Moon (Lantham: Rowman & Littlefield, 2008).
  32. ↑ Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-04-11. Alirita 2026-02-22 .
  33. ↑ http://www.nautilus.org/fora/security/08034Robertson.html
  34. ↑ “{{{Titolo}}}”.
  35. ↑ {{{Titolo}}}. ISBN 978-3-319-45689-8.
  36. ↑ 36,0 36,1 Ploughshares Monitor (1997) [rompita ligilo]
  37. ↑ 37,0 37,1 according to Yves Lacoste, Géopolitique, Larousse, 2009,p. 134, both Spain and Portugal exert a real influence in Africa and in the Americas.
  38. ↑ Thanos Veremēs (1997)(https://books.google.ca/books/about/The_military_in_Greek_politics.html?id=sn-yAAAAIAAJ&redir_esc=y)," Black Rose Books"
  39. ↑ Higgott RA, Cooper AF (1990) Middle Power Leadership and Coalition Building
  40. ↑ 40,0 40,1 Jonathan H. Ping, Middle Power Statecraft: Indonesia, Malaysia, and the Asia Pacific (Aldershot: Ashgate Publishing, 2005).
  41. ↑ {{{Titolo}}}. ISBN 978-3-319-45689-8.
  42. ↑ Anoushiravan Ehteshami and Raymond Hinnesbusch, Syria and Iran: Middle Power in a Penetrated Regional System (London: Routledge, 1997).
  43. ↑ Nayef H. Samhat, 'Middle Powers and American Foreign Policy: Lessons for Irano-U.S. Relations, Policy Studies Journal, Vol. 28, No. 1 (2000), pp. 11-26.
  44. ↑ Ahouie M (2004) Iran Analysis Quarterly Arkivigite je 2020-05-17 per la retarkivo Wayback Machine, MIT
  45. ↑ Foreign Affairs Committee (2006) Iran
  46. ↑ Kim R. Nossal and Richard Stubbs, 'Mahathir's Malaysia: An Emerging Middle Power?' in Niche Diplomacy: Middle Powers After the Cold War, edited by Andrew F. Cooper (London: Macmillan, 1997).
  47. ↑ Louis Belanger and Gordon Mace, 'Middle Powers and Regionalism in the Americas: The Cases of Argentina and Mexico', in Niche Diplomacy: Middle Powers After the Cold War, edited by Andrew F. Cooper (London: Macmillan, 1997).
  48. ↑ 48,0 48,1 Pierre G. Goad, 'Middle Powers to the Rescue?', Far Eastern Economic Review, Vol. 163, No. 24 (2000), p. 69.
  49. ↑ Pellicer O (2006) Mexico – a Reluctant Middle Power?, FES
  50. ↑ {{{Titolo}}}. ISBN 978-0-7456-3374-9.
  51. ↑ 51,0 51,1 51,2 51,3 Jonathan H. Ping Middle Power Statecraft (p 104)
  52. ↑ {{{Titolo}}}. ISBN 978-3-319-45689-8.
  53. ↑ 53,0 53,1 {{{Titolo}}}. ISBN 9780742535534. (ISBN 0-7425-3553-3).
  54. ↑ Kirton J (2006) Harper’s Foreign Policy Success?
  55. ↑ Oosterveld, Willem; Torossian, Bianca. "A Balancing Act: The Role of Middle Powers in Contemporary Diplomacy". Strategic Monitor 2018-2019. Clingendael Institute. Retrieved 18 May 2019.
  56. ↑ Loo BF (2005) [rompita ligilo], allacademic
  57. ↑ Tan ATH (1999) Singapore's Defence: Capabilities, Trends, and Implications Arkivigite je 2011-06-04 per la retarkivo Wayback Machine, questia
  58. ↑ Rudengren J, Gisle P, Brann K (1995) Middle Power Clout: Sweden And The Development Banks Arkivigite je 2007-04-22 per la retarkivo Wayback Machine
  59. ↑ {{{Titolo}}}. ISBN 978-3-319-45689-8.
  60. ↑ Meltem Myftyler and Myberra Yyksel, 'Turkey: A Middle Power in the New Order', in Niche Diplomacy: Middle Powers After the Cold War, edited by Andrew F. Cooper (London: Macmillan, 1997).
  61. ↑ Adam Chapnick, The Middle Power 1999 Arkivigite je 2011-06-09 per la retarkivo Wayback Machine.
  62. ↑ ASEAN. Arkivita el la originalo je 2009-10-23. Alirita 2026-02-22 .
  63. ↑ https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/02/la-fino-de-la-agrabla-fikcio-mark.html?view=flipcard

Eksteraj ligiloj

[redakti | redakti fonton]
Kategorioj:
Kaŝitaj kategorioj: