VOOZH about

URL: https://ga.wikipedia.org/wiki/COVID-19

⇱ COVID-19 - Vicipéid

Jump to content
Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
👁 Teimpléad:WD Bosca Sonraí Galar
COVID-19
👁 Image
👁 Image
 👁 cuir in eagar
Cineálniúmóine neamhthipiciúil, galar coróinvíris, niúmóine víreasach, zónóis, Virus diseases of plants (en) 👁 Aistrigh
, niúmóine agus galar 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Speisialtacht leighisgalair thógálacha, leigheas análaithe, víreolaíocht, eipidéimeolaíocht agus leigheas éigeandála 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Cóireáil chliniciúil
Comharthaícasacht, fiabhras, cliseadh riospráide, tinneas cinn, miailge, tuirse, haemaitís, buinneach, dispnia, lymphopenia (en) 👁 Aistrigh
, ainéime, anosmia (en) 👁 Aistrigh
, ageusia (en) 👁 Aistrigh
, hiopocsa, crithfhuacht, nasal congestion (en) 👁 Aistrigh
, anoireicse, masmas, toinníteas, pian sa bholg, niúmóine víreasach, dochar inchinne, rámhaille, síocóis, einceifilíteas, ionaintéim, traochadh gairme, mífheidhmiú ardúcháin, thromboinflammation (en) 👁 Aistrigh
 agus neamhord néareolaíoch 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Scrúduithereverse transcription polymerase chain reaction (en) 👁 Aistrigh
, ELISA, tomagrafaíocht ríomhairithe X-ghathach, imoibriú slabhrúil polaiméaráise agus COVID-19 rapid antigen test (en) 👁 Aistrigh
 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Cóireáilsymptomatic treatment (en) 👁 Aistrigh
, antiviral drug (en) 👁 Aistrigh
, teiripe ocsaigine, imdhíon-teiripe, immunoglobulin therapy (en) 👁 Aistrigh
, immunosuppressive drug (en) 👁 Aistrigh
, antiserum (en) 👁 Aistrigh
 agus treatment of COVID-19 (en) 👁 Aistrigh
 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Cógais
nirmatrelvir/ritonavir (en) 👁 Aistrigh
, remdesivir (en) 👁 Aistrigh
, molnupiravir (en) 👁 Aistrigh
, favipiravir (en) 👁 Aistrigh
, ruxolitinib (en) 👁 Aistrigh
, (S)-(−)-coilcicín, fluvoxamine (en) 👁 Aistrigh
, casirivimab/imdevimab (en) 👁 Aistrigh
, infliximab (en) 👁 Aistrigh
, abatacept (en) 👁 Aistrigh
, cenicriviroc (en) 👁 Aistrigh
, tofacitinib (en) 👁 Aistrigh
, Lenzilumab (en) 👁 Aistrigh
, sargramostim, mavrilimumab (en) 👁 Aistrigh
, otilimab (en) 👁 Aistrigh
, tradipitant (en) 👁 Aistrigh
, aprepitant (en) 👁 Aistrigh
, remestemcel-L (en) 👁 Aistrigh
, ibudilast (en) 👁 Aistrigh
, apremilast (en) 👁 Aistrigh
, ifenprodil (en) 👁 Aistrigh
, eculizumab (en) 👁 Aistrigh
, ravulizumab (en) 👁 Aistrigh
, selinexor (en) 👁 Aistrigh
, prazosin (en) 👁 Aistrigh
, losmapimod (en) 👁 Aistrigh
, leronlimab (en) 👁 Aistrigh
, nangibotide (en) 👁 Aistrigh
, piclidenoson (en) 👁 Aistrigh
, fenretinide (en) 👁 Aistrigh
, ebselen (en) 👁 Aistrigh
, fostamatinib (en) 👁 Aistrigh
, vadadustat (en) 👁 Aistrigh
, lanadelumab (en) 👁 Aistrigh
, zilucoplan (en) 👁 Aistrigh
, apabetalone (en) 👁 Aistrigh
, Bucillamine (en) 👁 Aistrigh
, enisamium iodide (en) 👁 Aistrigh
 agus deuremidevir (en) 👁 Aistrigh
 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Pataigineas
Tarchur pataigineachtras-seoladh aeriompartha, ionfhabhtú braoiníneach, contact transmission (en) 👁 Aistrigh
, scaipeadh díreach, fomite transmission (en) 👁 Aistrigh
 agus eye infection (en) 👁 Aistrigh
 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
CúisSARS-CoV-2 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Éifeachtráig coróinvíris 2019–2020, acute respiratory distress syndrome (en) 👁 Aistrigh
, niúmóine víreasach, trombóis, siondróm suaite thocsainigh, pediatric multisystem inflammatory syndrome (en) 👁 Aistrigh
, stoirm cíticíní, téachtadh, COVID-19 mortality (en) 👁 Aistrigh
 agus long covid (en) 👁 Aistrigh
 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Aicmiú
ICD-11RA01.0 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
ICD-10U07.1 agus U07.2 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
Acmhainní seachtracha
Enciclopèdia Catalana23470930 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
OMIM301051 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
DiseasesDB60833 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
MedlinePlus007768 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
eMedicine2500114 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
MeSHD000086382 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
UMLS CUICL1381981 agus C5203670 👁 Cuir in eagar ar Wikidata
DOIDDOID:0080600 👁 Cuir in eagar ar Wikidata

Is galar riospráide an-tógálach é COVID-19, arb é coróinvíreas núíosach is cúis leis, a sainaithníodh den chéad uair i mí na Nollag 2019 i Wuhan, príomhchathair chúige Hubei na Síne. Scaip COVID-19 ar fud an domhain go tapa.[1][2] D’fhógair an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) i Márta 2020 go raibh sé ina phaindéim.

Tréithe an ghalair

[cuir in eagar | athraigh foinse]
👁 Image
Víreas COVID-19

I measc na tréithe coitianta, tá fiabhras, casacht agus giorra anála.[3] I measc na siomptóim eile, tá tuirse, pian sna matáin, buinneach, scornach tinn, cailliúint boladh, agus pian bhoilg.[4][5] De ghnáth bíonn an t-am ó nochtadh do theacht na siomptóm thart ar chúig lá. ach féadfaidh sé a bheith idir dhá lá agus ceithre lá dhéag.[6][7]

👁 Image
Comharthaí an Ghalair Coróinvíreas 2019
👁 Image
Ráta báis agus aois

Scaiptear an víreas go príomha idir daoine le linn dlúth-theagmhála,[8][9] go minic trí bhraoiníní beaga a tháirgtear trí chasacht,[10] ag sraothartach nó ag caint.[11][12][13] Cé go dtáirgtear na braoiníní seo agus iad ag anáil amach, is gnách go dtiteann siad go talamh nó ar dhromchlaí. D’fhéadfadh daoine a bheith ionfhabhtaithe freisin trí dhul i dteagmháil le dromchla éillithe agus ansin a n-aghaidh.[14][15]

Is féidir leis an víreas maireachtáil ar dhromchlaí ar feadh suas le 72 uair an chloig uaireanta (athraitheach ar fad).[16]

Ionfhabhtú a chosc

[cuir in eagar | athraigh foinse]

I measc na mbeart a mholtar chun ionfhabhtú a chosc tá níochán láimhe go minic, fad fisiceach a choinneáil ó dhaoine eile (go háirithe uathu siúd a bhfuil comharthaí orthu), casacht agus sraothartach a chlúdach le fíochán nó uillinn inmheánach, agus lámha gan scaoileadh a choinneáil ar shiúl ón duine.[17][18] Moltar maisc a úsáid.[19]

Is éard atá i gceist le bainistíocht cóireáil comharthaí, cúram tacúil, aonrú agus bearta turgnamhacha.[20]

Ceaptar go raibh bunús ainmhíoch ag an víreas,[21][22] Ní fios cén bunús iarbhír, ach faoi mhí na Nollag 2019 ba é tarchur duine go duine ba chúis le leathadh an ionfhabhtaithe.[23][24]

Léirigh staidéar ar na chéad 41 cás de COVID-19 dearbhaithe, a foilsíodh in Eanáir 2020 in The Lancet, gurb é an 1 Nollaig 2019. an dáta is luaithe ar thosaigh na hionfhabhtuithe.[25][26][27] Thuairiscigh foilseacháin oifigiúla ón EDS gur thosaigh na hionfhabhtuithe is luaithe ar 8 Nollaig 2019.[28]

Dhearbhaigh an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) gur ráig Éigeandála Sláinte Poiblí de Imní Idirnáisiúnta[29][30] an ráig 2019-2020 agus an phaindéim an 11 Márta 2020.[31]

Amhail an 15 Aibreán 2020, tuairiscíodh níos mó ná 2 mhilliún[32] cás ar fud 210 tír agus críoch,[33] agus fuair níos mó ná 128,000 bás dá bharr. Tá níos mó ná 501,000 duine tar éis aisghabháil.[34]

Féach freisin

[cuir in eagar | athraigh foinse]
  1. ↑ David S. Hui, Esam I Azhar, Tariq A. Madani, Francine Ntoumi, Richard Kock, Osman Dar(2020-02)."The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health — The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China". International Journal of Infectious Diseases91: 264–266. doi:10.1016/j.ijid.2020.01.009. ISSN 1201-9712. PMID 31953166. PMC:PMC7128332.
  2. ↑ "WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020"(en).www.who.int.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  3. ↑ CDC(2020-12-22)."Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Symptoms"(en-us).Centers for Disease Control and Prevention.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  4. ↑ CDC(2020-12-22)."Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Symptoms"(en-us).Centers for Disease Control and Prevention.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  5. ↑ "Coronavirus disease (COVID-19)"(en).www.who.int.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  6. ↑ CDC(2020-12-22)."Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Symptoms"(en-us).Centers for Disease Control and Prevention.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  7. ↑ Thirumalaisamy P. Velavan, Christian G. Meyer(2020)."The COVID-19 epidemic"(as en). Tropical Medicine & International Health25(3): 278–280. doi:10.1111/tmi.13383. ISSN 1365-3156. PMID 32052514. PMC:PMC7169770.
  8. ↑ "Coronavirus disease (COVID-19)"(en).www.who.int.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  9. ↑ CDC(2020-10-28)."Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) - Transmission"(en-us).Centers for Disease Control and Prevention.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  10. ↑ Lydia Bourouiba(2020-03-26)."Turbulent Gas Clouds and Respiratory Pathogen Emissions"(as en). JAMA323(18). doi:10.1001/jama.2020.4756. ISSN 0098-7484.
  11. ↑ "Coronavirus disease (COVID-19)"(en).www.who.int.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  12. ↑ CDC(2020-10-28)."Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) - Transmission"(en-us).Centers for Disease Control and Prevention.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  13. ↑ "Questions and answers on COVID-19"(en).European Centre for Disease Prevention and Control.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  14. ↑ "Coronavirus disease (COVID-19)"(en).www.who.int.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  15. ↑ CDC(2020-10-28)."Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) - Transmission"(en-us).Centers for Disease Control and Prevention.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  16. ↑ "New coronavirus stable for hours on surfaces"(EN).National Institutes of Health (NIH)(2020-03-17).Dáta rochtana: 2021-01-24.
  17. ↑ "Advice for the public on COVID-19 – World Health Organization"(en).www.who.int.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  18. ↑ "[Withdrawn Guidance on social distancing for everyone in the UK]"(en).GOV.UK.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  19. ↑ CDC(2020-02-11)."COVID-19 and Your Health"(en-us).Centers for Disease Control and Prevention.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  20. ↑ CDC(2020-12-31)."Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Prevention & Treatment"(en-us).Centers for Disease Control and Prevention.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  21. ↑ Kristian G. Andersen, Andrew Rambaut, W. Ian Lipkin, Edward C. Holmes, Robert F. Garry(2020-03-17)."The proximal origin of SARS-CoV-2". Nature Medicine: 1–3. doi:10.1038/s41591-020-0820-9. ISSN 1078-8956. PMID 32284615. PMC:7095063.
  22. ↑ "Nautilus | Science Connected".Nautilus(2021-01-24).Dáta rochtana: 2021-01-24.
  23. ↑ The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team(2020-02-01)."The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) — China, 2020"(as en). China CDC Weekly2(8): 113–122. doi:10.46234/ccdcw2020.032. ISSN 2096-7071.
  24. ↑ David L Heymann, Nahoko Shindo(2020-02)."COVID-19: what is next for public health?". The Lancet395(10224): 542–545. doi:10.1016/s0140-6736(20)30374-3. ISSN 0140-6736. PMID 32061313. PMC:PMC7138015.
  25. ↑ Yi-Chi Wu, Ching-Sung Chen, Yu-Jiun Chan(2020-03)."The outbreak of COVID-19"(as en-US). Journal of the Chinese Medical Association83(3): 217–220. doi:10.1097/jcma.0000000000000270. ISSN 1726-4901. PMID 32134861. PMC:PMC7153464.
  26. ↑ Chen Wang, Peter W. Horby, Frederick G. Hayden, George F. Gao(2020-02-15)."A novel coronavirus outbreak of global health concern"(as English). The Lancet395(10223): 470–473. doi:10.1016/S0140-6736(20)30185-9. ISSN 0140-6736. PMID 31986257.
  27. ↑ Jon CohenJan. 26, 2020, 11:25 Pm(2020-01-26)."Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally"(en).Science | AAAS.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  28. ↑ "WHO | Novel Coronavirus – China".WHO.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  29. ↑ "Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)"(en).www.who.int.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  30. ↑ Shibani Mahtani, Miriam Berger, Siobhán O'Grady, Marisa Iati."Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China"(en-US).Washington Post.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  31. ↑ https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020
  32. ↑ "ArcGIS Dashboards".gisanddata.maps.arcgis.com.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  33. ↑ "Coronavirus Update (Live): 99,364,538 Cases and 2,131,281 Deaths from COVID-19 Virus Pandemic - Worldometer"(en).www.worldometers.info.Dáta rochtana: 2021-01-24.
  34. ↑ "ArcGIS Dashboards".gisanddata.maps.arcgis.com.Dáta rochtana: 2021-01-24.

Naisc sheachtracha

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Catagóirí:
Catagóir folaithe: