VOOZH about

URL: https://is.wikipedia.org/wiki/Flúor

⇱ Flúor - Wikipedia, frjálsa alfræðiritið


Fara í innihald
Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Súrefni Neon
Klór
👁 Image
Efnatákn F
Sætistala 9
Efnaflokkur Halógen
Eðlismassi 1,696[1] kg/
Harka n/a
Atómmassi 18,9984[2] g/mól
Bræðslumark 53,53[3] K
Suðumark 85,03[3] K
Efnisástand
(viðstaðalaðstæður)
Gas
Lotukerfið

Flúor (stundum „flúr-“ í samsetningum, sbr. flúrljómun og flúrspat; dregið af latínu fluere „að flæða“[4]) er frumefni með efnatáknið F og sætistöluna 9 í lotukerfinu. Flúor er eitrað, grængult og eingilt halógen, sem kemur fyrir hreint sem tvíatóma gas við staðalaðstæður. Flúor er eitt hvarfgjarnasta og rafeindadrægasta frumefnið. Í hreinu formi er flúor stórhættulegt og veldur efnabruna í snertingu við húð.

Flúor er 24. algengasta frumefnið í heiminum og það 13. algengasta í jarðskorpunni. Helstu upptök flúors er að finna í flúrspati, en af því dregur efnið nafn sitt. Flúrspati var fyrst lýst árið 1529. Steinefnið var notað til að lækka bræðslumark málma (auka flæðið). Árið 1810 var fyrst stungið upp á því að flúor væri frumefni. Erfitt og hættulegt var að greina það frá sameindum þess og sumir af fyrstu rannsakendum efnisins létust eða slösuðust við það.[5] Það var ekki fyrr en árið 1886 sem Henri Moissan tókst að einangra flúor með rafgreiningu við lágan hita.[6] Helsta notkun flúorgass er við auðgun úrans sem hófst með Manhattanverkefninu í síðari heimsstyrjöld.

Vegna þess hve dýrt er að gera hreint flúor, notast flestir við flúorsameindir í steinefnum. Helsta notkun þess er í stálframleiðslu. Flúrsýra er notuð til að búa til ýmis önnur flúoríð, eða breytt í krýólít, sem er notað við álframleiðslu. Flúorsambönd kolefnis eru oftast mjög stöðug. Lífræn flúorsambönd eru algengir kælimiðlar, auk þess að nýtast til að einangra rafmagnsvíra og í teflon. Lyf eins og atorvastatín og flúoxetín (Prozac) innihalda flúorsambönd kolefnis.

Flúoríð dregur úr tannskemmdum og því er gjarnan bætt í tannkrem og jafnvel í drykkjarvatn.[7]

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. Jaccaud, M.; Faron, R.; Devilliers, D.; Romano, R. (2000). „Fluorine“. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. bls.382. doi:10.1002/14356007.a11_293.
  2. Prohaska, Thomas; og fleiri (2022). „Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report)“. Pure and Applied Chemistry. 94 (5): 573–600. doi:10.1515/pac-2019-0603.
  3. 1 2 Haynes, William M., ritstjóri (2011). Handbook of Chemistry and Physics (92. útgáfa). Boca Raton: CRC Press. bls.4.121. ISBN978-1-4398-5511-9.
  4. Hermann Þórðarson (28.6.2004). „Hver eru helstu áhrif flúors á manninn?“. Vísindavefurinn.
  5. Weeks, M. E. (1932). „The Discovery of the Elements. XVII. The Halogen Family“. Journal of Chemical Education. 9 (11): 1915–1939. doi:10.1021/ed009p1915.
  6. Asimov, Isaac (1966). The Noble Gases. New York: Basic Books. ISBN978-0-465-05129-8.
  7. Sverrir Örn Hlöðversson (24. nóvember 2020). „Flúor og tannheilsa“. Fréttavefur Suðurlands.
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu Flúor.
👁 Image
Þessiefnafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.