| Súrefni | Neon | ||||||||||||||||||||||||
| Klór | |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Flúor (stundum „flúr-“ í samsetningum, sbr. flúrljómun og flúrspat; dregið af latínu fluere „að flæða“[4]) er frumefni með efnatáknið F og sætistöluna 9 í lotukerfinu. Flúor er eitrað, grængult og eingilt halógen, sem kemur fyrir hreint sem tvíatóma gas við staðalaðstæður. Flúor er eitt hvarfgjarnasta og rafeindadrægasta frumefnið. Í hreinu formi er flúor stórhættulegt og veldur efnabruna í snertingu við húð.
Flúor er 24. algengasta frumefnið í heiminum og það 13. algengasta í jarðskorpunni. Helstu upptök flúors er að finna í flúrspati, en af því dregur efnið nafn sitt. Flúrspati var fyrst lýst árið 1529. Steinefnið var notað til að lækka bræðslumark málma (auka flæðið). Árið 1810 var fyrst stungið upp á því að flúor væri frumefni. Erfitt og hættulegt var að greina það frá sameindum þess og sumir af fyrstu rannsakendum efnisins létust eða slösuðust við það.[5] Það var ekki fyrr en árið 1886 sem Henri Moissan tókst að einangra flúor með rafgreiningu við lágan hita.[6] Helsta notkun flúorgass er við auðgun úrans sem hófst með Manhattanverkefninu í síðari heimsstyrjöld.
Vegna þess hve dýrt er að gera hreint flúor, notast flestir við flúorsameindir í steinefnum. Helsta notkun þess er í stálframleiðslu. Flúrsýra er notuð til að búa til ýmis önnur flúoríð, eða breytt í krýólít, sem er notað við álframleiðslu. Flúorsambönd kolefnis eru oftast mjög stöðug. Lífræn flúorsambönd eru algengir kælimiðlar, auk þess að nýtast til að einangra rafmagnsvíra og í teflon. Lyf eins og atorvastatín og flúoxetín (Prozac) innihalda flúorsambönd kolefnis.
Flúoríð dregur úr tannskemmdum og því er gjarnan bætt í tannkrem og jafnvel í drykkjarvatn.[7]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Jaccaud, M.; Faron, R.; Devilliers, D.; Romano, R. (2000). „Fluorine“. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. bls.382. doi:10.1002/14356007.a11_293.
- ↑ Prohaska, Thomas; og fleiri (2022). „Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report)“. Pure and Applied Chemistry. 94 (5): 573–600. doi:10.1515/pac-2019-0603.
- 1 2 Haynes, William M., ritstjóri (2011). Handbook of Chemistry and Physics (92. útgáfa). Boca Raton: CRC Press. bls.4.121. ISBN978-1-4398-5511-9.
- ↑ Hermann Þórðarson (28.6.2004). „Hver eru helstu áhrif flúors á manninn?“. Vísindavefurinn.
- ↑ Weeks, M. E. (1932). „The Discovery of the Elements. XVII. The Halogen Family“. Journal of Chemical Education. 9 (11): 1915–1939. doi:10.1021/ed009p1915.
- ↑ Asimov, Isaac (1966). The Noble Gases. New York: Basic Books. ISBN978-0-465-05129-8.
- ↑ Sverrir Örn Hlöðversson (24. nóvember 2020). „Flúor og tannheilsa“. Fréttavefur Suðurlands.
