Een geheel getal π {\displaystyle a}
is een deler of factor van een geheel getal π {\displaystyle b}
, als er een geheel getal π {\displaystyle k}
bestaat waarvoor geldt dat π {\displaystyle ak=b}
. De bewering dat π {\displaystyle a}
een deler van π {\displaystyle b}
is, dat π {\displaystyle b}
door π {\displaystyle a}
kan worden gedeeld, wordt in de wiskunde meestal genoteerd als π {\displaystyle a|b}
.
Een paar voorbeelden:
- 2 is een deler van 8 (ofwel 2 | 8), want 2 Γ 4 = 8.
- 3 is geen deler van 8, omdat er geen enkel geheel getal π {\displaystyle k}
is zo dat π {\displaystyle 3k=8}
. - Voor elk geheel getal π {\displaystyle a}
geldt π {\displaystyle a|0}
, omdat π {\displaystyle a\times 0=0}
. - Voor geen enkel geheel getal π {\displaystyle b}
verschillend van 0 geldt π {\displaystyle 0|b}
, omdat er geen π {\displaystyle k}
is met π {\displaystyle 0\times k=b}
. - Volgens deze definitie is 0 | 0 omdat 0 Γ 0 = 0.
- Voor elk positief geheel getal π {\displaystyle a}
geldt dat π {\displaystyle a|a}
en dat π {\displaystyle 1|a}
, omdat π {\displaystyle a\times 1=a}
.
Een andere manier om aan te geven dat π {\displaystyle b}
door π {\displaystyle a}
kan worden gedeeld, is door te zeggen dat bij deling van π {\displaystyle b}
door π {\displaystyle a}
er geen rest overblijft: π {\displaystyle b}
mod π {\displaystyle a}
= 0.
Als π {\displaystyle a|b}
en π {\displaystyle a}
een priemgetal is, dan noemen we π {\displaystyle a}
ook wel een priemfactor van π {\displaystyle b}
.
Als twee verschillende gehele getallen π {\displaystyle a}
en π {\displaystyle b}
allebei een deler π {\displaystyle c}
hebben, dan heet π {\displaystyle c}
een gemene of gemeenschappelijke deler van π {\displaystyle a}
en π {\displaystyle b}
. De grootste gemene deler van π {\displaystyle a}
en π {\displaystyle b}
wordt genoteerd als π {\displaystyle \mathrm {ggd} (a,b)}
.
Echte deler
[bewerken | brontekst bewerken]Een positief getal π {\displaystyle a}
wordt een echte deler van π {\displaystyle b}
genoemd als π {\displaystyle a}
een deler is van π {\displaystyle b}
, die ook in absolute waarde kleiner is, dus niet het getal zelf. Priemgetallen hebben maar één echte deler, namelijk 1. Bedenk dat β2 een deler is van 6, immers π {\displaystyle -2\times (-3)=6}
. Als men over delers praat werkt men in de optelgroep van de gehele getallen.
Als π {\displaystyle a}
een deler is van π {\displaystyle b}
, is ook π {\displaystyle -a}
een deler van π {\displaystyle b}
. Om deze praktische reden beperkt men zich meestal in de getaltheorie tot het noemen van de positieve delers.
Bijvoorbeeld: {delers van 6} = {1,2,3,6} en niet {β6,β3,β2,β1,1,2,3,6}
Tabel van delers
[bewerken | brontekst bewerken]- Tabel van delers, alle getallen tot en met 1000 met hun delers
