Tonaliet is een grofkorrelig stollingsgesteente met een felsische en silicaverzadigde samenstelling. Het is net als graniet en granodioriet een granitoïde maar bevat in tegenstelling tot die twee gesteentetypen geen of nauwelijks kaliveldspaat. In plaats daarvan bestaat het hoofdzakelijk uit kwarts, plagioklaas, en de mafische mineralen biotiet en amfibool.
De naam tonaliet is afgeleid van de Tonalepas in de Italiaanse Alpen. De naam werd ingevoerd door de Duitse mineraloog Gerhard vom Rath in 1864.
Eigenschappen
[bewerken | brontekst bewerken]
Tonaliet bevat volgens de IUGS-classificatie tussen de 20-60% kwarts. Van de veldspaat moet meer dan 90% uit plagioklaas (vooral oligoklaas en andesien) bestaan.[1] De veldspaat in tonaliet vertoont onder de microscoop vaak zonering. De mafische mineralen in tonaliet zijn vooral biotiet en amfibool (hoornblende). Verder kan het kleine fracties pyroxeen (augiet), titaniet, ilmeniet, apatiet en zirkoon bevatten.
Gesteente met minder dan 90% plagioklaas heet granodioriet. Bij meer dan 60% kwarts spreekt men van kwarts-granitoïde en bij minder dan 20% kwarts is de naam van het gesteente dioriet, gabbro of anorthosiet. De fijnkorrelige (afanitische of vulkanische) variant van tonaliet is daciet. Vergelijkbaar gesteente dat van de mafische mineralen alleen een significant aandeel biotiet bevat wordt trondhjemiet genoemd, naar de Noorse plaats Trondheim. Bevat gesteente met de samenstelling van tonaliet ook orthopyroxeen dan heet het enderbiet.
Tonaliet ontstaat door de stolling van magma dat arm is in kalium. Magma met deze samenstelling kan ontstaan door aanhoudende kristalfractionatie in basaltisch magma. Dit kan ontstaan door het partieel smelten van mantelmateriaal onder een mid-oceanische rug. Zulk magma kan echter ook ontstaan door het smelten van gesteente in de diepe korst: sedimentair of vulkanisch gesteente, zoals amfiboliet of pelitische schist in gebergtegordels.
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]Voetnoten
[brontekst bewerken]- ↑ Le Maitre et al. (2002)
Bronnen en verwijzingen
[brontekst bewerken]- (en) Blatt, H.; Tracy, R.J. & Owens, B.E., 2006: Petrology. Igneous, Sedimentary, and Metamorphic (3rd ed.), W.H. Freeman & Company, ISBN 978-0-7167-3743-8.
- (en) Le Maitre, R.W. (ed.); Streckeisen, A.; Zanettin, B.; Le Bas, M.J.; Bonin, B.; Bateman, P.; Bellieni, G.; Dudek, A.; Efremova, F.; Keller, J.; Lameyre, J.; Sabine, P.A.; Schmid, R.; Sørensen, H. & Woolley, A.R., 2002: Igneous Rocks, A Classification and Glossary of Terms, Recommendations of the International Union of Geological Sciences Subcommission on the Systematics of Igneous Rocks (2nd ed.), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-66215-4.