Straat van Hormuz blijft dicht, is tol betalen aan Iran optie voor het Westen?

Wereldwijd wordt de druk opgevoerd op Iran om de Straat van Hormuz te openen. Iran lijkt daar vooralsnog niet van onder de indruk en heeft naar verluidt een manier gevonden om te verdienen aan de blokkade. Tegen fikse tolbetalingen staat het regime schepen uit bevriende landen toe de zeestraat te passeren. Is dit een optie voor het Westen?

"Het lijkt erop dat achter de schermen dealtjes worden gemaakt tussen Iran enerzijds en andere landen anderzijds", zegt Koen Aartsma, veiligheidsexpert bij Instituut Clingendael. Het zou gaan om met Iran bevriende landen als India, China en de Filipijnen. "Maar ook schepen onder de Pakistaanse vlag worden nu doorgelaten. Daar lijkt iets te zijn afgesproken met betalingen."

Of Europese landen ook meewerken aan dit soort deals, is niet bekend, maar wel opmerkelijk: gisteren passeerde een Frans schip, varend onder Maltese vlag, de Straat van Hormuz. Daarmee lijkt de eerste doorvaart van een West-Europees schip sinds de start van de Iranoorlog een feit. Het Franse scheepvaartbedrijf CMA CGM wilde Nieuwsuur geen antwoord geven op de vraag of er een deal was gesloten met Iran.

"Het schijnt dat de Italianen en de Fransen al een tijdje terug hierover in gesprek waren met de Iraniërs", zegt Aartsma. "Maar daar zal niet officieel over worden gecommuniceerd."

Gijzelen

Vóór de schermen reageren enkele Europese landen in ieder geval afwijzend op de tolheffing. Zo zei premier Rob Jetten gisteren: "Je moet je niet laten gijzelen, in de zin van: afpersingen door Iran, dat er betaald moet worden voor de scheepvaart." En de Duitse minister van Buitenlandse Zaken schrijft op X: "Duitsland wil, net als China, dat de Straat van Hormuz weer opengaat. We zijn het eens: individuele staten mogen geen zeeroutes controleren en tol heffen voor doorvaart."

Veertig landen, de zogenoemde 'Hormuz-coalitie', eisten gisteren de onmiddellijke opening van de zeestraat. De landen willen onder meer via de Verenigde Naties druk zetten op Iran, maar het is onduidelijk hoe precies. De coalitie lijkt vooralsnog niets te voelen voor de oproep van de Amerikaanse president Donald Trump om de zeestraat met militair ingrijpen te openen.

Ik denk dat westerse landen, en zeker de Golfstaten en Amerika, deze tolheffing niet over hun kant zullen laten gaan.

De Franse president Emmanuel Macron noemt het idee om de blokkade met geweld te doorbreken "niet realistisch". En premier Jetten herhaalde gisteren dat Nederland pas bereid is een militaire bijdrage te leveren aan de beveiliging van de zeestraat als de oorlog is gestopt.

Iran vuurde vanochtend weer meerdere raketten af waarbij onder andere een olieraffinaderij in Koeweit werd geraakt. En ook Israël en de VS raakten doelen in Iran.

Voorlopig lijkt er dus nog weinig te veranderen aan de situatie. Ook niet in de Straat van Hormuz. Volgens energie-expert Jilles van den Beukel ligt het niet voor de hand dat veel westerse landen zullen meewerken aan Irans tolsysteem. "Ik denk dat westerse landen, en zeker de Golfstaten en Amerika, deze tolheffing niet over hun kant zullen laten gaan. Zij dreigen zo de controle over de Straat van Hormuz volledig te verliezen."

Trump optimistisch

Trump slaat intussen een optimistische toon aan. Zonder een einddatum te noemen zei hij deze week dat de oorlog snel voorbij zal zijn en dat dan de Straat van Hormuz "vanzelf" weer zal opengaan.

"Dat kan hij wel zeggen, maar dat is natuurlijk niet alleen aan hem", zegt veiligheidsexpert Aartsma. "Dat is ook aan de poortbewaker, in dit geval Iran. Het is maar de vraag of die daarmee zal instemmen."

"Tot nu toe zien we meer escalatie dan de-escalatie", voegt Van den Beukel toe. "Áls er al een overeenkomst komt, kan ik me moeilijk voorstellen dat daarin een tolheffing wordt opgenomen voor grote bedragen."