Asembler x86 – język programowania z rodziny asemblerów do komputerów klasy PC, które posiadają architekturę głównego procesora zgodną z x86.^[1]

W rzeczywistości jest to kilka różnych języków używanych do zapisu tych samych instrukcji i dyrektyw, różniących się składnią.

Trzy najpopularniejsze składnie to:

• składnia Intel/Microsoft - używana w asemblerze MASM firmy Microsoft i w przykładach zamieszczonych w dokumentacji firmowej procesorów Intel rodziny x86; dawniej korzystała z niej większość narzędzi programistycznych dla systemów DOS i Windows.
• składnia NASM - używana w asemblerze NASM, podobna do składni Intel/Microsoft, ale uproszczona i pozbawiona niejednoznaczności zapisu
• składnia AT&T - używana w systemach UNIX i uniksopodobnych.

Ponieważ kod w języku asemblera jest niskopoziomowy, istnieją automatyczne translatory między obydwoma składniami.

W składni i metodach programowania za pomocą danej składni asemblera x86 wykorzystuje się kilka ogólnie przyjętych (bądź sprzętowo narzuconych) konwencji. Przykładowo dla składni Intel/Microsoft i NASM są to m.in.:

• operand docelowy instrukcji jest podawany jako pierwszy z operandów, np. instrukcja:

mov ax, bx

spowoduje wpisanie zawartości rejestru BX do rejestru AX.

(w przypadku „składni AT&T” jest odwrotnie)

• kolejność bajtów w procesorach zgodnych z x86 to little-endian (mniej znaczący bajt pierwszy).

Oprócz prostszego zapisu dyrektyw i atrybutów, NASM eliminuje niejednoznaczności zapisu składni Intel/Microsoft.

W składni MASM interpretacja argumentu operacji przez asembler zależy od sposobu jego wcześniejszego zdefiniowania - w przykładzie poniżej argumenty x i y mają różną interpretację, a zapis [x] jest interpretowany podobnie do zapisu y.

xequ1000; definicja symbolu x o wartości 1000
ydd123; definicja zmiennej y o wartości początkowej 123, zajmującej 32 bity

moveax,x; ładuje stałą 1000
movebx,[x]; ładuje wartość danej spod adresu 1000
movedx,y; ładuje WARTOŚĆ zmiennej y
movedx,[y]; ładuje wartość zmiennej y, tak samo, jak linia powyżej
movecx,offsety; ładuje adres zmiennej y
movzxeax,byteptry; ładuje bajt spod adresu y z rozszerzeniem zerami do 32 bitów
moveax,8[ebp]; ładuje daną spod adresu ebp+8

Każde odwołanie do danej w pamięci jest w składni NASM oznaczone nawiasami kwadratowymi. Brak nawiasów oznacza stałą lub adres.

xequ1000; definicja symbolu x o wartości 1000
ydd123; definicja zmiennej y o wartości początkowej 123, zajmującej 32 bity

moveax,x; ładuje stałą 1000
movebx,[x]; ładuje wartość danej spod adresu 1000
movedx,y; ładuje ADRES zmiennej y
movedx,[y]; ładuje wartość zmiennej y
movzxeax,byte[y]; ładuje bajt spod adresu y zrozszerzeniem zerami do 32 bitów
moveax,[ebp+8]; ładuje daną spod adresu ebp+8

Poniżej dwa przykłady, możliwe do skompilowania w systemie Linux: pierwszy można skompilować przy użyciu nasm, drugi – asemblerem z binutils (lub samym gcc, jeśli ma on rozszerzenie .s). Linkowanie w obu przypadkach gcc lub ręcznie.

Kompilacja pierwszego:

nasm -f elf32 beer.asm && gcc -s -o beer beer.o

Kompilacja drugiego:

gcc -s -o beer beer.s

globalmain
externprintf

section.data

beerdb"%dbottlesofbeeronthewall,%dbottlesofbeer."
db0x0a
db"Takeonedownandpassitaround,%dbottlesofbeer."
db0x0a
db0

main:
movecx,99

_loop:
dececx
pushecx
pushecx
incecx
pushecx
pushecx
pushbeer
callprintf
addesp,16
popecx
orecx,ecx
jne_loop
xoreax,eax
ret

.section.rodata
.beer:
.ascii"%d bottles of Beer on the wall, %d bottles of Beer.\n"
.asciz"Take one down and pass it around, %d bottles of Beer.\n"

.text
.globalmain
main:

mov$99,%ecx

loop:
dec%ecx
push%ecx
push%ecx
inc%ecx
push%ecx
push%ecx
pushl$.beer
callprintf
add$16,%esp
pop%ecx
or%ecx,%ecx
jneloop
xorl%eax,%eax
ret

• IA-32
• mikroprocesory firmy Intel
• MMX
• SSE, SSE2, SSE3, SSSE3, SSE4, SSE5
• AVX
• adres pamięci
• Rejestry procesorów x86