Hamulec – urządzenie mechaniczne służące do:

1. zmniejszania prędkości, lub zatrzymywania ruchomych, najczęściej obrotowych, elementów mechanizmów, lub maszyn – hamulec zatrzymujący
2. trzymania elementów mechanizmów, lub maszyn nieruchomo, lub pozwalania im się obracać w pewnych sytuacjach – hamulec luzujący
3. skalowania obciążania maszyny w celu symulowania zewnętrznego obciążenia – hamulec pomiarowy lub hamownia^[1]

Działanie hamulców polega na przejęciu części, lub całości energii kinetycznej urządzenia i rozproszeniu jej. W układach napędowych z rekuperacją energii energia hamowania jest przetwarzana w inną formę energii (energia elektryczna, energia hydrauliczna, lub energia mechaniczna) i składowana w odpowiednim akumulatorze do późniejszego wykorzystania. W takich układach rolę hamulca przejmuje generator prądu, pompa lub przekładnia.

Hamulec wraz z układem sterowania tworzy układ hamulcowy.

Hamulce maszynowe dzieli się na:

• hamulce cierne
• hamulce elektryczne
• hamulce hydrauliczne
• hamulce pneumatyczne

• hamulec aerodynamiczny
• hamulec bezpieczeństwa
• hamulec bębnowy
• hamulec elektrodynamiczny
• hamulec elektromagnetyczny
• hamulec elektropneumatyczny
• hamulec elektrowirowy
• hamulec hydrokinetyczny
• hamulec klockowy
• hamulec mechaniczny
• hamulec najazdowy
• hamulec postojowy
• hamulec szczękowy
• hamulec szynowy
• hamulec tarczowy
• hamulec taśmowy (cięgnowy)
• hamulec V-brake
• hamulec wylotowy
• hamulec sterowany elektrycznie
• hamulec sterowany hydraulicznie
• hamulec sterowany pneumatycznie
• system hamulcowy samochodu
• system hamulców bezpieczeństwa
• system hamulcowy roweru
• system hamulcowy pociągu