VOOZH about

URL: https://pl.wikipedia.org/wiki/Haplogrupa

⇱ Haplogrupa – Wikipedia, wolna encyklopedia

Przejdź do zawartości
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Haplogrupa w genetyce − grupa podobnych ze względu na wspólne pochodzenie haplotypów, czyli serii alleli genów położonych w specyficznym miejscu na chromosomie.

Badanie występowania haplogrup pozwala na śledzenie migracji populacji. W genetyce człowieka najczęściej bada się haplogrupy chromosomu Y i mitochondrialnego DNA (mtDNA), ponieważ chromosom Y dziedziczony jest tylko w linii ojcowskiej, natomiast mtDNA tylko w linii matczynej. Na tej podstawie wyliczono, kiedy żyli ludzie, od których cała współczesna populacja odziedziczyła chromosom Y i mtDNA.

W pierwszej dekadzie XXI w. szacowano, że Y-chromosomalny Adam żył około 60–140 tys. lat temu, a mitochondrialna Ewa około 140–240 tys. lat temu w Afryce. W roku 2014 opublikowano badania, wg których Y-chromosomalny Adam żył ok. 338 tys. lat temu[1]. Kolejni badacze zakwestionowali jednak te szacunki, wskazując na okres ok. 208 tys. lat temu[2]. Między obiema grupami wywiązała się polemika[3][4].

Haplogrupy DNA chromosomu Y

[edytuj | edytuj kod]

Haplogrupy chromosomu Y są oznaczone literami od A do R. Kolejne podziały oznacza się numerami i małymi literami. Nazwy haplogrup chromosomu Y ustala Konsorcjum Chromosomu Y[5].

👁 Image
Przybliżone rozmieszczenie haplogrup Y-DNA

Pokrewieństwo ewolucyjne ludzkich haplogrup chromosomu Y

Ostatni wspólny przodek chromosomów Y (Y-chromosomalny Adam)
|
A BR
B CR
C DE F
D E G H IJ K
I J L M NO P
N O Q R


Drzewo ewolucyjne haplogrup DNA chromosomu Y
przodek MRC
A00 A0'1'2'3'4
A0 A1'2'3'4
A1 A2'3'4
A2'3 A4=BCDEF
A2 A3 B CDEF
DE CF
D E C F
GHIJKLT
G HIJKLT
H IJKLT
IJ KLT
I J LT K
L T MP X S
M P NO
Q R N O

Haplogrupy mitochondrialnego DNA

[edytuj | edytuj kod]

Haplogrupy mitochondrialnego DNA są oznaczone następująco: A, B, C, CZ, D, E, F, G, H, pre-HV, HV, I, J, pre-JT, JT, K, L0, L1, L2, L3, L4, L5, L6, L7, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, UK, V, W, X, Y, i Z.

Pokrewieństwo ewolucyjne ludzkich haplogrup mtDNA

Ostatni wspólny przodek mtDNA (Ewa mitochondrialna)
L0 L1
L2 L3 L4 L5 L6 L7
M N
CZ D E G Q A I O R S W X Y
C Z B F pre-HV pre-JT P  UK
HV JT U K
H V J T
👁 Image
Mapa migracji populacji ludzkiej opracowana na podstawie mitochondrialnego DNA. Liczby oznaczają tysiące lat temu, a litery oznaczają haplogrupy mitochondrialne.
👁 Image
Inny model migracji populacji ludzkiej (litery oznaczają haplogrupy mitochondrialne).


Porównanie

[edytuj | edytuj kod]

Porównując geograficzną dystrybucję SNP DNA mitochondrialnego i chromosomu Y określono, że tempo mutacji mtDNA było 10-20 razy większe. Świadczy to o zjawisku poligynii, większej śmiertelności wśród mężczyzn, większej tendencji do migracji kobiet (Seielstad i inni, 1998)[6].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Fernando L.F.L. Mendez Fernando L.F.L., ThomasT. Krahn ThomasT., BonnieB. Schrack BonnieB., Astrid-MariaA.M. Krahn Astrid-MariaA.M., Krishna R.K.R. Veeramah Krishna R.K.R., An African American paternal lineage adds an extremely ancient root to the human Y chromosome phylogenetic tree, „American Journal of Human Genetics”, 92 (3), 2013, s. 454–459, DOI: 10.1016/j.ajhg.2013.02.002, PMID: 23453668, PMCID: PMC3591855.
  2. ↑ EranE. Elhaik EranE., Tatiana V.T.V. Tatarinova Tatiana V.T.V., Anatole A.A.A. Klyosov Anatole A.A.A., DanD. Graur DanD., The 'extremely ancient' chromosome that isn't: a forensic bioinformatic investigation of Albert Perry's X-degenerate portion of the Y chromosome, „European journal of human genetics: EJHG”, 22 (9), 2014, s. 1111–1116, DOI: 10.1038/ejhg.2013.303, PMID: 24448544, PMCID: PMC4135414.
  3. ↑ Fernando L.F.L. Mendez Fernando L.F.L., Krishna R.K.R. Veeramah Krishna R.K.R., Mark G.M.G. Thomas Mark G.M.G., Tatiana M.T.M. Karafet Tatiana M.T.M., Michael F.M.F. Hammer Michael F.M.F., Reply to 'The 'extremely ancient' chromosome that isn't' by Elhaik et al, „European journal of human genetics: EJHG”, 23 (5), 2015, s. 564–567, DOI: 10.1038/ejhg.2014.148, PMID: 25315660, PMCID: PMC4402626.
  4. ↑ EranE. Elhaik EranE., Tatiana V.T.V. Tatarinova Tatiana V.T.V., Anatole A.A.A. Klyosov Anatole A.A.A., DanD. Graur DanD., Reply to Mendez et al: the 'extremely ancient' chromosome that still isn't, „European journal of human genetics: EJHG”, 23 (5), 2015, s. 567–568, DOI: 10.1038/ejhg.2014.227, PMID: 25315661, PMCID: PMC4402642.
  5. ↑ Y Chromosome Consortium (ang.)
  6. ↑ JustynaJ. Sosna JustynaJ., Ewolucja genomu człowieka (praca licencjacka) [online], Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego, 2005, s. 54 [dostęp 2017-07-22].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Y ChromosomeY.Ch. Consortium Y ChromosomeY.Ch., A nomenclature system for the tree of human Y-chromosomal binary haplogroups, „Genome Research”, 12 (2), 2002, s. 339–348, DOI: 10.1101/gr.217602, PMID: 11827954, PMCID: PMC155271.
  • M.M. Ingman M.M., H.H. Kaessmann H.H., S.S. Pääbo S.S., U.U. Gyllensten U.U., Mitochondrial genome variation and the origin of modern humans, „Nature”, 408 (6813), 2000, s. 708–713, DOI: 10.1038/35047064, PMID: 11130070.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Kategorie:
Ukryta kategoria: