Jan Henryk Machulski (ur. 3 lipca 1928 w Łodzi, zm. 20 listopada 2008 w Warszawie) – polski aktor filmowy, teatralny i telewizyjny, profesor sztuk teatralnych, reżyser teatralny i pedagog.

Pomysłodawca Alei Gwiazd w Łodzi. Współzałożyciel Teatru Ochoty w Warszawie (1970). Pedagog PWSTTviF w Łodzi. Wieloletni dziekan Wydziału Aktorskiego tej uczelni.

W 1947 ukończył Państwowe Gimnazjum i Liceum Koedukacyjne Pierwszego Stopnia w Aleksandrowie Łódzkim, a w 1950 Państwowe Gimnazjum i Liceum im. T. Kościuszki w Łodzi (obecnie III LO w Łodzi)^[1]. W 1954 ukończył studia aktorskie w Państwowej Wyższej Szkole Aktorskiej w Łodzi, a w 1971 reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. Trzy lata później zaczął wykładać w łódzkiej szkole filmowej, na wydziale aktorskim. Od 1963 należał do PZPR^[2][3].

W 1970, razem z żoną, otworzył w Warszawie własną scenę, Teatr Ochoty – Ośrodek Kultury Teatralnej, a wkrótce potem ognisko teatralne dla dzieci i młodzieży. Machulski szefował Teatrowi Ochoty do 1996. Scena miała być miejscem edukacji młodych ludzi sztuki i miejscem spotkania twórców z publicznością. Od 1975 Teatr Ochoty występował latem w Zamościu grając sztuki szekspirowskie. Te występy stały się zalążkiem dorocznego Zamojskiego Lata Teatralnego.

Działalność pedagogiczna stała się wkrótce ważnym zajęciem Jana Machulskiego. W 1974 rozpoczął pracę w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. W latach 1981–1983 oraz 1991–1996 był dziekanem wydziału aktorskiego tej uczelni. W 1999, wraz z żoną, otworzył prywatną Szkołę Aktorską im. Haliny i Jana Machulskich, działającą przy ASSITEJ – Międzynarodowym Stowarzyszeniu Teatrów dla Dzieci i Młodzieży. Szkoła proponuje alternatywny program kształcenia aktorów zawodowych.

Występował na scenach wielu teatrów: w latach 1954–1955 Teatr Jaracza w Olsztynie, Teatr Ziemi Opolskiej w Opolu (1955–1957), Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie (1957-1963), Teatr Nowy w Łodzi (1963–1966), teatrów Polskiego oraz Narodowego w Warszawie (1966–1970).

Był założycielem m.in.: „agencji” w Teatrze Lubelskim (1961), „Sceny studyjnej” w Łodzi (1964). Zagrał ok. 120 ról teatralnych oraz ok. 45 ról filmowych.

W młodości uprawiał boks w klubie Włókniarz Aleksandrów Łódzki^[4].

Był ambasadorem Łodzi w staraniach o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. 12 listopada 2008 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Łodzi^[5]. W latach 1986–1988 członek Społecznego Komitetu Odnowy Starego Miasta Zamościa^[6].

Zmarł na zawał serca w warszawskim Szpitalu Bielańskim, w wieku 80 lat^[7]. 28 listopada 2008 został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C29-tuje-5)^[8] po mszy pogrzebowej w Kościele Wizytek^[9]. Pośmiertnie prezydent Lech Kaczyński odznaczył go Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski^[10].

W 1954 w Olsztynie zawarł związek małżeński z Haliną Brzezińską, a rok później na świat przyszedł ich syn Juliusz.

Z nieformalnego związku miał również syna Wojciecha (ur. 2003)^[11][12], który od 2022 jest rzecznikiem partii Nowa Nadzieja^[13], a od 2026 także rzecznikiem Konfederacji Wolność i Niepodległość^[14].

Imię Jana Machulskiego nosi Biblioteka Publiczna w Aleksandrowie Łódzkim^[15] oraz jedna z ulic w tym mieście. W 2009 doroczne Nagrody Polskiego Kina Niezależnego otrzymały imię Jana Machulskiego – kilkuletniego członka OFFowej Akademii Filmowej i laureata pierwszej Nagrody za całokształt działań na rzecz polskiego kina.

Jan Machulski jest też patronem Szkoły Podstawowej nr 174 w Łodzi^[16].

Rzeźba naturalnej wielkości przedstawiająca J. Machulskiego w roli H. Kwinty została odsłonięta przez żonę artysty Halinę Machulską podczas XIV Międzynarodowego Festiwalu Gwiazd w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach. Autorem dzieła jest Michał Selerowski^[17].

6 listopada 2020, zgodnie z uchwałą rady m.st. Warszawy, założony przez aktora Teatr Ochoty otrzymał imię Haliny i Jana Machulskich w związku z jubileuszem 50-lecia teatru^[18].

W Łodzi na ulicy Piramowicza 6 powstał mural upamiętniający Jana Machulskiego jako bohatera filmu Vabank^[19].

• 1969: Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię – naczelnik więzienia
• 2004: Scooby-Doo 2: Potwory na gigancie – Jeremiah Wickles
• 2005: Jan Paweł II

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2008 – pośmiertnie)^[10]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1998)^[20]
• Złoty Krzyż Zasługi (1977)
• Medal Komisji Edukacji Narodowej (1994)
• Medal „Pro Memoria” (2008)^[21]
• Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (1980)
• Nagroda Miasta Łodzi (2008)^[22]
• Medal IV wieki stołeczności Warszawy – w dowód uznania za koncepcję i osiągnięcia Teatru Ochoty (1996)
• Nagroda „Buława hetmańska” dla spektaklu „Balladyna” w Teatrze Ochoty na XIII ZLT w Zamościu (1988)
• Nagroda „Złota Żaba” dla polskiego aktora na 11. Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych „Camerimage” w Łodzi (2003)
• Nagroda „Offskar” (Nagroda Polskiego Kina Niezależnego) za całokształt twórczości i wspieranie kina offowego
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008)^[7]
• Nagroda Trybuny Ludu (1980)^[23]
• Tytuł Honorowego Obywatela Miasta Łodzi (2008)
• Tytuł Honorowego Obywatela Zamościa (2000)

• Prof. Jan Machulski, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2021-03-03].

• Jan Machulski w bazie IMDb (ang.)
• Jan Machulski w bazie Filmweb
• Jan Machulski w bazie filmpolski.pl
• Jan Machulski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Autorzy) [dostęp 2021-04-09].
• Jan Machulski, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-21].
• Jan Machulski na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”