Sahelanthropus tchadensis – wymarły gatunek ssaka człekokształtnego. Żył około 7 mln lat temu (górny miocen) w Środkowej Afryce. Czaszki tych istot odnaleziono w latach 2001–2002 w okolicach jeziora Czad. Wyglądają one podobnie do ludzkich: płaska twarz, podobne uzębienie, jedynie znacznie mniejsza puszka mózgowa i szerszy rozstaw oczodołów.

Istnieją różne teorie ewolucji Sahelanthropus tchadensis. Mógł on być przodkiem dzisiejszych małp człekokształtnych lub też jednym z najwcześniejszych ludzi^[1]. Można go też uznać za wspólnego przodka ludzi i szympansów.

Holotypem jest okaz TM-266-01-060-1, odnaleziony na stanowisku Tolros-Menalla 266, na pustyni Djurab w Czadzie. Cechy charakterystyczne to: ortognatyczna twarz (cecha bardzo progresywna), duży i ciągły wał nadoczodołowy, obecność małego grzebienia kostnego na szczycie czaszki, do którego przyczepione były mięśnie szczęk, duże zwężenie zaoczodołowe, wąski U-kształtny łuk zębodołowy i duży grzebień karkowy na potylicy, do którego przyczepione były mięśnie karku.

Według Milforda H. Wolpoffa, Brigitte Senut i Martina Pickforda zwierzę to jest jedną z mioceńskich małp człekokształtnych, których ewolucja nie miała nic wspólnego z linią homininów, a jest jedynie dowodem ogromnej zmienności wśród małpiej linii rodowej.

Badacze ci wskazują na takie cechy, jak szerokość kłów w zakresie zmienności kłów szympansa i goryla (u samicy), pasmo starcia szkliwa wzdłuż tylnego brzegu sygnalizujące obecność kompleksu tnącego oraz silnie rozbudowany grzebień karkowy (jak u goryli). Michel Brunet (odkrywca) twierdzi, że to najstarszy przedstawiciel hominidów i argumentuje, że na podstawie samych pomiarów niczego nie można dowieść. Ważna jest wielkość względna, a nie bezwzględna i proporcje przedtrzonowców i trzonowców, które są charakterystyczne dla późniejszych hominidów. Budowa kła świadczy o braku kompleksu tnącego (zła interpretacja ekspozycji zębiny), bowiem krawędź tylna jest nieostra, a duży i ciągły wał nadoczodołowy stanowi odpowiedź na naprężenia związane z funkcjonowaniem przednich zębów.

W styczniu 2026 na łamach czasopisma „Science Advances(inne języki)” ukazał się artykuł, w którym naukowcy z Nowego Jorku, Chicago i Seattle dowodzą, że sahelantrop poruszał się w pozycji wyprostowanej. Uczeni zidentyfikowali u tego gatunku udowy guzek kostny, do którego było przyczepione więzadło biodrowo-udowe. Jest ono niezbędne w ludzkim organizmie do poruszania się w pozycji wyprostowanej. Stanowi to istotny dowód na dwunożny chód u sahelantropa. Dodatkowym dowodem na dwunożność sahelantropa jest stosunkowo długa kość udowa w zestawieniu z kością łokciową, co zapewniało wczesnym homininom oszczędność energii podczas chodzenia na dwóch nogach w porównaniu z szympansami o zgiętych biodrach. Znaleziono też u niego inne cechy świadczące o przyjmowaniu pozycji wyprostowanej. Według autorów artykułu wyniki ich badań wskazują, że Sahelanthropus był wczesnym dwunożnym zwierzęciem, które wyewoluowało 7 milionów lat temu z mioceńskiego małpiego przodka, podobnego do szympansów^[2][3][4].

• Orrorin

• MichelM. Brunet MichelM. i inni, A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa, „Nature”, 418 (6894), 2002, s. 145–151, DOI: 10.1038/nature00879, ISSN 0028-0836 (ang.). Errata: „Nature”, 418 (6899), 2002, s. 801, DOI: 10.1038/nature01005, ISSN 0028-0836.
• MichelM. Brunet MichelM. i inni, New material of the earliest hominid from the Upper Miocene of Chad, „Nature”, 434 (7034), 2005, s. 752–755, DOI: 10.1038/nature03392.
• FranckF. Guy FranckF. i inni, Morphological affinities of the Sahelanthropus tchadensis (Late Miocene hominid from Chad) cranium, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 102 (52), 2005, s. 18836–18841, DOI: 10.1073/pnas.0509564102, ISSN 0027-8424, PMID: 16380424, PMCID: PMC1323204 (ang.).
• M.H. Wolpoff et al. (2006) An Ape or „the” Ape: Is the Toumaï Cranium TM 266 a Hominid?, PaleoAnthropology 2006 36–50. PDF fulltext (ang.)