Sebastian I, port. Sebastião (ur. 20 stycznia 1554^[1] w Lizbonie, zm. 4 sierpnia 1578 w Alcácer-Quibir) – król Portugalii w latach 1557–1578, z dynastii Aviz. Był synem księcia Jana (1537–1554) i Joanny Habsburg oraz wnukiem króla Jana III.

Został ogłoszony królem Portugalii zaraz po śmierci Jana III, kiedy miał zaledwie 3 lata^[2]. Z powodu zbyt niskiego wieku do stanowienia władzy, rozpoczęły się spory o regencję pomiędzy babką Sebastiana – Katarzyną Habsburg oraz arcybiskupem Lizbony i Evory – Henrykiem I Kardynałem^[1.1]. Spór zakończyła klauzula do testamentu Jana III, rzekomo spisana pod jego rozkazem, na której mocy regencję miała sprawować Katarzyna. Regentka, zważając na wpływy jezuitów w państwie, uczyniła swoim doradcą Henryka^[1.2].

Pod koniec roku 1560 Katarzyna oddała regencję Henrykowi, a w 1562 wyemigrowała do Hiszpanii^[1.3][2.1]. Henryk zatwierdził swój wybór na regenta przed Kortezami 23 grudnia 1662 r.^[1.4]

W 1568 Sebastian I został ogłoszony królem Portugalii^[1.5][2.2]. Król był bardzo zafascynowany krucjatami, więc zaakceptował propozycję od legata papieskiego o dołączeniu do krucjaty przeciwko Imperium Osmańskiemu. Król również chciał wysłać 400 tys. cruzados do króla francuskiego – Karola IX na walkę z hugenotami^[1.6].

W 1574 wyruszył na swoją pierwszą wyprawę przeciwko Maurom, która trwała 3 miesiące. Podczas niej żołnierze Maurów niechętnie walczyli z Portugalczykami^[1.7][2.3].

Król zaczął planować drugą krucjatę przeciwko Maroku od wysłania dyplomaty do króla Hiszpanii – Filipa II, by wynegocjować sojusz. Filip, nie widząc sensu brania udziału Hiszpanii w wojnie, odmówił, jednak obiecał wysłać 50 galeasów i 5,000 żołnierzy w ramach pomocy^[1.8]. By uniknąć wojny, wysłannik hiszpański przedstawił propozycję Sebastianowi, która zobowiązywała Hiszpanię do ochrony Maroka przed Imperium Osmańskim oraz subsydiowanie portugalskich cytadel w Afryce. Król odrzucił te propozycję, a w odwecie Filip II nie wysłał obiecanego wsparcia^[1.9][2.4].

Jako pretekst do zaatakowania Maroka posłużyło zdobycie władzy dla Maulā Ahmeda – władcy Maroka, obalonego przez pretendenta do tronu – Abu Marwana Abd al-Malika I , który miał wsparcie Imperium Osmańskiego. Kiedy obalony król dotarł do Portugalii obiecał Sebastianowi, że gdy zostanie władcą Maroka, będzie jego wasalem^[2.5].

By pozyskać pieniądze na wyprawę, zadeklarował nietykalność majątków żydowskich w zamian za 240 tys. cruzados, uzyskał 150 tys. cruzados od papieża Grzegorza XIII, podniósł podatki na wszystkie nieruchomości oraz zaciągnął pożyczki^[1.9]. Sebastian zebrał po 3 tys. żołnierzy z Niemiec i Hiszpanii oraz zorganizował armię liczącą 900 żołnierzy z Włoch, a cała ekspedycja liczyła 24 tys. żołnierzy^[1.10][2.4].

Sebastian, obawiając swojej śmierci podczas wyprawy, napisał testament datowany na 13 czerwca 1578^[1.11]. 25 czerwca 1578 ekspedycja wypłynęła z Lizbony, a 7 lipca dotarła do Tangeru^[1.12].

4 sierpnia 1578 doszło do bitwy pod Alcácer-Quibir, podczas której zginęli zarówno Sebastian I, Maulā Ahmed, jak i główny adwersarz Ahmeda – Abu Marwan Abd al-Malik I. Armia portugalska została zdziesiątkowana, a duża część portugalskiej szlachty została wymordowana^[1.13][2.6].

Jako że młody król nie był żonaty i nie pozostawił potomków – jego śmierć zapoczątkowała kryzys dynastyczny i skutkujący ostatecznie wygaśnięciem rodzimej dynastii Aviz. Na tronie przejściowo zasiadł brat jego dziadka, sędziwy kardynał Henryk, który wkrótce zmarł (1580). Wygaśnięcie dynastii doprowadziło do wojny o sukcesję, którą wygrał król Hiszpanii Filip II Habsburg, spokrewniony po kądzieli z władcami Aviz, którego pierwszą żoną byłą Maria Manuela, córka Jana III. Portugalia na 60 lat utraciła niezależność, stając się częścią imperium hiszpańskiego.

Ciała Sebastiana nie odnaleziono, co zapoczątkowało sebastianizm – jeden z mitów składających się na portugalską tradycję, według którego król miałby powrócić na białym koniu i wyzwolić kraj spod hiszpańskiego jarzma. Odtąd Sebastian był zwany O Encoberto – król w ukryciu^[2.7].

Henry Morse Stephens: The Story of Portugal. 1891. ISBN 0-608-35235-7.

Edward McMurdo: The History of Portugal: The history of Portugal from the reign of D. João II to the reign of D. João V. 1889. ISBN 978-1437334371.