Sulfotlenki, sulfoksydy[1] – grupa organicznych związków chemicznych o wzorze ogólnym R'R"S=O (R', R" = grupa alkilowa lub arylowa).
Charakter wiązania
[edytuj | edytuj kod]Wiązanie podwójne między atomem siarki i tlenu różni się zasadniczo od wiązań które występują pomiędzy atomami węgla i tlenu (np w ketonach). Oddziaływania elektrostatyczne powodują, że grupa ta ma silny charakter polarny z relatywnie krótkim wiązaniem S−O. Na przykład w DMSO, długość tego wiązania wynosi 1,531 Å[2], co jest bliższe długości wiązania pojedynczego S−OH (1,574 Å) niż podwójnego S=O (1,422 Å) w kwasie siarkowym[3].
Sulfotlenki są ogólnie przedstawiane strukturalnym wzorem R−S(=O)−R', gdzie R oraz R' są grupami organicznymi. Wiązanie pomiędzy siarką a tlenem ma jednak charakter pośredni pomiędzy wiązaniem koordynacyjnym a wiązaniem podwójnym spolaryzowanym<[4]. Gdy grupy R i R' są różne, to atom siarki stanowi centrum stereogeniczne, w którym czwartym podstawnikiem jest wolna para elektronowa:
Energia konieczna do inwersji konfiguracji jest na tyle duża, że sulfotlenki są optycznie stabilne, tj. szybkość racemizacji jest mała w temperaturze pokojowej.
Zastosowania
[edytuj | edytuj kod]Dimetylosulfotlenek (DMSO; sulfotlenek dimetylowy) jest stosowany jako silnie polarny, aprotonowy rozpuszczalnik organiczny. Chiralne ugrupowanie sulfotlenkowe występuje w niektórych lekach, na przykład esomeprazolu lub modafinilu. Chiralne sulfotlenki są stosowane jako pomocniki chiralne(inne języki) w syntezach organicznych[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Sulfoksydy (sulfotlenki) i sulfony, [w:] Henri A.H.A. Favre, Warren H.W.H. Powell, Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 3, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2017], s. 673 [zarchiwizowane z adresu 2025-12-02].
- ↑ R. Thomas, C.B. Shoemaker, K. Eriks, The molecular and crystal structure of dimethyl sulfoxide, (H3C)2SO, „Acta Crystallographica”, 21 (1), 1966, s. 12–20, DOI: 10.1107/S0365110X66002263 [dostęp 2025-08-04] (ang.).
- ↑ Robert L.R.L. Kuczkowski, R.D. Suenram, Frank J.F.J. Lovas, Microwave spectrum, structure, and dipole moment of sulfuric acid, „Journal of the American Chemical Society”, 103 (10), 1981, s. 2561–2566, DOI: 10.1021/ja00400a013 [dostęp 2025-08-04] (ang.).
- ↑ Terence P.T.P. Cunningham, David L.D.L. Cooper, JosephJ. Gerratt, Peter B.P.B. Karadakov, MarioM. Raimondi, Chemical bonding in oxofluorides of hypercoordinate sulfur, „Journal of the Chemical Society, Faraday Transactions”, 93 (13), 1997, s. 2247–2254, DOI: 10.1039/a700708f [dostęp 2025-08-04] (ang.).
- ↑ ÁngelesÁ. Gama i inni, Oxidation of sulfides to chiral sulfoxides using Schiff base-vanadium (IV) complexes, „Arkivoc”, 2003 (11), 2003, s. 4–15, DOI: 10.3998/ark.5550190.0004.b02 [dostęp 2025-08-04] (ang.).