| 👁 Ilustracja Mural komiksowy w Brukseli przedstawiający Thorgala i Aaricię (2014) | |||
| Scenariusz | |||
|---|---|---|---|
| Rysunki | |||
| Kraj wydania | |||
| Język | |||
| Data pierwszego wydania |
1977 – nadal | ||
| Wydawca | |||
| Tematyka | |||
| Tomów |
43 (72 wraz z seriami pobocznymi) | ||
| Data pierwszego wydania polskiego |
1978 – nadal | ||
| Tłumaczenie | |||
| |||
| |||
Thorgal – francuskojęzyczna seria komiksowa stworzona przez belgijskiego scenarzystę Jeana Van Hamme'a i polskiego rysownika Grzegorza Rosińskiego. Po zakończeniu prac nad Thorgalem przez Van Hamme'a (w 2006) i Rosińskiego (w 2018) tworzenie Thorgala przejęli scenarzyści: Yves Sente, Xavier Dorison i Yann oraz rysownik Fred Vignaux.
Seria opowiada o przygodach Thorgala Aegirssona, który stara się chronić swoją rodzinę przed niebezpiecznymi ludźmi i bogami. Fabuła serii osadzona jest głównie w świecie wikingów i utrzymana jest w konwencjach fantasy, science fiction oraz dramatu historycznego i wykorzystuje wiele motywów z mitologii nordyckiej.
Spis treści
Historia publikacji
edytujPomysł na komiks pojawił się, gdy André-Paul Duchâteau, redaktor naczelny belgijskiego magazynu komiksowego "Tintin", natknął się na komiks Rosińskiego Klęska wikinga, opowiadający o napadzie wikingów na gród Słowian. Widząc w wikińskim temacie potencjał, skontaktował się ze scenarzystą Jeanem Van Hamme'em[1]. Na początku listopada 1976 Rosiński dostał listownie od Van Hamme'a propozycję opowieści o pacyfistycznym wikingu o imieniu Ragnar Aegirsson. Okazało się, że wiking Ragnar był już bohaterem komiksu z lat 50., dlatego imię głównego bohatera zmieniono na Thorgal[2].
Pierwsza opowieść o Thorgalu ukazywała się w odcinkach od 3 marca do 25 października 1977 na łamach czasopisma "Tintin"[2][3][4]. Od 1980 seria publikowana jest w indywidualnych tomach przez belgijskie wydawnictwo Le Lombard[5].
Thorgal zadebiutował po polsku w 1978 w odcinkach na łamach czasopisma "Relax", a w formie indywidualnych tomów ukazuje się od 1988; obecnym polskim wydawcą jest Egmont Polska[6].
Fabuła
edytujAkcja toczy się we wczesnym średniowieczu i rozpoczyna w Skandynawii. Thorgal Aegirsson, młody mężczyzna o nieznanym pochodzeniu, którego w dzieciństwie przygarnęli i wychowali wikingowie, zostaje skazany na śmierć przez ich władcę Gandalfa Szalonego za romans z córką Gandalfa, Aaricią. Thorgal zwycięża jednak Gandalfa i poślubia Aaricię. Po wielu perypetiach oboje opuszczają wioskę wikingów i osiedlają się na odludnej wyspie, gdzie wychowują syna imieniem Jolan. W ich spokojne życie wkracza Kriss de Valnor, bezwzględna najemniczka skrycie zakochana w Thorgalu. Kriss wplątuje Thorgala i jego rodzinę (z czasem powiększoną o córeczkę imieniem Louve) w kolejne intrygi, które zaprowadzą ich w odległe zakątki świata, wystawią na próbę rodzinne więzi oraz każą Thorgalowi skonfrontować się z własną przeszłością. Jednym z powracających wątków serii jest stopniowo odkrywana tajemnica pochodzenia Thorgala oraz psychokinetycznych i telepatycznych mocy, które wykazują jego dzieci.
Bohaterowie
edytuj- Thorgal Aegirsson: Syn Vartha (Ogotaia) i Haynee, wnuk Xargosa (Tanatloca), kapitana statku kosmicznego, który wylądował na Ziemi w poszukiwaniu energii. Ocalony i wychowany przez Leifa Haraldsona, znaleziony na rozbitej tratwie. Thorgal jest fenomenalnym łucznikiem, odważnym i zręcznym wojownikiem. Jego główne cechy charakteru, w tym moralność przez wielu Wikingów uważane są za oznakę słabości. Jego życiowym celem jest znalezienie miejsca, w którym jego rodzina będzie mogła żyć w pokoju. Na pewien czas zostaje pozbawiony pamięci i zostaje władcą piratów Shaiganem, choć jego umiejętność współczucia wciąż pozostała taka sama. Jego żoną jest Aaricia, córka Gandalfa Szalonego. Ojciec Jolana, Louve i Aniela.
- Aaricia: żona i towarzyszka życiowa Thorgala oraz córka Gandalfa Szalonego, przywódcy Wikingów. Jest związana z Thorgalem od momentu narodzin przez magiczny przedmiot o nazwie Łzy Tjahziego. Aaricia jest kobietą o silnym charakterze, piękną i łagodną, bardzo kochającą Thorgala, wyrozumiałą wobec zagadek losu, które „przeznaczenie Thorgala” nieustannie wpływają na ich życie. Matka Jolana i Louve. Opiekuje się też Anielem, synem Kriss de Valnor i Thorgala.
- Jolan Thorgalson: syn Thorgala i Aaricii. Posiada nadprzyrodzone moce będące dziedzictwem tajemniczych przodków Thorgala. Jego moc ogranicza się do pobudzenia molekularnego (najczęściej do dezintegracji obiektów w większości części serii). Dopiero w miarę upływu czasu Jolan stopniowo uczy się doskonalić swoje umiejętności. Starszy brat Louve.
- Louve: córka Thorgala i Aaricii, młodsza siostra Jolana, posiada zdolności komunikowania się ze zwierzętami, za sprawą swoich narodzin w towarzystwie rodzącej wilczycy.
- Kriss de Valnor: pozbawiona skrupułów wojowniczka i łuczniczka, piękna, acz niebezpieczna. Największe nemezis Thorgala, skrycie kocha się w Thorgalu i wielokrotnie próbuje skrzywdzić jego i jego rodzinę. Kiedy Thorgal traci pamięć, oszukuje go, by uwierzył, że są małżeństwem i przekonuje Thorgala, że jest bezwzględnym lordem piratów Shaiganem. Matka Aniela, syna Thorgala.
- Aniel de Valnor: syn Thorgala i Kriss de Valnor, poczęty w czasie, kiedy Thorgal żył jako lord piratów Shaigan. Za sprawą bizantyjskich handlarzy niewolników, zostaje niewolnikiem, jest niemy (ma podcięte struny głosowe).
- Gandalf Szalony: ojciec Aaricii i król Wikingów Północy. Został przywódcą swojego plemienia po śmierci przybranego ojca Thorgala. Chciwy, okrutny i szalony, wielokrotnie usiłuje zabić Thorgala, którego widzi jako zagrożenie dla prawowitości własnych rządów.
- Bjorn Gandalfsson: brat Aaricii i syn Gandalfa Szalonego.
- Ogotai (znany również jako Varth): prawdziwy ojciec Thorgala, kochający wojnę, bezlitosny „bóg” sprowadzony przez morze do krainy Qa (prawdopodobnie południowoamerykańskiej cywilizacji prekolumbijskiej). Prowadzi swój lud do niezliczonych podbojów sąsiednich plemion i zleca sobie niekończące się ludzkie ofiary. Ma wyższą inteligencję, wiedzę o wysoce zaawansowanej technologii i nadprzyrodzone moce, których używa, aby oszukać ludzi, by uwierzyli, że jest prawdziwym bogiem. W rzeczywistości jest pogrążonym w żałobie, szalonym człowiekiem, który żąda zemsty na planecie, którą uważa za odpowiedzialną za śmierć jego ukochanej żony Haynee i syna (Thorgala).
- Haynee: prawdziwa matka Thorgala. Pochodzi z rodu ludzi z gwiazd.
- Leif Haraldson: dzielny Wiking, przybrany ojciec Thorgala.
- Muff: ukochany pies Louve i Jolana.
- Fural: koń Thorgala.
- Solveig: pochodzi z plemienia Wikingów, najlepsza przyjaciółka Aaricii, pomaga rodzinie Aegirssonów w ich kolejnych zmaganiach z „przeznaczeniem Thorgala”.
- Vlana: tajemniczy Władca gór.
- Slivia: czarodziejka o płomienno-rudych włosach i królowa wyspy wśród lodów, więziona przez Gandalfa Szalonego. Pochodzi z rodu ludzi z gwiazd.
- Akwila (znana jako Pan Trzech Orłów): córka Slivii, również o płomienno-rudych włosach. Nosi hełm i nie rozstaje się ze swoimi trzema orłami, które ją chronią i jej służą.
- Tanatloc (znany również jako Xargos): „niewidzialny bóg” z krainy Qa. Stanowi nemezis Ogotaia; mają też wspólną tajemniczą przeszłość.
- Strażniczka kluczy: potężny czarnoksiężnik pod postacią pięknej kobiety ubranej jedynie w złoty pas, dający jej moc i nieśmiertelność. Pilnuje przejść między światami.
- Wąż Nidhogg: potężny, mitologiczny potwór, któremu w młodości Thorgal odważył się stawić czoła z pomocą bogini Frigg.
Drzewo genealogiczne rodziny Thorgala
edytuj| Xargos (Tanatloc) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Vilnia | Kahaniel de Valnor | Olgava | Varth (Ogotai) | Haynee | Kayla | Gandalf Szalony | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Manthor | Kriss de Valnor | Thorgal Aegirsson | Aaricia | Bjorn Gandalfson | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Aniel de Valnor | Jolan | Louve |
Tomy
edytujSeria główna
edytuj| Tom | Wydanie polskie | Wydanie oryginalne | Scenariusz | Rysunki |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Zdradzona czarodziejka (1988) | La Magicienne trahie (1980) | Jean Van Hamme | Grzegorz Rosiński |
| 2 | Wyspa wśród lodów (1988)[7] (1980) | L’Île des mers gelées (1980) | ||
| 3 | Nad jeziorem bez dna[8](1989) | Les Trois Vieillards du pays d’Aran (1981) | ||
| 4 | Czarna galera (1990) | La galère noire (1982) | ||
| 5 | Ponad krainą cieni (1990) | Au-delà des ombres (1983) | ||
| 6 | Upadek Brek Zarith (1991) | La Chute de Brek-Zarith (1984) | ||
| 7 | Gwiezdne dziecko (1989) | L’Enfant des étoiles (1985) | ||
| 8 | Alinoe (1989) | Alinoë (1985) | ||
| 9 | Łucznicy (1989) | Les Archers (1985) | ||
| 10 | Kraina Qa (1989) | Le Pays Qâ (1986) | ||
| 11 | Oczy Tanatloca (1989) | Les Yeux de Tanatloc (1986) | ||
| 12 | Miasto zaginionego boga (1990) | La Cité du dieu perdu (1987) | ||
| 13 | Między ziemią a światłem (1990) | Entre Terre et lumière (1988) | ||
| 14 | Aaricia (1990) | Aaricia (1989) | ||
| 15 | Władca gór (1990) | Le mâitre des montagnes (1989) | ||
| 16 | Wilczyca (1990) | Louve (1990) | ||
| 17 | Strażniczka kluczy (1991) | La Gardienne des clés (1991) | ||
| 18 | Słoneczny miecz (1994) | L’Épée-soleil (1992) | ||
| 19 | Niewidzialna forteca (1995) | La Forteresse invisible (1993) | ||
| 20 | Piętno wygnańców (1999) | La Marque des bannis (1994) | ||
| 21 | Korona Ogotaia (1999) | La Couronne d’Ogotaï (1995) | ||
| 22 | Giganci (2000) | Géants (1996) | ||
| 23 | Klatka (2000) | La Cage (1997) | ||
| 24 | Arachnea (2000) | Arachnéa (1999) | ||
| 25 | Błękitna zaraza (2001) | Le Mal bleu (1999) | ||
| 26 | Królestwo pod piaskiem (2002) | Le Royaume sous le sable (2001) | ||
| 27 | Barbarzyńca (2003) | Le Barbare (2002) | ||
| 28 | Kriss de Valnor (2004) | Kriss de Valnor (2004) | ||
| 29 | Ofiara (2006) | Le Sacrifice (2006) | ||
| 30 | Ja, Jolan (2007) | Moi, Jolan (2007) | Yves Sente | |
| 31 | Tarcza Thora (2008) | Le Bouclier de Thor (2008) | ||
| 32 | Bitwa o Asgard (2010) | La Bataille d’Asgard (2010) | ||
| 33 | Statek miecz (2011) | Le Bateu-sabre (2011) | ||
| 34 | Kah-Aniel (2013) | Kah-Aniel (2013) | ||
| 35 | Szkarłatny ogień (2016) | Le Feu écarlate (2016)[9] | Xavier Dorison | |
| 36 | Aniel (2018) | Aniel (2018) | Yann | |
| 37 | Pustelnik ze Skellingaru (2019) | L'Ermite de Skellingar (2019) | Fred Vignaux | |
| 38 | Selkie (2020) | La Selkie (2020) | ||
| 39 | Neokora (2021) | Neokóra (2021) | ||
| 40 | Tupilaki (2022) | Tupilaks (2022) | ||
| 41 | Tysiąc oczu (2023) | Mille yeux (2023) | ||
| 42 | Wareg Ozur (2024) | Özurr le Varègue (2024) | ||
| 43 | Zemsta bogini Skaedhi (2025) | La vengeance de la déesse Skædhi (2025) |
Seria poboczna Thorgal: Kriss de Valnor
edytuj| Tom | Wydanie polskie | Wydanie oryginalne | Scenariusz | Rysunki |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Nie zapominam o niczym! (2010) | Je n'oublie rien! (2010) | Yves Sente | Giulio de Vita |
| 2 | Wyrok walkirii (2012) | La Sentence des Walkyries (2012) | ||
| 3 | Czyn godny królowej (2012) | Digne d'une reine (2012) | ||
| 4 | Sojusze (2013) | Alliances (2013) | ||
| 5 | Czerwona jak Raheborg (2014) | Rouge comme le Raheborg (2014) | ||
| 6 | Wyspa zaginionych dzieci (2015) | L'Île des enfants perdus (2015) | Xavier Dorison | Roman Surżenko |
| 7 | Góra Czasu (2017) | La montagne du temps (2017) | Xavier Dorison, Mathieu Mariolle | Fred Vignaux |
| 8 | Strażnik Sprawiedliwości (2018) | Le Maître de justice (2018) | Mathieu Mariolle |
Seria poboczna Thorgal: Louve
edytuj| Tom | Wydanie polskie | Wydanie oryginalne | Scenariusz | Rysunki |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Raissa (2011) | Raïssa (2011) | Yann | Roman Surżenko |
| 2 | Dłoń boga Tyra (2012) | La Main coupée du dieu Thyr (2012) | ||
| 3 | Królestwo chaosu (2013) | Le Royaume du chaos (2013) | ||
| 4 | Crow (2014) | Crow (2014) | ||
| 5 | Skald (2015) | Skald (2015) | ||
| 6 | Królowa czarnych elfów (2016) | Le Reine des Alfes noirs (2016) | ||
| 7 | Nidhogg (2017) | Nidhogg (2017) |
Seria poboczna Thorgal: Młodzieńcze lata
edytuj| Tom | Wydanie polskie | Wydanie oryginalne | Scenariusz | Rysunki |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Trzy siostry Minkelsönn (2013) | Les trois sœurs Minkelsönn (2013) | Yann | Roman Surżenko |
| 2 | Oko Odyna (2014) | L'Œil d'Odin (2014) | ||
| 3 | Runa (2015) | Runa (2015) | ||
| 4 | Berserkowie (2016) | Berserkers (2016) | ||
| 5 | Slivia (2017) | Slive (2017) | ||
| 6 | Lodowy drakkar (2018) | Le Drakkar des glaces (2018) | ||
| 7 | Sinozęby (2019) | Le dent bleu (2019) | ||
| 8 | Bękarty (2020) | Les Deux Batards (2020) | ||
| 9 | Łzy Hel (2021) | Les larmes de Hel (2021) | ||
| 10 | Sydönia (2022) | Sydönia (2022) | ||
| 11 | Grym (2023) | Grym (2023) |
Seria poboczna Thorgal Saga
edytuj| Tom | Wydanie polskie | Wydanie oryginalne | Scenariusz | Rysunki |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Żegnaj, Aaricio (2023) | Adieu Aaricia (2023) | Robin Recht | Robin Recht |
| 2 | Wendigo (2024) | Wendigo (2024) | Fred Duval | Corentin Rouge |
| 3 | Shaigan (2024) | Shaïgan (2024) | Yann | Roman Surżenko |
| 4 | Szron i ogień (2025) | De Givre et de Feu (2025) | Jean-Blaise Djian, Olivier Legrand | David Etien |
| 5 | Ruchome miasto (2025) | La Cité mouvante (2025) | Antoine Ozanam | Mohamed Aouamri |
| 6 | Bogini bursztynu (2026) | La déesse d'ambre (2026) | Valérie Mangin | Bęc |
Poza serią
edytuj| Tom | Wydanie polskie | Wydanie oryginalne | Uwagi |
|---|---|---|---|
| - | Świat Thorgala (2014) | Aux Origines des mondes (2012) | Jest to albumowy zbiór wywiadów o powstawaniu pobocznych serii Thorgala, przeprowadzonych przez Patricka Gaumera z Rosińskim, de Vitą, Sente’em, Surżenką i Yannem. |
Odbiór
edytuj
Seria Thorgal zyskała uznanie krytyków i czytelników, zwłaszcza na zachodzie Europy i w Polsce[10][11]. O jej popularności świadczą m.in. wysokie nakłady kolejnych tomów. Dotychczas sprzedano ponad 16 milionów egzemplarzy komiksu w 18 językach[12]. Po mniej entuzjastycznie przyjętych pierwszych tomach[13] wysoko oceniono kolejne, zwłaszcza te z drugiej połowy lat 80. i początku lat 90.[14][15][16]. Chwalono zarówno realistyczne rysunki Rosińskiego, jak i scenariusze Van Hamme'a, w których autor poruszał się między rozmaitymi konwencjami: dramatem historycznym, opowieścią przygodową, romansem, fantasy, science-fiction, horrorem. Czołową rolę w historiach o Thorgalu odgrywały wartości wyznawane przez głównego bohatera: przywiązanie do rodziny, uczciwość, odwaga.
Z czasem jednak pojawiły się głosy krytykujące autorów za wtórność pomysłów i mało ambitne rozwiązania fabularne. Szczególna krytyka spadła na najnowsze tomy napisane przez Yanna, któremu zarzuca się lekceważenie logiki wcześniejszych tomów, powierzchowność i odejście od różnorodności konwencji na rzecz pełnego akcji fantasy[17][18][19].
Nagrody
edytuj- Za Thorgala Van Hamme i Rosiński otrzymali liczne nagrody:
- 1979: Prix Saint-Michel w kategorii "Najlepszy rysunek realistyczny" za t. 2: Wyspa wśród lodów[20].
- 1983: Grand prix Saint Michel za t. 5: Ponad krainą cieni [21].
- 1984: Prix de la Chambre belge des experts en bande dessinée dla Rosińskiego w kategorii "Najlepszy rysunek" za t. 9, Łucznicy[22].
- 1985: Prix du Grand Public na Convention de la Bande Dessinée de Paris za t. 9: Łucznicy[23].
- 1985: Prix de la Presse na międzynarodowym festiwalu komiksów w Durbuy za t. 9: Łucznicy[20].
- 1991: Premio Haxtur dla Rosińskiego w kategorii "Najlepszy rysunek" za t. 16: Wilczyca[24].
- 1996: Alph-Art du public na 23. Międzynarodowym Festiwalu Komiksu w Angoulême za t. 21: Korona Ogotaia[25].
Adaptacje
edytujPopularność Thorgala przyczyniła się do stworzenia adaptacji w różnych formach. W 2002 wydana została gra komputerowa Klątwa Odyna, w 2023 ukazały się gra karciana i planszowa, a w 2025 gra fabularna[26].
Francuskie wydawnictwo Éditions Milan wydało powieści na podstawie tomów Gwiezdne dziecko i Ponad krainą cieni, napisane przez Amélie Sarn i z okładkami namalowanymi przez Grzegorza Rosińskiego[27]. Polskie wydanie pierwszej z książek, zatytułowane Dziecko z gwiazd, ukazało się w 2011 nakładem Egmont Polska. Drugi tom, Wyprawa do krainy cieni, trafił do polskich księgarń rok później.
W 2014 na polskim rynku ukazało się dwuczęściowe słuchowisko w formie audiobooka, zrealizowane na podstawie trzech pierwszych tomów Thorgala[28].
Poczta Belgijska wydała znaczki z fragmentami okładek Thorgala (2007) i pojedynczy znaczek z wizerunkiem Thorgala (2015)[29].
W marcu 2026 w Katowicach, Warszawie i Gdańsku odbyły się wydarzenia multimedialne pt. Thorgal. Pieśń przeznaczenia, inspirowane komiksem. Łączyły one elementy spektaklu teatralnego, koncertu i animowanych projekcji[30].
Przypisy
edytuj- ↑ PatricP. Gaumer, Dossier, [w:] G.Rosiński, A.-P.A.P. Duchateau, Yans, Wydanie zbiorcze, Tom 1, Warszawa: Story House Egmont, 2023, s.5, ISBN 978-83-281-6001-9.
- ↑ a b Birek 2024 ↓, s. 82.
- ↑ Thorgal-BD, Thorgal a 40 ans | Thorgal [online] [dostęp 2020-12-06] (fr.).
- ↑ red, Thorgal kończy 40 lat. Skąd się wzięła ta polsko-belgijska seria? [online], Polska Times, 17 grudnia 2017 [dostęp 2020-12-06] (pol.).
- ↑ Thorgal, la série — Éditions Le Lombard [online], Le Lombard [dostęp 2020-12-06] (fr.).
- ↑ Thorgal – Księgarnia Internetowa Egmont [online], egmont.pl [dostęp 2020-12-06].
- ↑ Tom wydany ponownie p.t. "Wyspa lodowych mórz" przez wydawnictwo Orbita w roku 1991, a następnie opublikowany znów pt. "Wyspa wśród lodów" przez wydawnictwo Korona i na końcu wydany znowu przez Egmont Polska pt. Wyspa lodowych mórz.
- ↑ Tom wznowiony pt. Trzech starców z krainy Aran przez Orbitę w 1991 roku, a później przez Egmont Polska pt. Trzej starcy z kraju Aran.
- ↑ THORGALVERSE: Tytuł nowego „Thorgala” [online], THORGALVERSE [dostęp 2015-12-15].
- ↑ JakubJ. Demiańczuk, Król Thorgal [online], Wprost, 3 lutego 2013 [dostęp 2020-12-06] (pol.).
- ↑ Grupa WirtualnaG.W. Polska, WirtualnaW. Polska, "Thorgal" skończył 40 lat. Polak i "ten gość z Philipsa" zmienili bieg historii komiksów – Magazyn WP [online], magazyn.wp.pl [dostęp 2020-12-06] (pol.).
- ↑ BD : une page se tourne pour la série culte Thorgal [online], Les Echos, 15 listopada 2018 [dostęp 2020-12-06] (fr.).
- ↑ Marcin „Martinez”M.„M.” Turkot, Wielkie Czytanie Thorgala czas zacząć. Recenzja komiksów Thorgal. Zdradzona czarodziejka oraz Wyspa wśród lodów [online], Nerdheim.pl, 5 sierpnia 2024 [dostęp 2026-03-25].
- ↑ Esensja: ‹Wielki Ranking komiksów Thorgala› – Esensja Komiks [online], Esensja.pl [dostęp 2026-03-25].
- ↑ Stoneoneprojekt, StoneoneProjekt: Ranking albumów Thorgala! [online], StoneoneProjekt, 26 stycznia 2015 [dostęp 2026-03-25].
- ↑ PhilippeP. MAGNERON, Thorgal - BD, informations, cotes - Page 2 [online], www.bedetheque.com [dostęp 2026-03-25] (fr.).
- ↑ „Thorgal” tom 37: „Pustelnik ze Skellingaru” - recenzja [online], Paradoks, 13 listopada 2019 [dostęp 2026-03-25].
- ↑ Thorgal. Tupilaki. Tom 40 - wskakiwanie do jadącego pociągu - Czas na komiks [online], 1 grudnia 2022 [dostęp 2026-03-25].
- ↑ THORGAL Wareg Ozur tom 42 [recenzja] – BETONiarka.net [online], betoniarka.net [dostęp 2026-03-25].
- ↑ a b D. AvivaD.A. Rothschild, Graphic novels : a bibliographic guide to book-length comics, Englewood, Colo. : Libraries Unlimited, 1995, s. 57, ISBN 978-1-56308-086-9 [dostęp 2025-03-17].
- ↑ ZONE-BD : Thorgal [online], web.archive.org, 12 maja 2006 [dostęp 2025-03-17] [zarchiwizowane z adresu 2006-05-12].
- ↑ GCD :: Creator :: Grzegorz Rosiński (b. 1941) [online], comics.org [dostęp 2026-02-16].
- ↑ Forum | Thorgal – 9 – Les archers | Thorgal [online] [dostęp 2026-02-16] (fr.).
- ↑ GCD :: Received Award :: Best Drawing [online], comics.org [dostęp 2026-02-16].
- ↑ thorgal tome 21 – la couronne d'ogotai [online], BDfugue, 2014 [dostęp 2026-02-16] (fr.).
- ↑ AdamA. Waskiewicz, Rzut okiem na Thorgal: Gra Fabularna. Gwiezdne dziecko (pierwsze wrażenia) [online], polter.pl, 18 maja 2025 [dostęp 2025-05-19].
- ↑ Thorgal – Tome 1 : L’enfant des étoiles – SARN Amélie – Thorgal – Catalogue Jeunesse. [dostęp 2012-07-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-07)].
- ↑ AudiotekaA. SA, Thorgal – Zdradzona Czarodziejka. Wyspa wśród lodów (Albumy 1 i 2) – Jean Van Hamme, Grzegorz Rosiński (audiobook) [online], Audioteka.pl [dostęp 2021-08-07].
- ↑ Birek 2024 ↓, s. 150,152.
- ↑ KubaK. Oleksak, „Thorgal. Pieśń Przeznaczenia” – nadchodzi multimedialna opowieść koncertowa [online] [dostęp 2026-03-25].
Bibliografia
edytuj- Wojciech Birek: Grzegorz Rosiński w Ilustracjach. 2024. ISBN 978-83-963588-6-8.
Linki zewnętrzne
edytuj- Oficjalna, francuskojęzyczna strona poświęcona serii Thorgal
- Thorgal Polska Strona
- Fandomowa Wiki poświęcona przygodom Thorgala
- Thorgal – dziecko stanu wojennego