Kawsaq nisqaqa tukuy kawsaq, wiñaq, imayay t'ikray (metabolismu) nisqata ruraqkunam, ahinataq:

• runa
• uywa
• yura
• k'allampa
• añaki
• ñawpa añaki

Imamantam kawsanku, chaykamaqa kay hinatam rakinchik:

• wayllaq (yurakuna anqas añakikunapas)
• mikhuq (uywakuna runakunapas)
• ismuchiq (k'allampakuna añakikunapas)

Añawkuna manam chiqapchu kawsaqkuna, mana kikinpa imayay t'ikraynin kaptin.

Kawsaq -Allpa pacha-
 ├─Archaea (Ñawpa añaki)
 ├─Bacteria (Añaki)
 └─Eukaryota (Kawsaykuq huk'iyuq)
 ├─Protista (Ch'ulla kawsaykuq)
 ├─Fungi (K'allampa)
 ├─Plantae (Yura)
 └─Animalia (Uywa)

• Kawsay