VOOZH about

URL: https://sc.wikipedia.org/wiki/Alpes

⇱ Alpes - Wikipedia


Jump to content
Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.

Coordinadas: 46°34′41″N 8°36′54″E / 46.578056°N 8.615°E46.578056; 8.615

👁 Image

Artìculu in LSC
👁 Image

👁 Image
Bista satellitare de sos Alpes
👁 Image
Panorama subra su Monte Biancu

Sos Alpes sunt sa cadena montosa prus importante de Europa, posta a caddu de sas làcanas de Itàlia, Frantza, Isvìtzera, Liechtenstein, Germània, Àustria, Islovènia e Ungheria. Partzint s'Europa tzentrale de sa meridionale e allindant sa regione geogràfica italiana, cumprendende in sinu issoro sos pitzos prus artos de su continente europeu, intre chi su Monte Biancu, chi cun sos suos 4.810 m de artària est su monte prus artu de sa cadena, de Itàlia, de Frantza e in generale de su continente.

In s'àmbitu europeu custa cadena montosa assumet importu notàbile, suta numerosos aspetos: geogràficos, istòricos, culturales e naturalìsticos; in piessignu sa natura alpina est contraddistìnghidu dae medas ambientes incontaminados, pro ite amparados dae cunditziones geogràficas peculiares e de una atentzione primadia a sa cunservatzione issoro; no est unu casu difatis chi su primu parcu natzionale de Europa siat istadu istituidu in sas Alpes Isvìtzeras in su 1914 e chi Frantza e Itàlia tèngiant sos parcos natzionales prus antigos pròpiu in sos Alpes (respetivamente su Parcu Natzionale de su Gran Paradiso e su Parcu Natzionale de sa Vanoise); significativu annotamala est su fatu chi bene deghessete sitos alpinos pertenent a su Patrimòniu de s'umanidade, bator pro critèrios naturalìsticos e trèighi pro critèrios culturales.

Sa regione alpina tenet una populatzione de 14 milliones de persones in s'intrea àrea[1] e possedit una forte identidade culturale, chi a s'ispissu superat sas làcanas natzionales; si podet difatis faeddare de "tziviltade alpina"[2], de "cultura alpina" e de "folclore alpinu"[3]. Fintzas a livellu econòmicu sos Alpes presentant medas elementos de omogeneidade; difatis in sas biddas alpinas de ogni natzione est frorente sa cultura traditzionale de s'agricultura de monte, de sa produtzione de late e casu e de sa traballadura de sa linna[4], cando s'indùstria turìstica, chi at cumintzadu a s'isvilupare a su cumintzu de su de 20 sèculos, s'est ispaniada notabilmente a pustis de sa segunda gherra mundiale, finas a i fàghere oe sa faina econòmica dominante in manna parte de su territòriu alpinu. Sas bellesas naturales notàbiles de sos Alpes sunt difatis logu de cunsideràbile flussu turìsticu: cada annu bi imbatent unos 120 milliones de visitatores.[5]

Fintzas pro su chi pertocat sos isportes de ierru, sos Alpes ammuntant un'importu notàbile; a cumprou de custu, deghe editziones de sos giogos olìmpicos de ierru, in sas bintitrès in totu disputadas, sunt istadas acasagiadas in sos Alpes isvìtzeros, frantzesos, italianos, austrìacos e tedescos[6].

  1. Ferlaino, Rota, La montagna italiana. Confini, identità e politiche, edizioni FrancoAngeliªed., 2013, ISBN9788820440800.
  2. Alex Cittadella, Breve storia delle Alpi tra clima e meteorologia, Franco Angeliªed., ISBN9788891781956.
  3. Maria Anna Bertolino e Federica Corrado, Cultura alpina contemporanea e sviluppo del territorio, Franco Angeliªed., ISBN9788891753984.
  4. Edoardo Martinengo, Le Alpi per l'Europa, Editoriale Jaca Bookªed., 1988, ISBN9788816950498..
  5. F. Bartalletti, Prospettive turistiche nelle Alpi, in Politiche per lo sviluppo sostenibile della montagna (curatore Antonio Massarutto), Franco Angeliªed., 2013, ISBN9788846494405.
  6. Letteratura e sport: per una storia delle Olimpiadi..., edizioni Interlineaªed., 2006, ISBN9788882125608.
👁 Sister project
Wikimedia Commons tenet files chi ligant a: Alpes