Page Stampa:Infobox political division/styles.css has no content.
Grenlanda | |
|---|---|
Territor autonom i Mbretërisë së Danimarkës | |
|
👁 Flag of Grenlanda Flamuri i Grenlandës 👁 Official seal of Grenlanda Stema Grenlandës | |
| Himni: "Nunarput, utoqqarsuanngoravit" "Ti Toka jonë e lashtë" | |
| Kënga e Kalaallit: "Nuna asiilasooq" "Toka me Gjatësi të Madhe"[a] | |
| 👁 Vendndodhja e Grenlandës Vendndodhja e Grenlandës | |
| Shteti sovran | Danimarka |
| Bashkimi me Norvegjinë | 1262 |
| Rikolonizimi danezo-norvegjez | 1721 |
| Cedimi në Danimarkë | 14 janar 1814 |
| Home rule | 1 maj 1979 |
| Autonomi dhe vetëqeverisje të mëtejshme | 21 qershor 2009[2][3] |
| Kryeqyteti and largest city | Nuuk 64°10′N 51°44′W / 64.167°N 51.733°W / 64.167; -51.733 |
| Gjuhët zyrtare | Grenlandisht[b] |
| Gjuhë të njohura | Danisht, Anglisht, dhe gjuhë të tjera nëse është e nevojshme[b] |
| Grupet etnike (2020[5]) | |
| Feja | Krishterimi (Kisha e Grenlandës) |
| Demonym(s) | Grenlandez/-e |
| Government | Qeveri e devoluar brenda një monarkie kushtetuese parlamentare |
| Frederik X | |
| Mette Frederiksen | |
| Julie Præst Wilche | |
| Múte Bourup Egede | |
| Mimi Karlsen | |
| Legjislativi | Folketing (legjislativ mbretëror) Inatsisartut (legjislativ vendor) |
| Nationalrepresentation | |
| 2 anëtarë | |
| Area | |
•Gjithsej | 2,166,086km2 (836,330sqmi) |
•Uji(%) | 83.1[c] |
| Highestelevation | 3.700m (12.139ft) |
| Population | |
•2022 estimate | 👁 Neutral increase 56,583[7](210th) |
•Dendësia | 0.028/km2 (0.1/sqmi) |
| PBB(PPP) | 2011estimate |
•Gjithsej | $1.8 billion[8] |
•Per capita | $37,000 |
| GDP(nominal) | 2020estimate |
•Total | DKK 20.1 trilion[9] $3.08 trilion[10] |
•Per capita | DKK 358,000[9] $54,694[11] |
| Gini(2015) | 👁 Steady 33.9[12] medium |
| HDI(2010) | 👁 Increase 0.786[13] high·61st |
| Monedha | Krone daneze (DKK) |
| Time zone | UTC±00:00 to UTC-04:00 |
| Date format | dd-mm-yyyy |
| Ana e drejtimit | right |
| Kodi i thirrjes | +299 |
| Kodet postare | 39xx |
| ISO 3166 code | GL |
| Internet TLD | .gl |
Grenlanda (anglisht: Greenland; Danisht: Grønland) - "Vend i Gjelbërt" është një krahinë vetqeverisëse e Mbretërisë së Danimarkës, e cila gjendet ndërmjet Oqeanit Arktik dhe atij Atlantik, në lindje të Arkipelagut Arktik Kanadez. Megjithëse nga pikëpamja fiziko-gjeografike i përket kontinentit të Amerikës së Veriut, historikisht dhe kulturalisht Grenlanda ka lidhje më të ngushta me Europën prej të shkuarës së saj kur ka qenë e kolonizuar nga Norvegjia dhe Danimarka, por edhe prej lidhjeve të ngushta me fqinjin ishullor të saj, Islandën.
Grenlanda është ishulli më i madh në botë. Tre të katërtat e sipërfaqes së saj janë të mbuluara nga shtresa akulli të përhershme. Me një popullsi prej 56,609 banorësh në vitin 2023[14], është territori me popullsinë më pak të dendur në botë. Një e treta e popullsisë jeton në kryeqytetin e vendit Nuuk. Shumica e popullsisë së saj përbëhet nga kombësia Inuit, paraardhësit e të cilëve u zhvendosën në shekullin e XIII-të nga tokat e brendshme të Kanadasë drejt ishullit.
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Grenlanda është një ishull me një sipërfaqe prej 2.166.086 km² nga e cila 1.755.637 km² (81%) është e mbuluar me akull. Bregdeti ka një gjatësi prej 39.330 km, që është gati sa gjatësia e Ekuatorit.
Pesha e mbulesës së akullt në brendësi të ishullit ka krijuar kanjonin rreth 300 m nën nivelin e detit.[15] Të gjitha vendbanimet janë përgjat bregdetit i cili nuk është i mbuluar me akull. Më së shumti banorë jetojnë në brgdetin perëndimor. Territori në verilindje, i cili përfshin pjesët e Grenlandës Veriore dhe Lindore, nuk është pjesë e asnjë njësie administrative, porse është vend ku gjindet parku më i madh kombëtar në botë.
Në pjesën qendrore të Grenlandës , e cila është e mbuluar me akull, gjinden më së paku katër stacione hulumtuese shkencore dhe kampe. Radiostacioni Jørgen Brøndlund Fjord deri në vitin 1950 ka qenë radiostacioni më verior në botë.
Toka e Perit, gadishulli në pjesën veriore të Grenlandës, nuk është e mbuluar me akull për shkak se ajri është shumë i thatë për tu formuar mbulesa e borës. Nëse e tërë mbulesa e akullit të shkrihet, niveli i detit mbarëbotëror do të rritej me 7 m dhe Grenlanda do të shëndrrohej në arqipelag.[16]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Konsiderohet se banorët e parë kanë qenë vikingët, pas shekullit XVI në bregdetin e Grenlandës kanë jetuar eskimezët, të cilët janë marrë me peshkim. Në shekullin XVIII fillojë kolonizimi i danezëve dhe në vitin 1953, Grenlanda bëhet pjesë përbërëse e Danimarkës.
Shënime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Nuna asiilasooq ka status të barabartë si një himn rajonal por në përgjithësi përdoret vetëm në Grenlandë.[1]
- 1 2 Grenlandishtja ka qenë gjuha e vetme zyrtare e Grenlandës që nga viti 2009.[2][4]
- ↑ As of 2000: 410,449km2 (158,475sqmi) ice-free; 1,755,637km2 (677,855sqmi) ice-covered.
Dendësia: 0.14/km2 (0.36/sqmi) for ice-free areas.
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "03EM/01.25.01-50 Spørgsmål til Landsstyret: Hvornår fremsætter Landsstyret beslutning om Grønlands" [03EM/01.25.01-50 Questions to the Home Rule Government: When does the Home Rule Government make a decision on Greenland] (në danisht). Government of Greenland. 7 tetor 2003. Arkivuar nga origjinali më 13 dhjetor 2014. Marrë më 13 dhjetor 2014.
- 1 2 (në danisht) TV 2 Nyhederne – "Grønland går over til selvstyre" Arkivuar 9 gusht 2023 tek Wayback Machine TV 2 Nyhederne – Ved overgangen til selvstyre, er grønlandsk nu det officielle sprog. Retrieved 22 January 2012.
- ↑ "Self-rule introduced in Greenland". BBC News (në anglisht). 21 qershor 2009. Arkivuar nga origjinali më 25 prill 2010. Marrë më 4 maj 2010.
- ↑ (në danisht) Law of Greenlandic Selfrule Arkivuar 8 shkurt 2012 tek Wayback Machine (see chapter 7)
- ↑ "The World Factbook – Central Intelligence Agency". cia.gov (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 9 janar 2021. Marrë më 3 tetor 2020.
- ↑ "Bekendtgørelse af ILO-konvention nr. 169 af 28. juni 1989 vedrørende oprindelige folk og stammefolk i selvstændige stater". Retsinformation.dk (në danisht). 9 tetor 1997. Arkivuar nga origjinali më 8 tetor 2020. Marrë më 23 tetor 2020.
- ↑ "Population of Greenland". Greenlandic Population as of 2022 (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 4 gusht 2023. Marrë më 12 gusht 2022.
- ↑ Greenland in Figures 2013 (PDF) (në anglisht). Statistics Greenland. ISBN978-87-986787-7-9. ISSN1602-5709. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 21 shtator 2013. Marrë më 2 shtator 2013.
- 1 2 "DANMARKS NATIONALBANK" (PDF), www.nationalbanken.dk (në anglisht), arkivuar (PDF) nga origjinali më 16 dhjetor 2023, marrë më 16 dhjetor 2023
- ↑ "Greenland | Data". data.worldbank.org (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 31 maj 2023. Marrë më 9 gusht 2021.
- ↑ "GDP per capita (Current US$) - Greenland | Data" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 27 mars 2023. Marrë më 23 shkurt 2022.
- ↑ "Gini Index coefficient" (në anglisht). CIA World Factbook. Arkivuar nga origjinali më 17 korrik 2021. Marrë më 16 korrik 2021.
- ↑ Avakov, Aleksandr Vladimirovich (2012). Quality of Life, Balance of Powers, and Nuclear Weapons (2012): A Statistical Yearbook for Statesmen and Citizens (në anglisht). Algora Publishing. fq.51. ISBN978-0-87586-892-9. Arkivuar nga origjinali më 9 mars 2024. Marrë më 18 shtator 2022.
- ↑ "Facts about Greenland | Nordic cooperation". www.norden.org (në anglisht). Marrë më 2026-01-17.
- ↑ DK Atlas, 2001.
- ↑ Greenland Melt May Swamp LA, Other Cities, Study Says
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
| 👁 Image |
Ky artikull në lidhje me gjeografinë e Amerikës Veriore është një faqe cung. Ju mund të ndihmoni Wikipedia-n duke e përmirësuar atë. |
- Pages with TemplateStyles errors
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- Artikuj me tekst në gjuhë angleze
- Amerika e Veriut-gjeo-cung
- Grenlandë
- Vartësi daneze
- Territoret e varura në Amerikën e Veriut
- Koloni të shuara norvegjeze
- Territoret inuit
- Vende ishullore
- Anëtarë të Këshillit Nordik
- Shtete nordike
- Rajonet e Arktikut
- Territore të veçanta të Bashkimit Evropian
- Shtete dhe territore të themeluara më 1979
