VOOZH about

URL: https://tr.wikipedia.org/wiki/Autokrator

⇱ Autokrator - Vikipedi

İçeriğe atla
Vikipedi, özgür ansiklopedi
👁 Image
İmparator VII. Konstantinos'un İsa tarafından taç giydirildiğini gösteren fildişi levha. Yazıtta şu ifade yer alır: Konstantinos, Tanrı'da [sadık], Romalıların autokratoru ve basileusu

Autokrator veya Otokrator (Grekçe: αὐτοκράτωρ), Grekçe: αὐτός, romanize: autós (Türkçe: kendi) ile Grekçe: κράτος, romanize: krátos (Türkçe: güç, egemenlik) kelimelerinin birleşimiyle oluşan ve üst bir otoriteye bağlı olmadan hareket eden bireyler için kullanılan Yunanca unvan. Bu terim, Latince imperator un karşılığı olarak hem başkomutanlar hem de Roma ve Bizans imparatorları için kullanılmıştır. Bizans ve Rus tarzı mutlakiyetçilikle olan bağlantısı, modern otokrasi ve otokrat kavramlarının ortaya çıkmasına yol açmıştır.[1][2]

Antik Yunanistan

[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu unvan, MÖ 5. yüzyılın sonlarında Antik Yunanistan'da ortaya çıkmış ve bağımsız yetki verilen generaller; yani en yüksek komuta yetkisine sahip kişiler (σstratēgòs autokrátōr) için kullanılmıştır. Klasik Atina'da stratēgoi autokratores, komuta konusunda özerk yetkilerle donatılmış generallerdi dolayısıyla önceden Atina meclisine danışmadan belirli askerî ve diplomatik kararlar alabiliyorlardı. Bu uygulama özellikle generalin Atina'dan uzak bölgelerde faaliyet göstermesinin beklendiği durumlarda yürürlüğe konulurdu. Bununla birlikte generaller, geri döndüklerinde eylemlerinden dolayı meclise karşı sorumlu olmaya devam ederdi.[3]

Benzer uygulamalar, Siraküza gibi diğer Yunan şehir devletlerinde de görülmüştür; burada bu görev, şehrin bazı tiranları için bir güç temeli işlevi görmüştür. Stratēgoi autokratores ayrıca çeşitli şehir devleti birlikleri tarafından birleşik orduların başına getirilirdi. Bu bağlamda II. Filip, Korint Birliği tarafından güney Yunan devletlerinin hēgemōnu ("lider") ve stratēgòs autokrátōru ilan edilmiştir.[4] Bu unvan daha sonra oğlu Büyük İskender'e de verilmiştir.[5] Terim ayrıca tam yetkili elçiler (présbeis autokratores) için de kullanılmıştır.[6]

Daha sonraki dönemlerde, Roma Cumhuriyeti'nin yükselişiyle birlikte, stratēgòs autokrátōr terimi Yunan tarihçileri tarafından çeşitli Roma unvanlarını karşılamak için kullanılmıştır. Polibios bu terimi dictator unvanını çevirmek için kullanırken,[7] Plutark daha sonraki kullanımında bunu zafer unvanı olan imperator un karşılığı olarak kullanmıştır. Autokrator, Roma İmparatorluğu döneminde ikinci anlamıyla yerleşik hale gelmiş ve imperator unvanının resmî Yunanca karşılığı olmuştur. Nitekim imperator, Roma imparatorlarının unvanlarının bir parçasını oluşturuyordu. Bu nedenle, Roma İmparatorluğu boyunca, İmparator Herakleios'un 629 yılında Yunanca basileus unvanını benimsemesine kadar kullanılmaya devam etmiştir.[8]

Bu terim, Doğu Roma İmparatorluğu'nda törensel hitaplarda arkaik biçimleriyle varlığını sürdürmüş ve basileùs [kai] autokrátōr (genellikle "imparator ve otokrat" olarak çevrilir) biçiminde yeniden canlandırılmıştır. Bu ifade daha sonra, fiili iktidarı elinde bulunduran birden fazla ortak imparator arasındaki kıdemli olanı (symbasileis) tanımlamak için kullanılmıştır. Palaiologoslar dönemi sırasında bu kullanım, belirlenmiş veliahtı da kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu unvan, 912 yılından itibaren sikkelerde, 11. yüzyıldan itibaren imparatorluk fermanlarında (hrisobullos) ve çok sayıda tezhipli el yazmasında belgelenmektedir.[8]

Stratēgòs autokrátōr terimi Bizans döneminde de kullanılmaya devam etmiştir. Bu unvan özellikle 6. yüzyılda (örneğin Belisarius için) yaygındır ve 10.–11. yüzyıllarda üst düzey askerî komutanlar için yeniden ortaya çıkar.[8] Nitekim II. Basileios, David Arianites'i Bulgaristan'ın stratēgòs autokrátōr u olarak atamıştır. Bu durum da onun, kuzey Balkanlar'daki diğer bölgesel stratēgoi üzerinde komuta yetkisine sahip olduğunu göstermektedir.[9]

Bizans imparatorluk formülü, Bizans etkisindeki ülkelerde taklit edilmiş, daha sonra ise özellikle Rusya'da, III. İvan'ın saltanatıyla birlikte benimsenmiştir.[10]

  • II. Bayezid, kendisini "Tanrı'nın lütfuyla, Asya ve Avrupa'nın iki kıtasının ve diğer mülklerin basileus ve autokrator u" olarak unvanlandırmıştır.[11]
  • Gürcistan'da Bagrationi Hanedanı krallarının unvanlarından biri "doğunun ve batının otokratı" idi.[12] Bu unvan, IV. Davit döneminde ortaya çıkmış ve VIII. Giorgi döneminde birleşik Gürcü monarşisinin dağılmasına kadar kullanılmıştır.
  • İkinci Bulgar İmparatorluğu hükümdarları başlangıçta "Bulgarların imparatoru (çar)" unvanını kullanmış, erken dönemlerde buna "ve Ulahların" ifadesi de eklenmiştir. Ancak II. İvan Asen (h. 1218–1241), 1230 yılında Klokotnitsa Savaşı'ndan sonra Bizans İmparatorluğu'nun eski Avrupa topraklarının büyük kısmı üzerindeki hâkimiyetini genişletmiş ve ayrıca "Bulgarların ve Yunanların çar ve autokrator u" unvanını benimsemiştir; bu unvan ilk kez I. Simeon (h. 893–927) tarafından ileri sürülmüştür.[13]
  • Benzer şekilde, Stefan Duşan 1345/46'da imparatorluk unvanını ilan ettiğinde, Yunanca olarak "Sırbistan ve Romanya'nın basileus ve autokrator u", Sırpça olarak ise "Sırpların ve Yunanların çarı" unvanını kullanmıştır. Buradaki "Romanya" ifadesinin (yani Romalıların ülkesi, Bizans İmparatorluğu) kullanılması ve alışılmış Bizans formülü olan "Romalıların" yerine tercih edilmesi, onun I. Konstantin'den itibaren tüm Bizans imparatorlarının doğrudan varisi olduğunu iddia ettiğini, ancak Konstantinopolis ve Ekümenik Patrikhane üzerinde fiilî kontrolü bulunmadığı için tam meşruiyete sahip olmadığını göstermektedir.[14]
  • Bu kullanımdan hareketle, Rus çarları, Rus İmparatorluğu'nun kuruluşundan 1917 Rus Devrimi ile Rus monarşisinin sona ermesine kadar "Tüm Rusların imparatoru ve otokratı" formülünü kullanmıştır. III. İvan, büyük knez olarak kendisini otokrat olarak tanımlarken,[10] I. Fyodor hem çar hem de otokrat olarak taç giyen ilk hükümdar olmuştur.[15] Samoderzhets (otokrat) unvanı 17. yüzyıldan itibaren çarların resmî unvanının standart bir parçası hâline gelmiştir. Slav dillerinde bu unvan çeviri biçimiyle kullanılmıştır (Bulgarca: samodǎržec, Sırpça: samodržac, Rusça: samoderzhets)
  1. ^ "Autocrat - Etymology, Origin & Meaning".Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  2. ^ Wifstrand, Albert (2005). Epochs and Styles: Selected Writings on the New Testament, Greek Language and Greek Culture in the Post-classical Era. Mohr Siebeck. ISBN 978-3-16-148627-2.
  3. ^ Pritchett, William Kendrick (1974). The Greek state at war. University of California Press. s. 42. ISBN 978-0-520-02565-3.
  4. ^ Diodorus Siculus, XVI.89.1–3
  5. ^ Diodorus Siculus, XVII.4.9; Arrian, Anabasis of Alexander, I.1.1–3
  6. ^ Andocides, On the Peace with Sparta
  7. ^ Polibios, Histories, III.86.7
  8. ^ a b c Kazhdan, Alexander P. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium (İngilizce). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6.
  9. ^ Stephenson, Paul (7 Ağustos 2003). The Legend of Basil the Bulgar-Slayer (İngilizce). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81530-7.
  10. ^ a b Riasanovsky, Nicholas V. (29 Eylül 2005). Russian Identities: A Historical Survey (İngilizce). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-534814-9.
  11. ^ Ágoston, Gábor (12 Eylül 2023). The Last Muslim Conquest: The Ottoman Empire and Its Wars in Europe (İngilizce). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-20539-7.
  12. ^ Lordkipanidze, Mariam Davydovna; Hewitt, George B. (1987), Georgia in the XI-XII Centuries, Ganatleba Publishers: Tbilisi.
  13. ^ Božilov, Ivan (2011). "La Bulgarie". In Laiou, Angeliki E.; Morrisson, Cécile(eds.). Le monde byzantin, Tome III: Byzance et ses voisins : 1204–1453 (Fransızca). Presses universitaires de France. pp. 343–354 (esp. 345, 346–348). ISBN 978-2-13-052008-5.
  14. ^ Maksimović, Ljubomir (2011). "La Serbie: pouvoir et organisation sociale". In Laiou, Angeliki E.; Morrisson, Cécile (eds.). Le monde byzantin, Tome III: Byzance et ses voisins : 1204–1453 (Fransızca). Presses universitaires de France. pp. 323–342 (esp. 333–336). ISBN 978-2-13-052008-5.
  15. ^ Pavlov, A. P. (2006), Perrie, Maureen (Ed.), Fedor Ivanovich and Boris Godunov (1584–1605), The Cambridge History of Russia, Cambridge University Press, ss. 264-28527 Mart 2026
Kategori:
Gizli kategori: