Voozh

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie

👁 Image Nobelprys vir Chemie
👁 Die Sweedse chemikus Alfred Nobel, wat in sy testament voorsiening vir die Nobelprys gemaak het.
Die Sweedse chemikus Alfred Nobel, wat in sy testament voorsiening vir die Nobelprys gemaak het.
Toegekenvir	Uitstaande bydraes vir die mensdom in chemie
Borg	Koninklike Sweedse Akademie vir Wetenskappe
Land	👁 Vlag van Swede Swede
Datum	10 Desember
Eerste toekenning	10 Desember 1901 (1901-12-10) (124jaaroud)
Webtuiste	nobelprize.org

Die Nobelprys vir Chemie (Sweeds: Nobelpriset i kemi) is ’n jaarlikse prys wat deur die Koninklike Sweedse Akademie vir Wetenskappe toegeken word aan mense wat wêreldwyd die uitmuntendste bydraes op die gebied van chemie gelewer het. Dit is een van vyf pryse waarvoor Alfred Nobel in sy testament voorsiening gemaak en sedert 1901 toegeken word; die ander is die Nobelpryse vir fisika, fisiologie of geneeskunde, letterkunde en vrede.

👁 Image

Hoofgebou van die Koninklike Sweedse Akademie vir Wetenskappe

Die akademie kondig die naam van die Nobelpryswenners jaarliks vroeg in Oktober aan,^[1] met die Nobelprys vir Chemie tradisioneel derde en op 'n Woensdag. Die prys word jaarliks in Stockholm, Swede, toegeken op 10 Desember, die herdenking van Nobel se dood. Tot en met 2025 is die prys aan altesaam 198 individue toegeken.^[2] Nog net agt vroue het dit gekry: Marie Curie en Irène Joliot-Curie in 1935, Dorothy Crowfoot Hodgkin in 1964, Ada Yonath in 2009, Frances Arnold in 2018, Emmanuelle Charpentier en Jennifer Doudna in 2020, asook Carolyn R. Bertozzi in 2022.^[3]

Twee Nobelprys vir Chemie-wenners, naamlik die Duitsers Richard Kuhn (1938) en Adolf Butenandt (1939), was deur hul regering, die destydse Nazi-Duitsland, nie toegelaat om die prys te aanvaar nie. Hulle sou later, ná die afloop van die Tweede Wêreldoorlog, 'n medalje en diploma ontvang, maar nie die prysgeld nie. Frederick Sanger is een van drie bekroondes wat twee keer die Nobelprys in dieselfde vak toegeken is, in 1958 en in 1980. Karl Barry Sharpless is ook twee keer met die Nobelprys vir Chemie bekroon, in 2001 en 2022. John Bardeen is twee keer met die Nobelprys vir fisika bekroon, in 1956 en in 1972. Twee ander het Nobelpryse twee keer gewen, een in chemie en een in 'n ander vak: Maria Skłodowska-Curie (fisika in 1903 en chemie in 1911) en Linus Pauling (chemie in 1954 en vrede in 1962).^[4]

Die 2025-Nobelprys vir Chemie is toegeken aan Susumu Kitagawa, Richard Robson en Omar M. Yaghi "vir die ontwikkeling van 'n metaal-organiese raamwerk".^[5]

Die pryse, wat 'n bedrag geld (SEK9miljoen, omtrent VSA$1miljoen per pryskategorie, wat dan gelykop onder die Bekroondes verdeel word),^[6] 'n goue medalje en 'n diploma insluit, word op 10 Desember, die herdenking van Nobel se sterfdag in 1896, tydens 'n seremonie deur die Sweedse koning, tans Carl XVI Gustaf van Swede, in die Stockholmse Konsertsaal uitgedeel.

Hieronder volg 'n lys van die ontvangers van die Nobelprys vir Chemie vanaf 1901 tot op hede. In 1916–1917, 1919, 1924, 1933 en 1940–1942 is die prys nie toegeken nie.

1900's – 1910's – 1920's – 1930's – 1940's – 1950's – 1960's – 1970's – 1980's – 1990's – 2000's – 2010's – 2020's

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1901^[7]	👁 Image	Jacobus Henricus van 't Hoff	👁 Vlag van Nederland Nederland	"uit erkenning vir die buitengewone dienste wat hy gelewer het deur die ontdekking van die wette van chemiese dinamika en die osmotiese druk in oplossings"
1902^[8]	👁 Image	Hermann Emil Fischer	👁 Vlag van Duitse Keiserryk Duitse Keiserryk	"uit erkenning vir die buitengewone dienste wat hy gelewer het deur sy werk ten opsigte van suiker- en puriensintese"
1903^[9]	👁 Image	Svante Arrhenius	👁 Vlag van Swede Swede	"uit erkenning vir die buitengewone dienste wat hy gelewer het ten opsigte van die bevordering van chemie deur sy elektrolitiese teorie van dissosiasie"
1904^[10]	👁 Image	William Ramsay	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"uit erkenning vir sy dienste deur die ontdekking van die onreaktiewe gasvormige elemente in lug en sy bepaling van hul posisie in die Periodieke Stelsel"
1905^[11]	👁 Image	Adolf von Baeyer	👁 Vlag van Duitse Keiserryk Duitse Keiserryk	"uit erkenning vir sy dienste ter bevordering van organiese chemie en die chemiese nywerheid deur sy werk ten opsigte van organiese kleurstowwe en hidro-aromatiese verbindings"
1906^[12]	👁 Image	Henri Moissan	👁 Vlag van Frankryk Frankryk	"uit erkenning vir die reuse-dienste deur hom gelewer in sy navorsing en vir die isolering van die element fluoor, asook vir die ingebruikname in diens van die wetenskap van die elektriese oond wat na hom genoem is"
1907^[13]	👁 Image	Eduard Buchner	👁 Vlag van Duitse Keiserryk Duitse Keiserryk	"vir sy biochemiese navorsing en sy ontdekking van selvrye fermentasie"
1908^[14]	👁 Image	Ernest Rutherford	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk 👁 Vlag van Nieu-Seeland Nieu-Seeland	"vir sy ondersoeke na die disintegrasie van die elemente en die chemie van radioaktiewe stowwe"
1909^[15]	👁 Image	Wilhelm Ostwald	👁 Vlag van Duitse Keiserryk Duitse Keiserryk	"uit erkenning vir sy werk ten opsigte van katalise en vir sy ondersoeke na die fundamentele beginsels wat chemiese ekwilibria en reaksietempo beheer"

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1910^[16]	👁 Image	Otto Wallach	👁 Vlag van Duitse Keiserryk Duitse Keiserryk	"uit erkenning vir sy dienste aan organiese chemie en die chemiese nywerheid deur sy pionierswerk op die gebied van alisikliese verbinding"
1911^[17]	👁 Image	Marie Curie	👁 Vlag van Pole Pole 👁 Vlag van Frankryk Frankryk	"uit erkenning vir haar dienste ten opsigte van die bevordering van chemie deur die ontdekking van die elemente radium en polonium deur die isolering van radium en die bestudering van die aard en die verbindings van hierdie merkwaardige element"
1912^[18]	👁 Image	Victor Grignard	👁 Vlag van Frankryk Frankryk	"vir die ontdekking van die sogenaamde Grignard-reagens wat die vordering van organiese chemie grootliks bevorder het"
1912^[18]	👁 Image	Paul Sabatier	👁 Vlag van Frankryk Frankryk	"vir sy metode om organiese verbindings in die teenwoordigheid van fyn gedisintegreerde metale te hidrogeniseer, waardeur die vooruitgang van organiese chemie grootliks bevorder is"
1913^[19]	👁 Image	Alfred Werner	👁 Vlag van Switserland Switserland	"uit erkenning vir sy werk ten opsigte van die binding van atome in molekule, waardeur hy nuwe lig op vroeëre navorsing gewerp en nuwe navorsingsvelde in veral anorganiese chemie toeganklik gemaak het"
1914^[20]	👁 Image	Theodore William Richards	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"uit erkenning vir sy akkurate vasstelling van die atoomgewig van 'n groot aantal chemiese elemente"
1915^[21]	👁 Image	Richard Willstätter	👁 Vlag van Duitse Keiserryk Duitse Keiserryk	"vir sy navorsing ten opsigte van plantpigmente, en in die besonder chlorofil"
1918^[22]	👁 Image	Fritz Haber	👁 Vlag van Duitse Keiserryk Duitse Keiserryk	"vir die sintese van ammoniak en die elemente daarvan"

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1920^[23]	👁 Image	Walther Nernst	👁 Vlag van Republiek van Weimar Republiek van Weimar	"uit erkenning vir sy werk in termochemie"
1921^[24]	👁 Image	Frederick Soddy	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy bydrae tot ons kennis van die chemie van radioaktiewe stowwe en sy navorsing ten opsigte van die oorsprong en aard van isotope"
1922^[25]	👁 Image	Francis William Aston	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy ontdekking – deur middel van sy massaspektograaf – van isotope in 'n groot aantal nieradioaktiewe elemente, en vir sy formulering van die heelgetalreël"
1923^[26]	👁 Image	Fritz Pregl	👁 Vlag van Oostenryk Oostenryk 👁 Vlag van Joego-Slawië Joego-Slawië	"vir die uitvind van die metode van mikroanalise van organiese stowwe"
1925^[27]	👁 Image	Richard Adolf Zsigmondy	👁 Vlag van Republiek van Weimar Republiek van Weimar 👁 Vlag van Hongarye Hongarye	"vir sy demonstrasie van die heterogene aard van kolloïedoplossings en vir die metodes wat hy gebruik het en wat sedertdien fundamenteel in moderne kolloïedchemie geword het"
1926^[28]	👁 Image	Theodor Svedberg	👁 Vlag van Swede Swede	"vir sy werk ten opsigte van dispersiestelsels"
1927^[29]	👁 Image	Heinrich Otto Wieland	👁 Vlag van Republiek van Weimar Republiek van Weimar	"vir sy navorsing ten opsigte van die samestelling van die galsure en verwante stowwe"
1928^[30]	👁 Image	Adolf Windaus	👁 Vlag van Republiek van Weimar Republiek van Weimar	"vir die dienste gelewer deur sy navorsing ten opsigte van sterole en hul verwantskap met vitamiene"
1929^[31]	👁 Image	Arthur Harden	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir hul navorsing ten opsigte van die fermentasie van suiker en fermentatiewe ensieme"
1929^[31]	👁 Image	Hans von Euler-Chelpin	👁 Vlag van Swede Swede

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1930^[32]	👁 Image	Hans Fischer	👁 Vlag van Republiek van Weimar Republiek van Weimar	"vir sy navorsing ten opsigte van die samestelling van hemien en chlorofil, en veral sy sintese van hemien"
1931^[33]	👁 Image	Carl Bosch		"uit erkenning vir hul bydraes tot die uitvinding en ontwikkeling van chemiese hoëdrukmetodes"
1931^[33]	👁 Image	Friedrich Bergius
1932^[34]	👁 Image	Irving Langmuir	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy ontdekkings en navorsing ten opsigte van oppervlakchemie"
1934^[35]	👁 Image	Harold Urey	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy ontdekking van swaar waterstof"
1935^[36]	👁 Image	Frédéric Joliot-Curie	👁 Vlag van Frankryk Frankryk	"uit erkenning vir hul sintese van nuwe radioaktiewe elemente"
1935^[36]	👁 Image	Irène Joliot-Curie	👁 Vlag van Frankryk Frankryk
1936^[37]	👁 Image	Peter Debye	👁 Vlag van Nederland Nederland	"vir sy bydraes tot ons kennis van die molekulêre struktuur deur sy navorsing ten opsigte van dipoolmomente en die diffraksie van X-strale en elektrone in gasse"
1937^[38]	👁 Image	Norman Haworth	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy navorsing ten opsigte van koolhidrate en vitamien C"
1937^[38]	👁 Image	Paul Karrer	👁 Vlag van Switserland Switserland	"vir sy navorsing ten opsigte van karotenoïede, flavien en vitamiene A en B2"
1938^[39]	👁 Image	Richard Kuhn	👁 Vlag van Nazi-Duitsland Nazi-Duitsland	"vir sy werk ten opsigte van karotenoïede en vitamiene." Die owerheid van sy land het hom die prys van die hand laat wys, maar hy het later wel die diploma en die medalje ontvang
1939^[40]	👁 Image	Adolf Butenandt	👁 Vlag van Nazi-Duitsland Nazi-Duitsland	"vir sy werk ten opsigte van geslagshormone." Die owerheid van sy land het hom die prys van die hand laat wys, maar hy het wel later die diploma en die medalje ontvang.
1939^[40]	👁 Image	Leopold Ružička	👁 Vlag van Joego-Slawië Joego-Slawië 👁 Vlag van Switserland Switserland	"vir sy werk ten opsigte van polimetilene en hoëre terpene"

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1943^[41]	👁 Image	George de Hevesy	👁 Vlag van Nazi-Duitsland Nazi-Duitsland	"vir sy werk ten opsigte van die gebruik van isotope as spoorders in die bestudering van chemiese prosesse"
1944^[42]	👁 Image	Otto Hahn	👁 Vlag van Nazi-Duitsland Nazi-Duitsland	"vir sy ontdekking van die splyting van swaar kerne"
1945^[43]	👁 Image	Artturi Ilmari Virtanen	👁 Vlag van Finland Finland	"vir sy navorsing en uitvindings op die gebied van landbou- en voedingschemie, en veral vir sy metode om voer te preserveer"
1946^[44]	👁 Image	James B. Sumner	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy ontdekking dat ensieme gekristalliseer kan word"
	👁 Image	John Howard Northrop		"vir hul bereiding van ensieme en virusproteïene in 'n suiwer vorm"
	👁 Image	Wendell Meredith Stanley
1947^[45]	👁 Image	Robert Robinson	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy ondersoeke ten opsigte van plantprodukte van biologiese belang – veral die alkaloïede"
1948^[46]	👁 Image	Arne Tiselius	👁 Vlag van Swede Swede	"vir sy navorsing ten opsigte van elektroforese en adsorpsieanalise, en veral vir sy ontdekkings aangaande die komplekse aard van die serumproteïene"
1949^[47]	William Giauque	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy bydrae op die gebied van chemiese termodinamika, veral wat die gedrag van stowwe teen uiters lae temperature betref"

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1950^[48]	👁 Image	Otto Diels	👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland	"vir hul ontdekking en ontwikkeling van die dieensintese"
1950^[48]	👁 Image	Kurt Alder	👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland	"vir hul ontdekking en ontwikkeling van die dieensintese"
1951^[49]	👁 Image	Edwin McMillan	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul ontdekkings in die chemie van die transuraanelemente"
1951^[49]	👁 Image	Glenn T. Seaborg	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
1952^[50]	👁 Image	Archer Martin	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir hul uitvinding van verdelingschromatografie"
1952^[50]	👁 Image	Richard Laurence Millington Synge	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir hul uitvinding van verdelingschromatografie"
1953^[51]	👁 Image	Hermann Staudinger	👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland	"vir sy ontdekkings op die gebied van makromolekulêre chemie"
1954^[52]	👁 Image	Linus Pauling	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy navorsing ten opsigte van die chemiese binding en die toepassing daarvan in die opheldering van die struktuur van komplekse stowwe"
1955^[53]	👁 Image	Vincent du Vigneaud	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy werk ten opsigte van biochemies belangrike swaelverbindings, veral vir die eerste sintese van 'n polipeptiedhormoon"
1956^[54]	👁 Image	Cyril Norman Hinshelwood	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir hul navorsing ten opsigte van die meganisme van chemiese reaksies"
1956^[54]	👁 Image	Nikolai Semjonof	👁 Vlag van Sowjetunie Sowjetunie
1957^[55]	👁 Image	Alexander R. Todd	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy werk ten opsigte van nukleotiede en nukleotied-koënsieme"
1958^[56]	👁 Image	Frederick Sanger	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy werk aan die struktuur van proteïene en veral dié van insulien"
1959^[57]	👁 Image	Jaroslav Heyrovský	👁 Flag of Czechoslovakia Tsjeggo-Slowakye	"vir die ontdekking en ontwikkeling van die polarografiese ontledingsmetodes"

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1960^[58]	👁 Image	Willard Libby	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy metode van die gebruik van koolstof-14 vir die vasstelling van ouderdom in argeologie, geofisika en ander vertakkinge van die wetenskap"
1961^[59]	👁 Image	Melvin Calvin	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy navorsing oor die assimilasie van koolstofdioksied in plante"
1962^[60]	👁 Image	Max Perutz	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir hul ondersoeke na die strukture van globulêre proteïene"
1962^[60]	👁 Image	John Kendrew	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
1963^[61]	👁 Image	Karl Ziegler	👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland	"vir hul ontdekkings op die gebied van die chemie en tegnologie van lang polimere"
1963^[61]	👁 Image	Giulio Natta	👁 Vlag van Italië Italië
1964^[62]	👁 Image	Dorothy Crowfoot Hodgkin	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir haar bepaling van die strukture van belangrike biochemiese stowwe deur middel van X-straaltegnieke"
1965^[63]	👁 Image	Robert Burns Woodward	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy hoogstaande prestasies op die gebied van organiese sintese"
1966^[64]	👁 Image	Robert S. Mulliken	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy fundamentele werk oor chemiese bindinge en die elektroniese strukture van molekule deur middel van die molekuul-orbitaalmetode"
1967^[65]	👁 Image	Manfred Eigen	👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland	"vir hul ondersoeke na uiters vinnige chemiese reaksies wat ontstaan deur die versteuring van die ewewig deur middel van baie kort energiepulse"
	👁 Image	Ronald George Wreyford Norrish	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
	👁 Image	George Porter	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
1968^[66]	👁 Image	Lars Onsager	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die ontdekking van die wederkerige verhoudings wat na hom genoem is en wat fundamenteel vir die termodinamika van onomkeerbare prosesse is"
1969^[67]	👁 Image	Derek Barton	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir hul bydraes tot die ontwikkeling van die konsep konformasie en die toepassing daarvan in chemie"
1969^[67]	👁 Image	Odd Hassel	👁 Vlag van Noorweë Noorweë

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1970^[68]	👁 Image	Luis Federico Leloir	👁 Vlag van Argentinië Argentinië	"vir sy ontdekking van suikernukleotiede en hul rol in die biosintese van koolhidrate"
1971^[69]	👁 Image	Gerhard Herzberg	👁 Vlag van Kanada Kanada 👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland	"vir sy bydraes tot die kennis van die elektroniese strukture en geometrie van molekule, in die besonder vrye radikale"
1972^[70]	👁 Image	Christian B. Anfinsen	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy werk aan ribonuklease, veral wat die verband tussen die aminosuurvolgorde en sy biologies-aktiewe bevestiging betref"
	Stanford Moore	"vir hul bydrae tot die begrip van die verband tussen die chemiese strukture en katalitiese aktiwiteit van die aktiewe sentrum van die ribonuklease-molekuul"
	William Howard Stein
1973^[71]	👁 Image	Ernst Otto Fischer	👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland	"vir hul baanbrekerswerk wat onafhanklik van mekaar uitgevoer is ten opsigte van die chemie van die organometaalverbindings – die sogenaamde toebroodjieverbindings"
1973^[71]	👁 Image	Geoffrey Wilkinson	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
1974^[72]	👁 Image	Paul Flory	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy fundamentele prestasies, beide teoreties en eksperimenteel, in die fisiese chemie van makromolekule"
1975^[73]	👁 Image	John Cornforth	👁 Vlag van Australië Australië 👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy werk oor die stereochemie van ensiemgekataliseerde reaksies"
1975^[73]	👁 Image	Vladimir Prelog	👁 Vlag van Joego-Slawië Joego-Slawië 👁 Vlag van Switserland Switserland	"vir sy navorsing oor die stereochemie van organiese molekule en reaksies"
1976^[74]	👁 Image	William Lipscomb	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy ondersoeke na die struktuur van borane wat die probleme van chemiese binding toelig"
1977^[75]	👁 Image	Ilya Prigogine	👁 Vlag van België België	"vir sy bydraes tot nieewewigstermodinamika en in die besonder die teorie van dissiperende strukture"
1978^[76]	👁 Image	Peter D. Mitchell	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy bydrae tot die insig in biologiese energie-oordrag deur die formulering van die chemiosmotiese teorie"
1979^[77]	👁 Image	Herbert C. Brown	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul ontwikkeling van die gebruik van verbindings wat boron en fosfor bevat in belangrike reagense in organiese sintese"
1979^[77]	Georg Wittig	👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1980^[78]	👁 Image	Paul Berg	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy basiese ondersoeke ten opsigte van die biochemie van nukleïensure, met bepaalde betrekking tot rekombinante Deoksiribonukleïensuur"
	👁 Image	Walter Gilbert	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul bydraes ten opsigte van die bepaling van basisvolgordes in nukleïensure"
	👁 Image	Frederick Sanger	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
1981^[79]	👁 Image	Kenichi Fukui	👁 Vlag van Japan Japan	"vir die teorieë wat hulle onafhanklik van mekaar ontwikkel het aangaande die verloop van chemiese reaksies"
1981^[79]	👁 Image	Roald Hoffmann	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Pole Pole
1982^[80]	👁 Image	Aaron Klug	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir die ontwikkeling van kristallografiese elektronmikroskopie en sy struktuuropheldering van biologies belangrike nukleïensuur-proteïen-komplekse"
1983^[81]	👁 Image	Henry Taube	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy werk ten opsigte van die meganismes van elektronoordragreaksies, veral in metaalkomplekse"
1984^[82]	👁 Image	Robert Bruce Merrifield		"vir die ontwikkeling van metodologie vir chemiese sintese op 'n vaste matrys"
1985^[83]	👁 Image	Herbert A. Hauptman		"vir hul uitsonderlike prestasies ten opsigte van die ontwikkeling van direkte metodes vir die bepaling van kristalstruktuur"
1985^[83]	👁 Image	Jerome Karle
1986^[84]	👁 Image	Dudley R. Herschbach		"vir hul bydraes ten opsigte van die dinamika van chemies-elementêre prosesse"
	👁 Image	Yuan T. Lee	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Republiek China Republiek China
	👁 Image	John Polanyi	👁 Vlag van Kanada Kanada 👁 Vlag van Hongarye Hongarye
1987^[85]	Donald J. Cram	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul ontwikkeling en gebruik van molekule met struktuurspesifieke interaksies van hoë selektiwiteit"
	👁 Image	Jean-Marie Lehn		👁 Vlag van Frankryk Frankryk
	👁 Image	Charles J. Pedersen		👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
1988^[86]	👁 Image	Johann Deisenhofer	👁 Vlag van Wes-Duitsland Wes-Duitsland	"vir die bepaling van die driedimensionele struktuur van 'n fotosintetiese reaksiesentrum"
	👁 Image	Robert Huber
	👁 Image	Hartmut Michel
1989^[87]	👁 Image	Sidney Altman	👁 Vlag van Kanada Kanada 👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul ontdekking van die katalitiese eienskappe van ribonukleïensuur (DNS)"
1989^[87]	👁 Image	Thomas Cech	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
1990^[88]	👁 Image	Elias James Corey	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy ontwikkeling van die teorie en metodologie van organiese sintese"
1991^[89]	👁 Image	Richard R. Ernst	👁 Vlag van Switserland Switserland	"vir sy bydraes tot die ontwikkeling van die metodologie van hoë-resolusie kernmagnetiese resonansiespektroskopie (KMR-spektroskopie)"
1992^[90]	👁 Image	Rudolph A. Marcus	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Kanada Kanada	"vir sy bydraes tot die teorie van elektronoordragreaksies in chemiese stelsels"
1993^[91]	👁 Image	Kary Mullis	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"toegeken vir bydraes tot die ontwikkeling van metodes binne DNS-gebaseerde chemie […] vir sy uitvind van die polimerase kettingreaksiemetode (PKR)"
1993^[91]	👁 Image	Michael Smith	👁 Vlag van Kanada Kanada	"vir bydraes tot die ontwikkeling van metodes binne DNS-gebaseerde chemie […] vir sy fundamentele bydraes tot die totstandkoming van oligonukleotied-gebaseerde, teikengerigte mutagenese en die ontwikkeling daarvan vir proteïenondersoeke"
1994^[92]	👁 Image	George Andrew Olah	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Hongarye Hongarye	"vir sy bydrae tot karbokatioonchemie"
1995^[93]	👁 Image	Paul J. Crutzen	👁 Vlag van Nederland Nederland	"vir hul werk in atmosferiese chemie, veral wat die vorming en afbreek van osoon betref"
	👁 Image	Mario J. Molina	👁 Vlag van Meksiko Meksiko
	👁 Image	F. Sherwood Rowland	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
1996^[94]	👁 Image	Robert Curl	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul ontdekking van Buckminsterfullerene"
	👁 Image	Harry Kroto	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
	👁 Image	Richard Smalley	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
1997^[95]	👁 Image	Paul D. Boyer	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul opheldering van die ensimatiese meganisme onderliggend aan die sintese van adenosientrifosfatase (ATPase)"
	👁 Image	John E. Walker	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
	👁 Image	Jens Christian Skou	👁 Vlag van Denemarke Denemarke	"vir die eerste ontdekking van 'n ioondraende ensiem, Na+, K+-ATPase"
1998^[96]	👁 Image	Walter Kohn	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy ontwikkeling van die digtheidsfunksionele teorie"
1998^[96]	👁 Image	John Pople	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir sy ontwikkeling van berekeningsmetodes in kwantumchemie"
1999^[97]	👁 Image	Ahmed Zewail	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Egipte Egipte	"vir sy ondersoeke na die oorgangstoestande van chemiese reaksies met behulp van femtosekondspektroskopie"

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
2000^[98]	👁 Image	Alan J. Heeger	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die ontdekking en ontwikkeling van geleidende polimere"
	👁 Image	Alan MacDiarmid	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Nieu-Seeland Nieu-Seeland
	👁 Image	Hideki Shirakawa	👁 Vlag van Japan Japan
2001^[99]	William Standish Knowles	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul werk aan chiraalgekataliseerde hidrogenasiereaksies"
	👁 Image	Ryōji Noyori		👁 Vlag van Japan Japan
	👁 Image	Karl Barry Sharpless	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir sy werk aan chiraalgekataliseerde oksidasiereaksies"
2002^[100]	👁 Image	John Fenn	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir hul ontwikkeling van sagte desorbering-ionisasiemetodes vir massaspektrometriese analises van biologiese makromolekule"
	👁 Image	Koichi Tanaka	👁 Vlag van Japan Japan
	👁 Image	Kurt Wüthrich	👁 Vlag van Switserland Switserland	"vir sy ontwikkeling van kernmagnetiese resonansiespektroskopie vir die bepaling van die driedimensionele struktuur van biologiese makromolekule in oplossing"
2003^[101]	👁 Image	Peter Agre	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir ontdekkings rakende kanale in selmembrane […] vir die ontdekking van waterkanale"
2003^[101]	👁 Image	Roderick MacKinnon	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir ontdekkings rakende kanale in selmembrane […] vir strukturele en meganistiese studies van ioon-kanale"
2004^[102]	👁 Image	Aaron Ciechanover	👁 Vlag van Israel Israel	"vir die ontdekking van ubikitien-bemiddelde proteïen-afbreking." Hierdie chemici het aan die begin van die 1980's een van die sel se mees belangrike sikliese prosesse, naamlik die afbreking van die proteïne waaruit alle lewende wesens opgebou is, ontdek.
	👁 Image	Avram Hershko	👁 Vlag van Israel Israel
	👁 Image	Irwin Rose	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
2005^[103]	👁 Image	Yves Chauvin	👁 Vlag van Frankryk Frankryk	"vir die ontwikkeling van die metatese-metode in organiese sintese"
	👁 Image	Robert H. Grubbs	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
	👁 Image	Richard R. Schrock
2006^[104]	👁 Image	Roger D. Kornberg		"vir sy studies van die molekulêre basis van eukariotiese transkripsie"
2007^[105]	👁 Image	Gerhard Ertl	👁 Vlag van Duitsland Duitsland	"vir sy studies van chemiese prosesse op vaste oppervlakke"
2008^[106]	👁 Image	Osamu Shimomura	👁 Vlag van Japan Japan	"vir die ontdekking en ontwikkeling van die groen fluoresserende proteïen, GFP"
	👁 Image	Martin Chalfie	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
	👁 Image	Roger Y. Tsien	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
2009^[107]	👁 Image	Venkatraman Ramakrishnan	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Indië Indië 👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir die studie van die struktuur en funksie van die ribosoom"
	👁 Image	Thomas A. Steitz	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
	👁 Image	Ada Yonath	👁 Vlag van Israel Israel

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
2010^[108]	👁 Image	Richard F. Heck	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir palladium gekataliseerde kruis koppelings in organiese sintese"
	👁 Image	Ei-ichi Negishi	👁 Vlag van Japan Japan
	👁 Image	Akira Suzuki	👁 Vlag van Japan Japan
2011^[109]	👁 Image	Dan Shechtman	👁 Vlag van Israel Israel	"vir die ontdekking van bykans-kristalle"
2012^[110]	👁 Image	Robert Lefkowitz	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir studies van G-proteïen-gekoppelde reseptore"
2012^[110]	👁 Image	Brian Kobilka	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir studies van G-proteïen-gekoppelde reseptore"
2013^[111]	👁 Image	Martin Karplus	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Oostenryk Oostenryk	"vir die ontwikkeling van multiskaal modelle vir komplekse chemiese stelsels"
	👁 Image	Michael Levitt	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk 👁 Vlag van Israel Israel
	👁 Image	Arieh Warshel	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Israel Israel
2014^[112]	👁 Image	Eric Betzig	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die ontwikkeling van super-oplossende fluoressensie mikroskopie"
	👁 Image	Stefan Hell	👁 Vlag van Duitsland Duitsland 👁 Vlag van Roemenië Roemenië
	👁 Image	William E. Moerner	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
2015^[113]	👁 Image	Tomas Lindahl	👁 Vlag van Swede Swede 👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir meganistiese studies van DNA-herstelling"
	👁 Image	Paul L. Modrich	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
	👁 Image	Aziz Sancar	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Turkye Turkye
2016^[114]	👁 Image	Jean-Pierre Sauvage	👁 Vlag van Frankryk Frankryk	"vir die ontwerp en sintese van molekulêre masjiene"
	👁 Image	Fraser Stoddart	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
	👁 Image	Ben Feringa	👁 Vlag van Nederland Nederland
2017^[115]	👁 Image	Jacques Dubochet	👁 Vlag van Switserland Switserland	"vir die ontwikkeling van krio-elektronmikroskopie vir die hoë-resolusie struktuurbepaling van biomolekules in oplossing"
	👁 Image	Joachim Frank	👁 Vlag van Duitsland Duitsland 👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
	👁 Image	Richard Henderson	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
2018^[116]	👁 Image	Frances Arnold	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die gerigte evolusie van ensieme"
	👁 Image	George P. Smith	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die fagevertoning van peptiede en teenliggaampies"
	👁 Image	Greg Winter	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir die fagevertoning van peptiede en teenliggaampies"
2019^[117]	👁 Image	John B. Goodenough	👁 Vlag van Duitsland Duitsland 👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die ontwikkeling van litiumioonbatterye"
	👁 Image	M. Stanley Whittingham	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk 👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
	👁 Image	Akira Yoshino	👁 Vlag van Japan Japan

Jaar	Naam		Land	Beweegrede
2020^[118]	👁 Image	Emmanuelle Charpentier	👁 Vlag van Frankryk Frankryk	"vir die ontwikkeling van 'n metode vir genoomredigering"
2020^[118]	👁 Image	Jennifer Doudna	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die ontwikkeling van 'n metode vir genoomredigering"
2021^[119]	👁 Image	Benjamin List	👁 Vlag van Duitsland Duitsland	"vir die ontwikkeling van asimmetriese organokatalise"
2021^[119]	👁 Image	David MacMillan	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir die ontwikkeling van asimmetriese organokatalise"
2022^[120]	👁 Image	Carolyn R. Bertozzi	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die ontwikkeling van klikchemie en bioortogonale chemie"
	👁 Image	Morten P. Meldal	👁 Vlag van Denemarke Denemarke
	👁 Image	Karl Barry Sharpless	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
2023^[121]	👁 Image	Moungi Bawendi	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 👁 Vlag van Frankryk Frankryk 👁 Vlag van Tunisië Tunisië	"vir die ontdekking en sintese van kwantumpunte"
	👁 Image	Louis E. Brus	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
	👁 Image	Alexej Ekimof	👁 Vlag van Rusland Rusland
2024^[122]	👁 Image	David Baker	👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir rekenkundige proteïenontwerp"
	👁 Image	Demis Hassabis	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk	"vir die voorspelling van proteïenstruktuur"
	👁 Image	John M. Jumper	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk 👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State	"vir die voorspelling van proteïenstruktuur"
2025^[5]	👁 Image	Susumu Kitagawa	👁 Vlag van Japan Japan	"vir die ontwikkeling van 'n metaal-organiese raamwerk"
	Richard Robson	👁 Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
	👁 Image	Omar M. Yaghi	👁 Vlag van Jordanië Jordanië 👁 Vlag van Saoedi-Arabië Saoedi-Arabië 👁 Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State

URL: https://af.wikipedia.org/wiki/Nobelprys_vir_Chemie

⇱ Nobelprys vir Chemie - Wikipedia

1900's

1910's

1920's

1930's

1940's

1950's

1960's

1970's

1980's

1990's

2000's

2010's

2020's

Sien ook

Verwysings

Eksterne skakels