VOOZH about

URL: https://gv.wikipedia.org/wiki/Israel

⇱ Israel - Wikipedia


Jump to content
Steat Israel
מְדִינַת יִשְׂרָאֵל (Ewnish)
Medīnat Yisrā'el

دَوْلَة إِسْرَائِيل (Arabish)
Dawlat Isrā'īl
👁 Brattagh Israel
👁 Cowrey Israel
Brattagh Cowrey
Arrane ashoonagh:הַתִּקְוָה
"Hatīkvāh"
"Yn Jerkallys")
👁 Image
Preeu-valley
(as y balley smoo)
Jerusalem1
👁 Image
31°47Hwoaie 35°13Hiar
Çhengey oikoil Ewnish
Çhengey er-lheh Arabish
Possanyn kynneeagh 73.5% Ewnyn
21.1% Arabee
5.4% possanyn mynlagh
Reiltys Pobblaght pharlamaidagh unnaneagh
- Eaghtyrane Isaac Herzog
- Ard-vinishter Benjamin Netanyahu
- Loayreyder y Knesset Amir Ohana
Seyrsnys veih Anney Goaldagh y Phalasteen
- Fogrey magh 14 Boaldyn 1948 (05 Iyar 5708)
Eaghtyr
- Yn clane 20,770km²(151d)
8,019miker
- Ushtey(%) ~2
Earroo yn phobble
- Ooley2013 8,051,200(96oo)
- Coontey-pobble 9,840,000[1]
- Glooaght 324/km²(34oo)
839/miker
LTS(CCK) Ooley2007
- Yn clane $232.7 billioon(44oo)
- Yn dooinney $33,299(22h)
LTS (ennymagh) Ooley2007
- Yn clane $154.3 billioon
- Yn dooinney $22,073
Gini(2005) 38.6
ALD(2007) 0.932(ard)(23oo)
Argid Sheqel noa (ILS)
Traa ynnydagh IST (UTC+2)
- Souree(TTLS) (UTC+3)
Coad eddyr-voggyl .il
Coad çhellvane +972
1 Ta Slattys Jerusalem gra dy vel Jerusalem ny phreeu-valley, agh cha nel y chooid smoo dy çheeraghyn ny cruinney cur enney er. Ta ny thieyn çhaghteraght oc soit ayns Tel Aviv, Ramat Gan as Herzliya.

She çheer 'syn Aishey ee Israel (Ewnish: יִשְרָאֵל, Yisra'el; Arabish: إسرائيل, Isrā'īl). T'ee soit er slyst hiar yiass y Veanvooir. T'ee çhemmal rish y Livaan 'sy twoaie, rish y Teer 'sy niar hwoaie, rish y Jordaan as y Vroogh Heear 'sy niar, rish yn Egypt as Straih Ghaza 'sy neear yiass, as rish Lhoob Aqaba 'sy Vooir Ruy 'sy jiass. Ta'n çheer jeant seose jeh shiartanse dy hroyn çheer-oaylleeagh gyn bwooise er y nhee dy nee çheer veg t'ayn.[2] Ayns Bun-leighyn y steat, ta Israel cur sheese urree hene myr Steat Ewagh as Deynlagh. Cha nel steat elley erbee ayn 'sy theihll raad ta'n chooid smoo jeh ny cummaltee ayn nyn Ewnyn.

She Tel Aviv caayr argidoil Israel, as she Jerusalem y chaayr smoo rere earroo yn phobble. Ta Israel hene coontey Jerusalem myr preeu-valley yn steat, ga nagh vel y soiaghey shen er enney ec ram çheeraghyn. 'Sy vlein 2012 va 7,956,000 deiney cummal ayns Israel; 5,995,700 nyn Ewnyn, 1,642,000 nyn Arabee (goaill stiagh ny Droosee as ny Bedoonee).

Politickaght

👁 Image
Shamyr y Knesset, thie Pharlamaid Israel

She pobblaght gheynlagh fo corys parlamaidagh eh Israel.[2] Ta oltey yn pharlamaid, marish pohlldey veih tromlagh y pharlamaid, çheet dy ve ny Ard-vinishter. She fer toshee jeh'n phartee politickagh smoo ayn yn ard-vinishter son y chooid smoo. She toshiagh y reiltys as toshiagh yn ard-choyrle yn ard-vinishter.[3] Ta 120 oltey goll er reih da'n pharlamaid, as eh er enney myr y Knesset. Ta olteynys 'sy Knesset bunnit er corys tuarystallys coreiragh jeh ny parteeyn politickagh,[4] marish toshiaght reihyssagh jeh 2%. Rere shen, s'mennick dy vel co-reiltyssyn ayn.

Ta reihyssyn da'n pharlamaid goll er taghyrt dagh kiare bleean rere slattys, agh foddee co-reiltyssyn neuhickyr ny voteyn rouailtys barrant ec y Knesset cur y reiltys ass bree ny s'leaie. Ta Bun-leighyn Israel gobbraghey myr bunraght neuchoadit. Hoshee yn Knesset draghtey bunraght oikoil 'sy vlein 2003 va bunnit er ny leighyn shen.[2] She toshiagh y steat Eaghtyrane Israel, agh cha nel mooarane currym echey faagail magh currymyn er lheh as currymyn jesh-chliaghtagh..[3]

'Sy vlein 2012, va Israel rang-oardit 'sy 92h ynnyd rere Press Freedom Index ("Ayndagh Seyrsnys yn Ym-ysseraght") ec Reporters Without Borders– y rhenk s'yrjey 'syn ard echey.[5] Rere creear as coontys Freedom in the World ("Seyrsnys 'sy Theihll") 'sy vlein 2013 ec y cholught Freedom House, as eh geearree cur towse er y teyrsnys deynlagh as politickagh ayns dagh ashoon, va Israel coontit myr yn un çheer heyr 'sy Niar Meanagh as ayns Twoaie yn Affrick.[6]

Aarheynnyn

👁 Image
Slystyn Israel, rere Reiltys Israel

Ta Israel goll er rheynn magh ayns shey slyst reiragh, ta goll er enney 'syn Ewnish myr mehozot (מחוזות; un. mahoz)– Meanagh, Haifa, Jerusalem, Twoaie, Jiass, as Slyst Tel Aviv, myrane lesh Ard Judaea as ny Samaar 'sy Vroogh Heear. Cha nel Judaea as y Tamaar as ayrnyn jeh Slyst Jerusalem as y Lyst Hwoaie coontit dy h-eddyrashoonagh myr cooid jeh Israel hene. Ta ny slystyn hene goll er rheynn magh ayns as queig fo-lyst jeig, ta goll er enney 'syn Ewnish myr nafot (נפות, un. nafa). Ta dagh fo-lyst goll er rheynn magh ayns jeih ard najooragh as daeed.[7]

# (rere y chaslys-çheerey) Slyst Preeu-valley Fo-lyst Earroo yn phobble
1 Twoaie Nasair Kinneret, Safed, Acre, Golan, Glion Jezreel 1,242,100
2 Haifa Haifa Haifa, Hadera 880,000
4 Meanagh Ramla Rishon LeZion, Strah Sharon (Netanya), Petah Tikva, Ramla, Rehovot 1,770,200
3 Tel Aviv Tel Aviv Bat Yam, Bnei Brak, Giv'atayim, Holon, Ramat Gan, Tel Aviv 1,227,000
5 Jerusalem Jerusalem Jerusalem 910,300
6 Jiass Beersheba Ashkelon, Beersheba 1,053,600
7 Judea as y Tamaar Modi'in Illit Judea as y Tamaar 2,592,555 (seyraanee Eaghtyrys ny Palasteen da'n chooid smoo[8]
as 350,143 cummaltee Israelagh)‏‏[9]

Imraaghyn

  1. "Israeli population growth slowing as fertility rates continue to fall – report". 22 Jerrey Geuree 2024.
  2. 1 2 3 "Israel". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 20 Sauin 2012. Er ny hashtey veih yn lhieggan bunneydagh er 2021-01-03. Feddynit magh er 3 Nollick 2012.{{cite web}}: Check date values in: |accessdate= as |date= (cooney)
  3. 1 2 "Field Listing— Executive Branch". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 19 M. Souree 2007. Er ny hashtey veih yn lhieggan bunneydagh er 2007-06-13. Feddynit magh er 20 J. Souree 2007.{{cite journal}}: Check date values in: |accessdate= as |date= (cooney)
  4. "The Electoral System in Israel". The Knesset. Feddynit magh er 8 Luanistyn 2007.{{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (cooney)
  5. "Press Freedom Index 2011–2012". Reporters Without Borders. 25 J. Geuree 2012. Er ny hashtey veih yn lhieggan bunneydagh er 2016-03-03. Feddynit magh er 26 Averil 2012.{{cite web}}: Check date values in: |date= (cooney)
  6. Keinon, Herb(21 J. Geuree 2013)."US watchdog: Israel is Mideast’s only 'free' state".Feddynit magh er 27 Mayrnt 2013.
  7. "Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics" (doc). Central Bureau of Statistics. Feddynit magh er 4 M. Fouyir 2007.{{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (cooney); Check date values in: |accessdate= (cooney)
  8. "CIA world factbook". Er ny hashtey veih yn lhieggan bunneydagh er 2019-07-06. Feddynit magh er 2013-11-03.
  9. "יותר מ־350 אלף מתנחלים ביו"ש" (ayns Ewnish). Israel HaYom. 26 J. Souree 2012. Feddynit magh er 12 Luanistyn 2012.{{cite web}}: Check date values in: |date= (cooney)CS1 maint: çhengey gyn enney (link)

Kianglaghyn mooie

Ta tooilley mean ayns Wikimedia Commons bentyn rish: Israel.
Reiltys
Oayllys cadjin
Caslyssyn-çheerey
jersre
Çheeraghyn yn Aishey
Afghanistaan, yn· Araab Saudi, yn· Armeain, yn· Asserbajaan, yn1· Bahrain· Brunei· Chamboyd, yn· Çhapaan, yn· Chassaghstaan, yn1· Chatar, yn· Çheen, yn (DPC)· Çheen, yn (PYC/Yn Taiwaan)2· Cheeprey, yn· Çheer Thai, yn· Choowait, yn· Chorea Twoaie, yn· Chorea Yiass, yn· Çhorshey, yn1· Chyrgistaan, yn· Earack, yn· Eeraan, yn· Egypt, yn3· h-Ellanyn Philippeenagh, ny· h-Emmiraidyn Arabagh Unnaneysit, ny· Indoneesh, yn4· Injey, yn· Israel· Jordaan, yn· Laos, yn· Livaan, yn· Maldeevaghyn, ny· Myanmar· Nepaal· Omaan, yn· Oosbeckistaan, yn· Phakistaan, yn· Roosh, yn1· Singapore· Sri Lanka· Tajikistaan, yn· Teer, yn· Teemor Hiar, yn4· Turkee, yn1· Turkmenistaan, yn· Valaysia, yn· Vangladesh, yn· Vietnam, yn· Vongoil, yn· Vutaan, yn· Yeaman, yn3
1 Ta cooid jeh'n çheer shoh soit 'syn Oarpey. 2 Cha nel Pobblaght y Çheen (y Taiwaan) currit er enney ec yn AU. 3 Ta cooid jeh'n çheer shoh soit 'syn Affrick. 4 Ta'n çheer shoh currit mastey çheeraghyn yn 'aarkeylann ny keayrtyn.

31°N 35°E / 31°N 35°E / 31; 35

👁 Image
She bun ta'n art shoh. Cur rish, son foays y yannoo da Wikipedia.