Sauwerd (Gronings: Saauwerd) is een dorp in de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen (Nederland). Het dorp is gebouwd rond een wierde, waar het ook zijn naam aan dankt. Tot de gemeentelijke herindeling van 1990 hoorde het dorp bij de voormalige gemeente Adorp. Het gemeentehuis van Adorp stond in Sauwerd.

Bij Sauwerd stond vroeger de machtige Onstaborg, die later werd herbouwd bij Wetsinge.

Het dorp had een eigen kerk, die in 1840 wegens bouwvalligheid werd gesloopt. Tegelijkertijd werd ook de kerk in Groot-Wetsinge gesloopt. Voor beide dorpen werd halverwege, in Klein-Wetsinge een nieuw kerkje gebouwd. De contouren van de voormalige kerk zijn aangegeven op het kerkhof.

In 1859 werd een chistelijk gereformeerde kerk gebouwd aan het Hoogpad. Na de fusie met de Nederduits gereformeerde kerk in 1897 tot gereformeerde kerk, werd deze in 1898 vervangen door de huidige gereformeerde kerk aan de Kerkstraat 12. In 1945 ontstond door een scheuring hieruit een gereformeerde kerk vrijgemaakt, die tot 1950 samenkwam in een voormalige garage, waarna een nieuwe kerk aan de Kromme Elleboog 3 werd betrokken. In 1983 werd dit pand verruild voor het tot kerk ingerichte verbouwde voormalige groene kruisgebouw aan de Oude Winsumerstraatweg 7. Het oude pand werd daarop verbouwd tot woning.

Achter de Schoolstraat in Sauwerd ligt een oude moestuin, op een oude wierde. In Sauwerd wordt die tuin Hiljes Toen genoemd, genaamd naar de vorige gebruikster, Hilje van der Laan. Hilje was een biologisch moestuinierster avant la lettre en kweekte op die plek groenten en bloemen, veel bloemen. Vlak voor haar overlijden schonk ze de tuin aan de gemeente, met één eis: dat het altijd een moestuin zou blijven. In 2019 kreeg de tuin officieel de naam Hiljes Toen. De familie van Hilje onthulde het bord^[2].

Sauwerd had jarenlang een dorpswinkel, eerst gerund door de familie Arwert en later omgevormd tot een Spar en daarna een Attent. Toen de laatste eigenaar van de buurtsuper in 2016 besloot te stoppen, kwamen ouderen en slecht ter been zijnde inwoners in de problemen. De dorpsbewoners staken de koppen bij elkaar en startten een campagne om de winkel te redden, te beginnen met een handtekeningenactie. In de zomer van 2016 opende de kruidenierswinkel proefdraaien voor het eerst haar deuren, gedragen door vrijwilligers en bevoorraad door leveranciers en streekproducenten.

De proef slaagde en al snel kwam het idee op om hier iets permanents van te maken. Er werd een coöperatie opgericht waarvan dorps- en streekgenoten lid konden worden voor een symbolisch bedrag van 20 euro per jaar. Ruim zeventig procent van de dorpelingen in Sauwerd werd ook daadwerkelijk lid van de dorpencoöperatie Reitdiepdal U.A., waarvan ook inwoners van Adorp en Wetsinge lid konden worden. In het voorjaar van 2017 werd de winkel door de vrijwilligers verbouwd en kwam er een kleine broodboetiek in de oude personeelsruimte en werden zo'n vijftig vrijwilligers ingewerkt.

Sauwerd ligt aan de spoorlijn Groningen - Delfzijl en aan de spoorlijn Groningen - Roodeschool. Deze lijnen splitsen zich bij het dorp. In 2003 is tussen station Groningen Noord en Sauwerd spoorverdubbeling gereedgekomen. Tot die tijd was het traject een van de drukst bereden stukken enkelspoor van Nederland en moest de trein van/naar Roodeschool Sauwerd overslaan. Op 25 juli 1980 botsten in Winsum twee passagierstreinen op elkaar, waarbij 9 doden en 21 gewonden vielen.

Door Sauwerd rijden 2 buslijnen. Lijn 65 van Groningen naar Zoutkamp en lijn 163 van Groningen naar Lauwersoog.

Aan het Sauwerdermaar ligt een kleine jachthaven met ligplaatsen voor kleine jachten en motorboten. Vanuit de haven kan men het Reitdiep bereiken. Elk jaar is dat de plek waar Sinterklaas aankomt in Sauwerd.

• Simon Klaas Kuipers (27 september 1943), Rector Magnificus Rijksuniversiteit Groningen 1991-1994^[3]
• Garmt Bouwman (14 juli 1946), organist en componist
• Minne Veldman (8 februari 1980), organist, koordirigent en componist/arrangeur
• Ranomi Kromowidjojo (20 augustus 1990), zwemster

• 👁 De in 1840 afgebroken kerk van Sauwerd op een oude steendruk uit ca. 1840
  
  De in 1840 afgebroken kerk van Sauwerd op een oude steendruk uit ca. 1840
• 👁 Gereformeerde kerk uit 1898
  
  Gereformeerde kerk uit 1898
• 👁 Voormalige christelijke lagere school met hoofdenwoning ('Rehoboth') uit 1888
  
  Voormalige christelijke lagere school met hoofdenwoning ('Rehoboth') uit 1888
• 👁 Image
  
  Afgegraven deel van de wierde van Sauwerd
• 👁 Image
  
  Archeologische opgravingen in de her uit te graven gracht van de voormalige Onstaborg in Sauwerd gezien vanaf de oostpunt ten zuiden van de vroegere kerk (2022).

• Lijst van rijksmonumenten in Sauwerd