Butan
|
|
| Nazewnictwo
|
| Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
|
butan
|
| Inne nazwy i oznaczenia
|
| n-butan
|
|
| Ogólne informacje
|
| Wzór sumaryczny
|
C4H10
|
| Inne wzory
|
CH
3−CH
2−CH
2−CH
3 CH
3(CH
2)
2CH
3
|
| Masa molowa
|
58,12 g/mol
|
| Wygląd
|
bezbarwny gaz[1], prawie bezwonny[2]
|
| Identyfikacja
|
| Numer CAS
|
106-97-8
|
| PubChem
|
7843
|
| DrugBank
|
DB03689
|
|
|
| InChI
|
InChI=1S/C4H10/c1-3-4-2/h3-4H2,1-2H3
|
| InChIKey
|
IJDNQMDRQITEOD-UHFFFAOYSA-N
|
|
| Właściwości
|
| Gęstość
|
0,0027091 g/cm³ (0 °C, 1013 hPa)[2]; gaz
0,6011 g/cm³ (w punkcie wrzenia)[2]; ciecz
|
| Rozpuszczalność w wodzie
|
| słabo rozpuszczalny: 61,2 mg/l[3]
|
| w innych rozpuszczalnikach
|
| bardzo dobrze w etanolu, eterze i chloroformie[1]
|
| Temperatura topnienia
|
−138,29 °C[2]
|
| Temperatura wrzenia
|
−0,5 °C[1][2][3]
|
| Punkt potrójny
|
−138,3 °C[2]; 0,0067 hPa[2]
|
| Punkt krytyczny
|
152,0 °C[2]; 3,796 MPa[2]; 0,228 g/cm³[2]
|
| logP
|
2,89[2][3]
|
| Współczynnik załamania
|
1,3326 (589 nm, 20 °C)[1]
|
| Prężność pary
|
2,1 bar (20 °C)[2]
2,8 bar (30 °C)[2]
4,9 bar (50 °C)[2]
|
|
|
|
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
|
|
|
|
|
Butan, C
4H
10 – organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów nasyconych, czwarty homolog w szeregu homologicznym alkanów. Jego izomerem jest izobutan.
Butan jest nierozpuszczalny w wodzie, a rozpuszczalny w etanolu i eterze dietylowym. Występuje w ropie naftowej. Po spaleniu całkowitym kilograma tego węglowodoru powstaje ok. 1,5 kg wody i ok. 3 kg dwutlenku węgla:
- 2C
4H
10 + 13O
2 → 8CO
2 + 10H
2O
Wpływ na organizm człowieka
edytuj
Butan po inhalacji dostaje się do krwiobiegu i w ciągu kilku sekund wywołuje odurzenie, dlatego jest często stosowaną substancją odurzającą[7]. W tym celu wykorzystywane jest najczęściej paliwo do zapalniczek. W takiej formie był np. najczęściej nadużywaną substancją lotną w Wielkiej Brytanii w latach 1971–2004 (>38%), a w 2004 roku był przyczyną 52% zgonów związanych z wdychaniem substancji lotnych[8]. Wdychanie butanu może powodować euforię, senność, utratę przytomności, asfiksję, zaburzenia rytmu serca, halucynacje, wahania ciśnienia krwi i chwilową utratę pamięci, w przypadku nadużywania bezpośrednio z pojemnika pod wysokim ciśnieniem, a także może prowadzić do śmierci w wyniku uduszenia i migotania komór[7].
- ↑ a b c d Haynes 2014 ↓, s. 3-76.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Butane, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 10030 [dostęp 2024-07-12] (niem. • ang.).
- ↑ a b c d Butane, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2015-10-07] (ang.).
- ↑ a b Butane, międzynarodowa karta bezpieczeństwa chemicznego, Międzynarodowa Organizacja Pracy [dostęp 2015-10-07] (pol. • ang.).
- ↑ Butan [PDF] [online], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, 8 czerwca 2023, numer katalogowy: 494402 [dostęp 2024-07-12]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ a b Haynes 2014 ↓, s. 16-22.
- ↑ a b Neurotoxic Effects from Butane Gas [online], thcfarmer.com, 19 grudnia 2009 [dostęp 2023-01-26] (ang.).
- ↑ M.E.M.E. Field-Smith M.E.M.E., B.K.B.K. Butland B.K.B.K., J.D.J.D. Ramsey J.D.J.D., H.R.H.R. Anderson H.R.H.R., Trends in death Associated with Abuse of Volatile Substances 1971–2004. Report 19, St George’s, University of London, Division of Community Health Sciences, lipiec 2006, ISBN 978-1-8981-8326-6 [zarchiwizowane z adresu 2007-03-27] (ang.).
