Kurt Donald Cobain (ur. 20 lutego 1967 w Aberdeen, zm. 5 kwietnia 1994 w Seattle) – amerykański muzyk, wokalista, gitarzysta, kompozytor i autor tekstów. Frontman zespołu Nirvana.

W 2003 został sklasyfikowany na 12. miejscu listy 100 najlepszych gitarzystów wszech czasów magazynu „Rolling Stone”^[2], a w 2006 na 20. miejscu listy 100 najlepszych wokalistów wszech czasów według „Hit Parader“^[3]. Uznawany za jedną z najbardziej kultowych postaci muzyki alternatywnej.

Urodził się 20 lutego 1967 w Aberdeen w stanie Waszyngton jako syn Donalda Cobaina i jego żony Wendy z domu Fradenburg^[4], którzy pobrali się 31 lipca 1965. Jego ojciec pracował jako mechanik, a matka zajmowała się dziećmi^[5]. 24 kwietnia 1970 urodziło im się kolejne dziecko, córka Kimberly. W lutym 1976 Cobainowie się rozstali, co spowodowało, że Kurt zamknął się w sobie i znienawidził oboje rodziców^[6]. Mimo że sąd przyznał matce prawo do opieki nad synem, chłopiec zamieszkał z ojcem, a matkę odwiedzał w weekendy^[7].

Z czasem przeszedł nastoletni bunt, który objawiał się pyskowaniem, odmawianiem wykonywania obowiązków i znęcaniem się nad innymi dziećmi^[7]. Ojciec chłopca zwrócił się o pomoc do terapeuty, a ten zalecił, aby chłopiec wychowywany był tylko przez jedną rodzinę. W 1979 roku matka Kurta przekazała pełne prawo do opieki nad synem jego ojcu. Nowa rodzina nie poradziła sobie z dorastającym, zbuntowanym chłopakiem, a macocha w końcu nakazała Donowi, aby Kurt wyniósł się z domu. Ten więc podrzucał dziecko swoim znajomym i rodzinie w nadziei, że ten gdzieś zostanie na stałe. Kurt przez jakiś czas mieszkał z przyjacielem, którego rodzina była bardzo wierząca, dlatego sam zaczął uczęszczać regularnie do kościoła, ale potem odrzucił chrześcijaństwo. Czuł się odrzucony nie tylko w domu, ale i w szkole. Gdy zaprzyjaźnił się z homoseksualnym kolegą, zaczął być dręczony przez rówieśników. W czasie swojej kariery muzycznej często słyszał potem pytania o swoją seksualność. Odpowiadał, że w młodości nie miał nic przeciwko łatce geja, ponieważ nie lubił ludzi, a kiedy myśleli, że jest osobą homoseksualną, to go unikali. Pojawiły się u niego również pierwsze myśli samobójcze, a nawet próba ich realizacji – pewnego dnia położył się na torach i czekał na nadjeżdżający pociąg, ten jednak przejechał obok. Doświadczenie to przeraziło Kurta, który postanowił wziąć się za siebie^[8].

W drugim roku szkoły średniej zamieszkał z matką w Aberdeen. Cobain rzucił szkołę średnią zaledwie dwa tygodnie przed jej ukończeniem, ponieważ zdał sobie sprawę, że nie ma wystarczającej liczby punktów, aby ją ukończyć. Matka postawiła mu ultimatum: albo znajdzie pracę, albo wyrzuci go z domu. Po tygodniu znalazł swoje ubrania i inne rzeczy spakowane w pudłach. Czując się wygnany, mieszkał u przyjaciół, od czasu do czasu wkradając się z powrotem do piwnicy matki^[9]. Przez pewien czas był bezdomny, mieszkał wtedy pod mostem^[10]. Po zamieszkaniu z Tracy Marander, swoją ówczesną dziewczyną, Cobain porzucił dorywcze prace dozorcy i sprzątacza. Marander utrzymywała parę, a Cobain spędzał większość czasu na relaksie, oglądając telewizję i koncentrując się na projektach artystycznych^[11].

Od dzieciństwa interesował się muzyką, początkowo słuchał zespołów The Beatles i The Monkees, a pod koniec lat 70. zainteresował się twórczością grup: Kiss, Black Sabbath, Sex Pistols i The Clash^[1]. W 1985 założył punkowy zespół Fecal Matter, w którym grał z Dale Croverem i Buzzem Osbornem. Zespół nie odniósł sukcesu i szybko zakończył działalność.

Międzynarodową sławę przyniósł mu, założony w 1987 z Kristem Novoselicem, grunge’owy zespół Nirvana, którego był wokalistą, gitarzystą oraz autorem tekstów^[1][12].

W sierpniu 1992 Nirvana zagrała koncert na Reading Festival^[13], który przeszedł do historii jako jeden z najlepszych koncertów Nirvany. Cobain – z powodu olbrzymiej fali plotek o jego pogłębiającym się uzależnieniu i pogarszającym stanie zdrowia – wjechał na scenę na wózku inwalidzkim, ubrany w szpitalne odzienie, po czym wstał i zagrał koncert, który porwał tłum. Niecałe dwa tygodnie później Nirvana dała kolejny ważny występ, tym razem na rozdaniu MTV Video Music Awards. Cobain pokazał tam swój buntowniczy charakter – zaśpiewał początek utworu „Rape Me” pomimo wyraźnych zakazów dyrektorów MTV, a gdy skończył grać utwór „Lithium”, zaczął dewastować instrumenty znajdujące się na scenie.

W październiku 1993 Cobain spotkał się z Williamem S. Burroughsem w Lawrence. Cobain zaproponował Burroughsowi rolę starca na krzyżu w teledysku do utworu Heart-Shaped Box. Próbując przekonać Burroughsa do udziału, zaproponował, że zasłoni jego twarz, aby nikt poza samym Kurtem nie wiedział o jego wystąpieniu. Burroughs odmówił. Wyprodukowali utwór „The 'Priest' They Called Him”. Burroughs nie był zaskoczony samobójstwem Cobaina^[14]. Sądził, że Cobain „zawiódł swoją rodzinę” i „zdemoralizował fanów”, popełniając samobójstwo^[15].

W wieku 20 lat, w 1987 roku, Kurt Cobain zaczął spotykać się z Tracy Marander, która została jego pierwszą dziewczyną. To o niej napisał utwór About a Girl. Marander dowiedziała się, że utwór jest o niej dopiero po śmierci Cobaina^[16]. Niedługo po rozstaniu z Marander, Cobain zaczął spotykać się z Tobi Vail. Po spotkaniu z Vail, Cobain zwymiotował, przytłoczony lękiem spowodowanym zauroczeniem nią. To wydarzenie zainspirowało fragment tekstu piosenki Aneurysm który brzmi: „kocham cię tak bardzo, że robi mi się niedobrze”^[17].

W lutym 1992 podczas skromnej uroczystości na Waikiki Beach na Hawajach poślubił Courtney Love, liderkę zespołu Hole^[18]. Love miała na sobie koronkową sukienkę, należącą niegdyś do Frances Farmer, a Cobain założył torebkę i zieloną piżamę, ponieważ był „zbyt leniwy, by założyć smoking”. W ceremonii uczestniczyło osiem osób, w tym Dave Grohl, nie zaproszono natomiast Novoselicia^[19].

18 sierpnia 1992 roku Cobainom urodziła się córka, Frances Bean^[20].

Cobain deklarował się jako agnostyk^[21], był peskatarianinem^[22], feministą i sojusznikiem osób LGBT na długo przed tym, jak stał się sławny. Krytykował homofobów, rasistów i mizoginów, wypraszając takie osoby ze swoich koncertów i prosił, by nie kupowały jego muzyki, a także głosił wyższość kobiet nad mężczyznami^[23]. Był zwolennikiem ruchu pro-choice^[24].

Cobain w wywiadzie powiedział, że gdyby nie jego żona, Courtney Love, identyfikowałby się jako osoba biseksualna. Menadżer zespołu Nirvana z początków ich kariery, Danny Goldberg, napisał w swojej książce: ,,O ile mi wiadomo, Kurt nigdy nie miał romansów z mężczyznami". Na koncertach Cobain często zakładał na scenie sukienki^[25] i pozował do zdjęć z pomalowanymi paznokciami^[26][27]. W dzienniku napisał: Nie jestem gejem, choć chciałbym nim być, po prostu po to, żeby wkurzyć homofobów^[28].

Cobain był leworęczny, jednak jak wiele osób w tamtych czasach był zmuszany do pisania prawą ręką^[29]. Miał 175 cm wzrostu. Nie potrafił czytać nut, w grze na gitarze był samoukiem^[30]. Miał prawo jazdy, jednak nie przepadał za prowadzeniem samochodu^[31]. Otwarcie sprzeciwiał się przemocy seksualnej. W 1993 roku przerwał swój koncert, aby zainterweniować podczas napaści seksualnej wśród publiczności^[32].

Ulubioną lekturą Cobaina była książka Pachnidło Patricka Süskinda. Zainspirowała go do napisania utworu Scentless Apprentice, który znalazł się na płycie In Utero^[33]. Cobain był także wielbicielem twórczości Williama S. Burroughsa, noblisty Samuela Becketta, a także przez pewien czas Charlesa Bukowskiego^[34][35]. Jego ulubionym filmem był film Paryż, Teksas^[36][37].

Był zafascynowany historią aktorki Frances Farmer, poświęcił jej utwór Frances Farmer will Have Her Revenge on Seattle^[38].

Był nie tylko muzykiem, potrafił malować. Jego obraz posłużył jako okładka albumu Nirvany pod tytułem Incesticide^[39].

Od wczesnej młodości cierpiał na chroniczne bóle brzucha, których jednak nie potrafili zdiagnozować lekarze. Brał narkotyki – bo jak twierdził – tylko one pomagały mu w uśmierzeniu bólu.

Po raz pierwszy miał styczność z narkotykami w wieku 13 lat, kiedy to po raz pierwszy zapalił konopie indyjskie. Z wiekiem zaczął eksperymentować i zażywać różne rodzaje substancji, m.in. LSD. Był również podatny na alkoholizm. Pierwszy raz pił alkohol w 7 klasie (około 12 lat)^[40]. Palił też nałogowo papierosy^[41]. W 1986 po raz pierwszy zażył heroinę, która w latach 80. i 90. była bardzo popularna i łatwo dostępna w Waszyngtonie, rodzinnym stanie Cobaina. Później zażywał heroinę sporadycznie – dopiero w latach 90. na skutek zwiększającej się sławy i bólu brzucha uzależnienie muzyka się pogłębiło.

Na początku 1994 Nirvana udała się na europejską część trasy koncertowej promującą album In Utero. Tuż po przybyciu do Terminal Eins w Monachium, u Cobaina wykryto zapalenie oskrzeli oraz krtani^[42]. Następny występ zespołu został odwołany. 4 marca, w Rzymie, Courtney Love znalazła Cobaina nieprzytomnego w pokoju hotelowym. Wokalista został odwieziony do szpitala. Lekarze stwierdzili, że przyczyną utraty przytomności była reakcja organizmu na połączenie przepisanego Cobainowi leku, Rohypnolu, z alkoholem. Odwołano pozostałą część trasy koncertowej, włącznie z zaplanowanym etapem w Wielkiej Brytanii^[43]. Courtney Love powiedziała później, że przedawkowanie Cobaina było jego próbą samobójczą^[44]. Według Love, muzyk zażył aż 50 tabletek leku^[45].

18 marca 1994 roku Love zadzwoniła na policję w Seattle, informując, że Cobain ma myśli samobójcze i zamknął się w pokoju z bronią. Policja która przybyła na miejsce skonfiskowała Cobainowi kilka sztuk broni i butelkę tabletek. Cobain powiedział policji, że nie ma myśli samobójczych i zamknął się w pokoju^[46].

Pogłębiające się uzależnienie od narkotyków spowodowało, że Cobain 30 marca 1994 zgłosił się do kliniki odwykowej w Los Angeles, gdzie po raz ostatni spotkał się z córką. Znajomi wspominają, że nic nie wskazywało na zły nastrój Cobaina i zbliżającą się tragedię. Artysta po dwóch dniach pobytu uciekł z kliniki. Także 30 marca Cobain poprosił swojego przyjaciela, Dylana Carlsona, o kupienie mu strzelby, twierdząc, że potrzebuje jej „do samoobrony”. To właśnie tej broni użył, popełniając samobójstwo^[47]. Nie chciał broni zakupionej na jego nazwisko, ponieważ obawiał się, że policja mogłaby ją skonfiskować żeby uniemożliwić mu samobójstwo. Policja skonfiskowała mu broń dwukrotnie^[48].

1 kwietnia Cobain poleciał do Seattle. Spotkał w samolocie Duffa McKagana, któremu powiedział, że uciekł z ośrodka. Według relacji McKagana, Cobain był przygnębiony^[49].

2 kwietnia wziął taksówkę do sklepu z bronią w Seattle, gdzie kupił naboje do strzelby. Powiedział taksówkarzowi, że chce kupić naboje, ponieważ został okradziony^[50]. 3 kwietnia Courtney Love zatrudniła prywatnego detektywa, Toma Granta, aby odnalazł jej męża. Nirvana wycofała się z udziału w festiwalu Lollapalooza, co 7 kwietnia rozpętało plotki o rozpadzie zespołu.

8 kwietnia 1994 przed godziną 9:00^[51], w pomieszczeniu nad garażem przy rezydencji Cobainów odnaleziono ciało Kurta. Znalazł je elektryk Gary Smith, który przyjechał zainstalować system ochronny. Sekcja zwłok wykazała, że muzyk zmarł już trzy dni wcześniej z powodu postrzału w głowę. Na piersi Cobaina leżała strzelba^[52], a przy ciele muzyka znaleziono paczkę papierosów Camel Lite, na wpół pustą puszkę piwa korzennego^[53], strzykawki (muzyk w chwili śmierci miał nadmierną dawkę heroiny we krwi^[54]) oraz list pożegnalny skierowany do fanów, córki i żony. W liście napisał: Od lat nie ekscytuje mnie ani słuchanie, ani pisanie muzyki. Z tego powodu mam tak silne poczucie winy, że trudno mi wyrazić je słowami. Chodzi o to, że nie mogę was nabierać. (...) Największą zbrodnią, jaką mógłbym popełnić, byłoby zniechęcenie ludzi do mojej twórczości udawaniem, pozorowaniem, że doskonale się bawię. (...) Nie mogę się uwolnić od poczucia winy i frustracji, od empatii dla wszystkich. Tyle w was dobra i po prostu za bardzo kocham ludzi. Tak bardzo, że jest mi zbyt... smutno i czuję się mało wrażliwy oraz niewdzięczny... Więc pamiętajcie: lepiej ze sobą skończyć, niż stopniowo odchodzić w cień^[55].

Urna z prochami Cobaina została złożona przez Courtney Love w buddyjskim klasztorze Namgyal w Ithace w stanie Nowy Jork^[20].

Policja wykonała zdjęcia zwłok wokalisty, jednak decyzją sądu nie zostaną one upublicznione^[56]. Z powodu zgonu w wieku 27 lat jest zaliczany do tzw. klubu 27^[57].

Po śmierci Cobaina pojawiły się różne teorie spiskowe, według których jego śmierć mogła zostać upozorowana, lub mógł zostać zamordowany. Jako osobę odpowiedzialną za morderstwo, często wspomina się jego żonę, Courtney Love. Oficjalne ustalenia śledztwa wskazują jednak na samobójstwo^[58].

W wywiadzie dla „The Independent”, były menedżer Nirvany i przyjaciel Cobaina, Danny Goldberg, zaprzeczył morderstwu i podkreślił nieprzewidywalne i depresyjne zachowanie Cobaina w dniach i tygodniach poprzedzających jego śmierć, stwierdzając:

W lutym 2026 roku śmierć Cobaina ponownie wywołała poruszenie w mediach po tym, jak badacze i eksperci medycyny sądowej zasugerowali, że został zamordowany. Policja odpowiedziała na te badania, podkreślając, że podczas sekcji zwłok przestrzegano wszystkich procedur, śmierć Cobaina pozostaje więc oficjalnie samobójstwem^[59].

Billy Corgan z The Smashing Pumpkins stwierdził, że Cobain otworzył drzwi dla wszystkich na alternatywnej scenie rockowej lat 90.^[66]

Życiorys Cobaina stał się inspiracją do powstania filmu Ostatnie dni^[67].

W 2018 przekształcono odręczne pismo Cobaina na font komputerowy^[68].

Kurt Cobain został wspomniany w utworze Califofnication zespołu Red Hot Chili Peppers^[69].

Raperzy Jacuś i White 2115 nagrali utwory pod tytułem Kurt Cobain^[70][71].

Raper Lil Peep nagrał wraz z raperem Lil Tracym utwór pod tytułem Cobain^[72].

• dyskografia Nirvany
• klub 27
• Montage of Heck: The Home Recordings

• Megan Gressor, Kerry Cook: Największe romanse wszech czasów. Bożenna Stokłosa (tłum.). Klub Dla Ciebie, 2005. ISBN 83-7404-194-3.