Przelewanie w brzuchu. O czym mogą świadczyć dziwne odgłosy z brzucha, niekoniecznie po jedzeniu?

Dźwięki dochodzące z brzucha, takie jak charakterystyczne bulgotanie czy burczenie, najczęściej nie są powodem do niepokoju. To sygnał, że układ pokarmowy po prostu wykonuje swoją pracę. W trakcie trawienia jelita wykonują rytmiczne ruchy, przesuwając pokarm dalej i mieszając go z sokami trawiennymi. W ich wnętrzu jednocześnie znajdują się płyny i gazy, dlatego powstające dźwięki mogą przypominać przelewanie się wody.

Większość tych odgłosów świadczy o prawidłowej aktywności organizmu, nawet jeśli pojawiają się kilka godzin po posiłku lub w nocy. Gazy, które potęgują te efekty dźwiękowe, są naturalnym elementem trawienia. Pochodzą z połkniętego powietrza lub powstają w wyniku fermentacji pokarmu w dolnym odcinku przewodu pokarmowego.

Dopiero gdy głośnemu przelewaniu towarzyszą inne dolegliwości, takie jak silny ból, uporczywe wzdęcia, nudności czy nagła zmiana rytmu wypróżnień, warto skonsultować się z lekarzem.

Choć to nieoczywiste, za przelewanie w brzuchu mogą odpowiadać także silne emocje. Istnieje bezpośrednie połączenie między mózgiem a jelitami, dlatego stres odgrywa kluczową rolę w pojawianiu się bulgotania oraz objawów charakterystycznych dla zespołu jelita drażliwego.

W sytuacjach napięcia organizm uruchamia ewolucyjny mechanizm "walcz lub uciekaj", uwalniając adrenalinę i kortyzol. Wspomniane hormony kierują zasoby organizmu do mięśni, ograniczając jednocześnie pracę układu pokarmowego. Przepływ krwi do jelit zostaje zmniejszony, a proces trawienia ulega zaburzeniu. Konsekwencją tego jest nadmierne gromadzenie się gazów i charakterystyczne, głośne przelewanie.

Dziwne dźwięki z brzucha mogą być również wynikiem zaburzeń w mechanizmie opróżniania żołądka. Jednym z takich schorzeń jest gastropareza, czyli stan, w którym pokarm zalega w żołądku znacznie dłużej, niż powinien.

Dzieje się tak, ponieważ mięśnie układu pokarmowego pracują zbyt wolno lub nie pracują prawidłowo, mimo braku fizycznej blokady. Choć gastropareza bywa pomijana w diagnostyce, znacząco obniża komfort życia i sprawia, że proces trawienia staje się nieprzewidywalny, a często również bardziej "słyszalny".

Na to schorzenie szczególnie narażone są osoby z cukrzycą, zwłaszcza typu 1, pacjenci po operacjach bariatrycznych lub innych zabiegach w obrębie jamy brzusznej. Statystycznie częściej dotyka ono także kobiet oraz osób starszych.

Oprócz charakterystycznego przelewania, gastropareza może objawiać się poprzez:

• szybkie uczucie sytości, nawet po niewielkiej ilości jedzenia,
• męczące nudności i wymioty,
• długotrwałe uczucie pełności po posiłku.

O ile w przypadku gastroparezy pokarm zalega w żołądku zbyt długo, to w przebiegu zespołu poposiłkowego mechanizm działa odwrotnie. Treść żołądkowa przedostaje się do jelita cienkiego gwałtownie i zbyt wcześnie.

Jest to częste powikłanie po operacjach bariatrycznych oraz zabiegach w obrębie przełyku czy żołądka. Szacuje się, że dotyczy od 25 do nawet 50 proc. pacjentów po takich operacjach. Co istotne, problem może wystąpić również u osób, które nigdy nie były operowane, na przykład u pacjentów z cukrzycą typu 2 lub po przebytych infekcjach.

Zespół ten dzieli się na dwie fazy:

• postać wczesną (do 1 godziny po jedzeniu) - dochodzi do nagłego "zrzucenia" pokarmu do jelit, co powoduje gwałtowne przesunięcie płynów i wyrzut hormonów. Objawia się to bólem brzucha, wzdęciami, nudnościami oraz bardzo głośnym przelewaniem i bulgotaniem. Często towarzyszą temu kołatanie serca, zawroty głowy, a nawet omdlenia;
• postać późną (1-3 godziny po jedzeniu) - wynika z szybkiego wchłaniania cukrów, co prowadzi do wyrzutu dużej ilości insuliny. W efekcie może dojść do hipoglikemii, objawiającej się drżeniem, nagłym uczuciem głodu, osłabieniem i dezorientacją.

Głośne przelewanie i bulgotanie często idą w parze z nadmierną ilością gazów oraz bólem. W takich przypadkach mogą wskazywać na stany zapalne lub mechaniczne zaburzenia w obrębie przewodu pokarmowego.

Gazy powstają naturalnie podczas fermentacji niestrawionych węglowodanów w jelicie grubym, jednak ich nadmiar i towarzyszące im dźwięki mogą być objawem chorób takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Crohna. W tych sytuacjach zaburzona mikroflora lub uszkodzona ściana jelita sprawiają, że procesy fermentacyjne zachodzą intensywniej.

Podobny efekt może występować w uchyłkowatości jelit, gdzie gaz zatrzymuje się w niewielkich uchyłkach, powodując bolesne skurcze i charakterystyczne "echo" w jamie brzusznej.

Sytuacja staje się poważniejsza, gdy bulgotaniu towarzyszy ostry, narastający ból brzucha. Może to być sygnał niedrożności przewodu pokarmowego. Wówczas jelita kurczą się bardzo intensywnie, próbując przepchnąć treść przez zablokowany odcinek, co generuje wyjątkowo głośne dźwięki.

Silne dolegliwości bólowe wraz z głośną pracą brzucha mogą pojawiać się także w celiakii, gdzie uszkodzona wyściółka jelita nie radzi sobie z trawieniem składników pokarmowych, oraz w przebiegu ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego.

Choć w większości przypadków odgłosy z brzucha są całkowicie naturalne, istnieją sytuacje, w których nie powinny być ignorowane. Szczególną uwagę warto zwrócić na objawy towarzyszące, takie jak przewlekły ból, utrata masy ciała, krwawienia z przewodu pokarmowego czy długotrwałe zaburzenia rytmu wypróżnień.

Jeśli przelewanie staje się uporczywe, nasila się lub wyraźnie odbiega od dotychczasowego "rytmu" pracy organizmu, warto skonsultować się z lekarzem i pogłębić diagnostykę. W wielu przypadkach szybka reakcja pozwala wykluczyć poważniejsze schorzenia lub wdrożyć odpowiednie leczenie na wczesnym etapie.

Źródła: 

https://iffgd.org/gi-disorders/symptoms-causes/abdominal-noises/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6723467/

https://centreforgastrointestinalhealth.com.au/resources/stomach-making-noises/