| Oviedo Oviedo Uviéu | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Asturiasko kontzejua | ||||||
| 👁 Image | ||||||
| ||||||
| Administrazioa | ||||||
| Estatu burujabe | 👁 Image Espainia | |||||
| Autonomia | Asturiasko Printzerria | |||||
| Probintzia | Asturiasko probintzia | |||||
| Alkatea | Alfredo Canteli (en) 👁 Itzuli | |||||
| Izen ofiziala | Oviedo | |||||
| Jatorrizko izena | Oviedo Uviéu | |||||
| Posta kodea | 33001–33013 | |||||
| INEk ezarritako kodea | 33044 | |||||
| Herriburua | Oviedo | |||||
| Geografia | ||||||
| Koordenatuak | 43°21′45″N 5°51′01″W / 43.3625°N 5.8503°W / 43.3625; -5.8503 | |||||
| 👁 Map | ||||||
| 👁 Image | ||||||
| Azalera | 186,65 km² | |||||
| Altitudea | 241 m | |||||
| Mugakideak | Grado, Llanera, Siero, Les Regueres, Llangréu, Mieres, Ribera de Arriba eta Santo Adriano | |||||
| Demografia | ||||||
| Biztanleria | 223.968 (2025) | |||||
| ||||||
| Dentsitatea | 1.200 bizt/km² | |||||
| Etxebizitzak | 97.821 | |||||
| Informazio gehigarria | ||||||
| Ordu eremua | UTC+01:00 | |||||
| Hiri senidetuak | Valparaíso, Maranello, Bochum, Buenos Aires, Clermont-Ferrand, Tampa, Jersey City, Torrevieja, Hangzhou, Coyanza, Móstoles, Veracruz, Santiago de Compostela, Santa Clara, Zamora, Viseu, Sintra, Santander, Torrelavega, Fujaira eta Holon | |||||
| Matrikula | O | |||||
| oviedo.es | ||||||
Oviedo[1] (asturieraz Uviéu eta ofizialki Oviedo/Uviéu) Asturiasko Printzerriko (Espainia) eta izen bereko eskualdearen hiriburua da. Udalerriak 220.074 biztanle zituen 2007ean, eta hiriak 214.883.
Negozioen eta merkataritzaren hiriburua da, Oviedoko elizbarrutiko egoitza eta Asturiasko gune administratibo eta unibertsitarioa.
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 👁 Image 👁 Image | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 11.7 | 12.8 | 14.4 | 14.9 | 17.6 | 20.3 | 22.4 | 22.8 | 21.7 | 18.1 | 14.6 | 12.5 | 17.0 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 8.0 | 8.8 | 10.0 | 10.6 | 13.3 | 16.1 | 18.3 | 18.7 | 17.3 | 14.0 | 10.8 | 9.0 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 4.2 | 4.8 | 5.6 | 6.3 | 9.1 | 11.9 | 14.1 | 14.5 | 12.9 | 10.0 | 7.1 | 5.5 | 8.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 85 | 85 | 82 | 109 | 94 | 53 | 52 | 55 | 64 | 98 | 101 | 96 | 973 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1mm) | 10 | 11 | 11 | 13 | 12 | 8 | 8 | 8 | 8 | 11 | 11 | 11 | 122 |
| Eguzki orduak | 117 | 117 | 147 | 152 | 158 | 168 | 174 | 171 | 154 | 134 | 114 | 105 | 1711 |
| Iturria: AEMET[2] | |||||||||||||
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erdi Aroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- VIII. mendean Fruela I.a asturiar erregeak Oviedo sortu zuen. Alfontso II.ak hiri hau Asturiasko Erresumaren hiriburutzat hartu zuen data ezezagunean, baina 812. urtea baino lehen edozein modutan. Halaber, gotzain-hiri eta gotorleku bihurtu zuen, eta jauregi, eliza eta bestelako eraikinak eman zizkion. Hiria babesten zuen harresiak, gaur egun ia erabat desagertuta, zirkulu itxura zeukan eta muinoari egokitzen zitzaion. 11 hektareako azalera zeukan eta barne 6.000 pertsona inguru babesten zuen 3 auzotan banaturik: "La Villa", eraikinik zaharrenak barne hartzen zituena; "Cimadevilla", merkataritza eta erromesaldiekin lotua eta azkenik "Socastiello".
- IX. mendean, Ramiro I.aren erregealdian, Santa María del Naranco eta San Miguel de Lillo eraiki zituzten, gaur egungo monumentu famatuak direnak.
- X. mendean, Errekonkistaren garaian, León hiriburu bilakatu zen. Hala ere, 1075. urtean Alfontso VI.a Gaztelakoak Oviedori garrantzia berreskuratu zion gaur egungo katedralaren ondoan dagoen Areto Santuan erlikiak eta harribitxiak direla-eta.
- 1388an Joanes I.a Gaztelakoak Asturiasko Printzerria sortu eta Oviedo hiriburu izendatu zuen.
Aro Modernoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1521ean sute batek hiria suntsitu zuen eta horren ondorioz kaleen egitura aldatu behar izan zuten.
- XVIII. mendean kultura mugimendua handia zen, eta bertan nabarmentzekoa da Benito Jerónimo Feijoo. Halaber, "Sociedad Económica de Amigos del País" elkartea eta Oviedoko Unibertsitatea sortu zituzten. Orduan 8.000 pertsona bizi ziren gutxi gora-behera, hiriaren zabalkundeari esker.
Azken mendeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1850etik aurrera hiriak garapen industrial handia bereganatu zuen, bai eta meategietatik eta itsas portuetatik etorritako ondasunak kudeatzeko gune bihurtu ere. Komertzioak aurrerago hartu zuen indarra, XX. mendearen lehenengo zatian, eta Uria kalean kontzentratu zen bereziki. Garraiobideak ere asko garatu ziren, trenbide eta autobusak alegia.
- Asturiasko Iraultza delakoaren garaian Areto Santua dinamitatu egin zuten, 1934an, eta beste hainbat eraikin historiko kaltetuta gelditu ziren. Francoren kolpearen ostean, Aranda koronelaren eskuetan gelditu zen hiria, Espainiako iparraldean frankisten menpe hasieratik egon zen bakarra, 90 eguneko setioa pairatu zuen arren.
- 1981etik Oviedon ematen dituzte Asturiasko Printzearen Sariak, Campoamor antzokian zehazki. 1991tik bestela Gabino de Lorenzo (PP) alkatea dabil boterean.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Areto Santua, katedralari atxikitako IX. mendeko eraikina.
- Santa María del Naranco eta San Miguel de Lillo, hiriaren inguruetan dauden arkitektura asturiarreko elizak.
- Campoamor antzokia.
- Printzerriaren Batzar Orokorra.
- "Casa de la Rúa" (XV. mendekoa).
- Fontán enparantza.
- Arma fabrika.
- Gas fabrika.
Banaketa administratiboa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oviedo 30 parrokiek osatzen dute eta gaur egun biztanleriaren %80 hiriaren erdigunean bizi da:
| Parrokia | Biztanleria | Parrokia | Biztanleria | Parrokia | Biztanleria |
| Agüeria | 794 | Loriana | 251 | Piedramuelle | 507 |
| Bendones | 225 | Manjoya | 952 | Pintoria | 59 |
| Box | 949 | Manzaneda | 209 | Priorio | 417 |
| Brañes | 69 | Naranco | 83 | Puerto | 218 |
| Caces | 279 | Naves | 107 | San Claudio | 2.505 |
| Cruces | 976 | Nora | 114 | Santianes | 89 |
| Godos | 710 | Olloniego | 1.169 | Sograndio | 389 |
| Latores | 678 | Oviedo | 204.965 | Trubia | 1.947 |
| Lillo | 340 | Pando | 137 | Udrión | 140 |
| Limanes | 834 | Pereda | 181 | Villapérez | 351 |
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Real Oviedo hiriko futbol talde nagusia da, 1926an sortua eta 2001 arte tarteka Espainiako futbol ligako lehen mailan ibilitakoa, guztira 38 denboralditan. Urte hartan krisialdi ekonomikoak jota taldearen gainbehera hasi zen. Bigarren B mailan aritu ondoren 2025ean lehen mailara itzultzea lortu zuen.
Real Oviedok errugbiaren atala ere badu, Real Oviedo Rugby du izena. Ohorezko B mailan jokatzen du.
Oviedotar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Eloína Suárez Suárez (1922-2024), politikaria.
- Enrique Castro "Quini" (1949-), futbolaria.
- Jorge Egocheaga (1966-), alpinista.
- Samuel Sánchez (1978-), txirrindularia.
- Fernando Alonso (1981- ), 1 Formulako gidaria.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskaltzaindia.32. araua: Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak. (kontsulta data: 2012-5-26).
- ↑ AEMET.Valores Climatológicos Normales. Oviedo. .
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz)(Asturieraz) Oviedoko Udalaren webgunea
- (Gaztelaniaz) "Principe de Asturias" Sarien webgunea
- 👁 Wd
Datuak: Q14317 - 👁 Commonscat
Multimedia: Oviedo / Q14317
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Oviedo&oldid=10443058"(e)tik eskuratuta
Ezkutuko kategoriak:
- Wikidatako koordenatuak dituzten artikuluak
- Pages using the EasyTimeline extension
- Wikipedia:VIAF identifikatzailea duten artikuluak
- Wikipedia:BNE identifikatzailea duten artikuluak
- Wikipedia:BNF identifikatzailea duten artikuluak
- Wikipedia:GND identifikatzailea duten artikuluak
- Wikipedia:LCCN identifikatzailea duten artikuluak
- Wikipedia:OSM zenbakia identifikatzailea duten artikuluak
- Wikipedia:TGN identifikatzailea duten artikuluak
- Wikipedia:INE identifikatzailea duten artikuluak
- Pages using the Kartographer extension