| Dekkerswald | ||||
|---|---|---|---|---|
| 👁 Hoofdgebouw | ||||
Hoofdgebouw | ||||
| Locatie | ||||
| Plaats(en) | Groesbeek | |||
| Land | Nederland | |||
| Organisatie | ||||
| Organisatie | Stichting van Rooms-Katholieke Herstellingsoorden voor Longlijders en Zwakke Kinderen | |||
| Opening | 1913 | |||
| Bouwkundige informatie | ||||
| Architect(en) | Eduard Cuypers | |||
| ||||
Dekkerswald is een landgoed en voormalige Nederlands tuberculose-sanatorium bij het Gelderse Groesbeek. Het landgoed is 85 hectare groot en ligt aan de Nijmeegsebaan (langs de Provinciale weg 842), tussen Groesbeek en ten zuidwesten van het dorp Heilig Landstichting.
Het rooms-katholieke sanatorium was open tussen 1913 en circa 1970. Het had midden in de bossen ook een schooltje voor astmapatiëntjes.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Aan het begin van de 20e eeuw stierven er op elke 100.000 Nederlanders nog 200 aan tuberculose. Op 31 december 1906 wordt de Vereeniging tot Stichting van Rooms-Katholieke Herstellingsoorden voor Longlijders en Zwakke Kinderen opgericht. Deze verwerft eind 1908 twee terreinen waarop tuberculoseklinieken worden opgericht: Dekkerswald in de bossen bij Groesbeek (dan circa 175 hectare groot) en een terrein in Wijk aan Zee, Heliomare. De commissie had ook locaties in Oisterwijk, Harderwijk, Venray, Wijchen en Mook overwogen, maar het terrein bij Groesbeek lag gunstiger en voldeed het best aan de eisen die golden voor sanatoria.[1]:202 Het ontwerp werd op 18 november 1910 goedgekeurd.[2]:83-84 In februari 1912 vroeg het architectenbureau van Eduard Cuypers bij de gemeente Groesbeek een bouwvergunning aan.[1]:217
Het sanatorium
[bewerken | brontekst bewerken]Op 16 oktober 1913 wordt het sanatorium Dekkerswald geopend naar een ontwerp van de Amsterdamse architect Eduard Cuypers. Het ontwerp is met name gebaseerd op het tuberculosehuis in het Duitse Treuenbrietzen.[2]:84 Het kende een klassen-indeling, met voor de derde klasse, de volksklasse, een beperkt aantal bedden, 80. Het sanatorium had al vrijwel vanaf het begin te maken met financiële problemen, onder meer door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog wat tot een uittocht van veel patiënten leidde. De mobilisatie van het Nederlandse leger leidde bovendien tot aangescherpte controles aan de grens met Duitsland.[1]:205-206
Bij het 12½-jarig bestaan in 1926 werd door patiënten en oud-patiënten een Heilig Hartbeeld aangeboden dat werd geplaatst aan de kop van een kruisvormige vijver achter het hoofdgebouw. In 1929 werd het hoofdgebouw verhoogd door de architect Van Geyn.[2]:84 In de loop van de jaren 20 en 30 specialiseerde de kliniek zich steeds meer. De kliniek breidde zich ook uit; in 1936 werd er een operatiezaal geopend. In 1924 werd er een speciaal paviljoen geopend voor de kinderen die in de kliniek verbleven. In 1936 ging er een aangepaste school met zeven leslokalen open.[1]:211-212
Vanwege een enorme stijging van het aantal tuberculosegevallen in de Tweede Wereldoorlog volgen in de naoorlogse jaren opnieuw flinke uitbreidingen, onder meer de bouw van extra barakken. Deze dependance krijgt de naam Dekkerswald II.
Vanaf 1950 is er ook een longkliniek. Vanaf 1964 is Dekkerswald een zelfstandig ziekenhuis. Medische ingrepen worden eerder verricht in samenwerking met het UMC St Radboud in Nijmegen.
Samenwerking met Radboudumc
[bewerken | brontekst bewerken]Vanaf halverwege de jaren 70 vermindert het aantal behandelingen in Dekkerswald sterk en moet er ingekrompen worden. Vanaf 1979 werd er mede daarom weer samengewerkt met het Radboudumc. Vanaf 2003 werd deze samenwerking verder geïntensiveerd en begon men met de voorbereiding van een fusie met de longafdeling van het Radboud. Op 22 november 2007 werd het dagbehandelingscentrum Longoncologie geopend.
In 1990 werd het op het terrein gevestigde klooster gesloopt.
In juli 2009 veranderde de naam van het complex naar Universitair Centrum voor Chronische Ziekten Dekkerswald (UCCZ). Dekkerswald werd hierna een ziekenhuis voor alle chronisch zieken, niet enkel beperkt tot longaandoeningen (zoals COPD en astma). Later veranderde de naam naar Radboudumc Dekkerswald. Het was toen een volledige dochterinstantie van het Radboudumc. Het chronische aspect van ouderengeneeskunde en chronische pijn waren destijds de aandachtsgebieden en er werkte op Dekkerswald personeel van de afdelingen algemene interne geneeskunde, longziekten, kindergeneeskunde, geriatrie, anesthesie en neurologie. De barakken van Dekkerswald II hebben vanwege het afnemend gebruik ook dienstgedaan als studentenwoningen.
Sinds 2022 is het complex door het Radboudumc verlaten.[3]
Een groot deel van het voor 20 hectare bebouwde terrein is wel nog in gebruik voor ziekenzorg en verpleging. De rest van het terrein bestaat nu uit bosgebied.
Verpleging
[bewerken | brontekst bewerken]De verpleegsters van het sanatorium waren aanvankelijk Liefdezusters van de Heilige Carolus Borromeus uit Maastricht. Vanuit Huize Bethel zetten de zusters zich in voor tuberculosepatiënten en voor patiënten die verpleegkundige en/ of geestelijke zorg behoeven. Voor hun toegewijde zorg kregen de zusters bij hun vertrek op 15 november 2007 de gouden erepenning van de gemeente Groesbeek.
Galerij
[bewerken | brontekst bewerken]- Hoofdgebouw
- Dienstwoning Nijmeegsebaan 41
- Dienstwoning Nijmeegsebaan 19
- Kapel
- voormalige lighal
- Toegang met nachtportiershuisje
- Dienstwoning Nijmeegsebaan 17
- Dienstwoning Nijmeegsebaan 43
- Woning geneesheer
- Panorama hoofdgebouw
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- 1 2 3 4 Bosch, A,S. Schmiermann, B. Thissen, J.H.C.M. Biemans(1991).Van Gronspech tot Groesbeek Fragmenten uit een lokaal verleden 1040-1940. Vereniging Heemkundekring Groesbeek,"De strijd tegen de witte dood".ISBN 9090047263.
- 1 2 3 Dolné, E.M.(1989).Een veelkleurig habijt kloosters in Nijmegen in de negentiende en twintigste eeuw. Alfa, Grave 1989.ISBN 9070407353.
- ↑ Verhuizing zorg Dekkerswald - Naar Nijmegen.www.radboudumc.nl.Geraadpleegd op 12 november 2025.
