| 👁 Image |
Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Daleszyce |
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||
| 👁 Ilustracja Rynek | |||
| |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo | |||
| Powiat | |||
| Gmina | |||
| Aglomeracja | |||
| Data założenia |
przed 1221[1] | ||
| Prawa miejskie |
1569–1870, 2007 | ||
| Burmistrz |
Dariusz Meresiński | ||
| Powierzchnia |
15,50 km² | ||
| Populacja (31.12.2021) • liczba ludności • gęstość |
|||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 41 | ||
| Kod pocztowy |
26-021 | ||
| Tablice rejestracyjne |
TKI | ||
Położenie na mapie gminy Daleszyce | |||
Położenie na mapie Polski | |||
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego | |||
Położenie na mapie powiatu kieleckiego | |||
| 👁 Ziemia 50°48′05″N 20°48′24″E/50,801389 20,806667[4] | |||
| TERC (TERYT) |
2604054 | ||
| SIMC |
0236429 | ||
Urząd miejski Plac Staszica 926-021 Daleszyce | |||
| |||
| |||
| Strona internetowa | |||
Daleszyce – miasto w południowej Polsce, położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, siedziba gminy wiejsko-miejskiej Daleszyce. Ośrodek miejski aglomeracji kieleckiej.
Według danych z 1 stycznia 2018 Daleszyce liczyły 2 914 mieszkańców[2].
Były miastem biskupstwa krakowskiego w województwie sandomierskim w ostatniej ćwierci XVI wieku[5]. Miasto rządowe Królestwa Kongresowego położone było w 1827 roku w powiecie kieleckim, obwodzie kieleckim województwa krakowskiego[6].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Według danych z 31 grudnia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 15,50 km²[7].
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.
Przez miasto przechodzi 👁 szlak turystyczny niebieski
niebieski szlak turystyczny z Chęcin do Łagowa.
Dojazd z Kielc zapewniają autobusy komunikacji miejskiej linii 11[8].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Daleszyce niemal od początku swojego istnienia dzięki nadaniom książęcym należały do biskupów krakowskich[9]. W 1220 r. bp Iwon Odrowąż nakazał wybudować tu kościół parafialny pw. św. Michała, dziś na jego miejscu stoi kościół ze znacznie późniejszego okresu, rozbudowany w 1912 r., w którym w południowej ścianie kaplicy znajduje się zegar słoneczny z 1629 r., we wnętrzu zaś – obraz Matki Boskiej z XVI w. W 1362 r. miejscowość odwiedził król Kazimierz Wielki. W 1569 r. za wstawiennictwem bp. Filipa Padniewskiego Daleszyce otrzymały prawa miejskie (przywilej ten, nadany przez Zygmunta Augusta, został odebrany w 1869 r., za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym[9] i przywrócony z początkiem 2007 r. na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2006 r.[10]).
W 1869 r. w miejscowości utworzono gminę żydowską. Według spisu z 1937 r. w Daleszycach zamieszkiwało 525 Żydów, których podczas II wojny światowej Niemcy deportowali do obozu zagłady w Treblince.
W czasie wojny okolice Daleszyc stanowiły miejsce akcji partyzanckich, głównie oddziału AK "Barabasza" (najważniejsze miały miejsce 26 lipca i 3 sierpnia 1944 roku).
3 sierpnia 1944 r. oddział "Barabasza" uderzył na niemiecką jednostkę pacyfikującą Daleszyce. Na jego prośbę z pomocą oddziałowi Armii Krajowej przyszła brygada Armii Ludowej "Grunwald" pod dowództwem mjr. Józefa Sobiesiaka ps. "Maks" kierując do walki 6 moździerzy. Ogień moździerzy ustawionych na okolicznym wzgórzu spowodował śmierć 22 hitlerowców i wycofanie się pozostałych. Uwolniono również zakładników, których Niemcy chcieli uprowadzić[11]. W odwecie 5 sierpnia 1944 r. w Górnie zamordowanych zostało ze szczególnym okrucieństwem i sadyzmem przez Korpus Kawalerii Kałmuckiej szesnaście osób uprowadzonych z Daleszyc. Po kilku dniach 12 sierpnia 1944 r. oddziały Wehrmachtu najpierw ostrzelały Daleszyce z artylerii, a potem spaliły wieś[12]. Na rynku znajduje się pomnik upamiętniający pomordowanych.
W ciągu wieków Daleszyce wielokrotnie nękane były pożarami, ich obecna zabudowa wzniesiona została na wzór dawnej świętokrzyskiej architektury w 1946 r.
W 1972 r. założony został w miejscowości klub sportowy Spartakus.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Na koniec 2010 r. miasto liczyło 2953 mieszkańców[13].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Do rejestru zabytków nieruchomych zostały wpisane obiekty[14]:
- układ urbanistyczny (nr rej.: A.308 z 30.03.1988),
- kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła z XIII i XVII w., przebudowany w latach 1907–1920, wraz z dzwonnicą bramną z 1833 r. (nr rej.: A.309/1-2 z 30.03.1988),
- cmentarz parafialny z kaplicą (nr rej.: A.310/1-2 z 30.03.1988 i z 17.06.1992),
- przydrożna kapliczka pw. św. Jana Nepomucena z połowy XIX w. (nr rej.: A.311 z 30.03.1988),
- drewniane domy przy ul. Głowackiego nr 9, 11, 14, 15, 16, z XIX do I połowy XX w. (nr rej.: A.874 z 20.10.1955).
-
Dzwonnica bramna przy kościele św. Michała Archanioła
-
Kapliczka św. Jana Nepomucena
-
Cmentarz parafialny z kaplicą
-
Drewniany dom przy ul. Głowackiego
-
ul. Głowackiego
Wspólnoty wyznaniowe
[edytuj | edytuj kod]- Kościół rzymskokatolicki:
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Daleszyce (Sala Królestwa ul. Zagórze 12a)[15].
Ludzie związani z Daleszycami
[edytuj | edytuj kod]Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Daleszycami.
Wójtowie/burmistrzowie Daleszyc
[edytuj | edytuj kod]- Andrzej Burzyński (wójt) (1990-1993)
- Piotr Tombarkiewicz (wójt) (1993-1994)
- Mateusz Jasonek (wójt) (1994)
- Jerzy Armański (wójt) (1994-2006)
- Wojciech Furmanek (wójt) (2006)
Przywrócenie praw miejskich
- Wojciech Furmanek (burmistrz) (2007-2014)
- Dariusz Meresiński (2014-nadal)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Spartakus Daleszyce, klub piłki nożnej
- Synagoga w Daleszycach
- Cmentarz żydowski w Daleszycach
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Historia - Daleszyce [online].
- ↑ a b c Daleszyce w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 21271.
- ↑ Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 112.
- ↑ Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 93.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r., GUS, 10 sierpnia 2011, s. 143, ISSN 1505-5507.
- ↑ Linia 11 [online], Zarząd Transportu Miejskiego w Kielcach [dostęp 2012-10-26].
- ↑ a b Historia [online], deleszyce.pl, 19 sierpnia 2007 [dostęp 2014-04-04] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-07].
- ↑ Dz. U. z 2006 r. Nr 137, poz. 972
- ↑ Józef BolesławJ.B. Garas, Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON, 1971, s. 335.
- ↑ JózefJ. Fajkowski, JanJ. Religa, Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981.
- ↑ Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r., GUS, 10 czerwca 2011, s. 96, ISSN 1734-6118.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2025, s. 26 [dostęp 2015-11-05].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-07-23].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Dybczyński, Przewodnik po Górach Świętokrzyskich, Warszawa 1912.
- Ryszard Garus, Znakowane szlaki turystyczne woj. kieleckiego, Kielce 1983.
- Urbański K., Gminy żydowskie małe w województwie kieleckim w okresie międzywojennym, Kielce 2006.
- Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Historia Żydów w Daleszycach na portalu Wirtualny Sztetl
- Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Daleszycach
- Daleszyce, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 895.
| Miasta |
|
|---|
- Siedziba gminy:
| Miasta | |
|---|---|
| Wsie | |
| Osady leśne |
|
| Integralne części wsi |
|
- Siedziba powiatu – Kielce
| Przynależność wojewódzka |
|
|---|---|
| Miasta |
|
| Osiedla (1954–72) |
|
| Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75) |
|
| Gromady (1954–72) |
|
Legenda: (1) w nawiasach podano okres praw miejskich; (2) wytłuszczono miasta trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast (wyjątek: miasta połączone na równych prawach, które wytłuszczono); (4) gwiazdki odnoszą się do terytorialnych zmian administracyjnych: (*) – miasto restytuowane połączone z innym miastem (**) – miasto restytuowane włączone do innego miasta (***) – miasto nierestytuowane włączone do innego miasta (****) – miasto nierestytuowane włączone do innej wsi; (5) (#) – miasto zdegradowane w ramach korekty reformy (w 1883 i 1888); (6) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.
|
Źródła: Ukaz do rządzącego senatu z 1 (13) czerwca 1869, ogłoszony 1 (13 lipca) 1869. Listy miast poddanych do degradacji wydano w 20 postanowieniach między 29 października 1869 a 12 listopada 1870. Weszły one w życie: 13 stycznia 1870, 31 maja 1870, 28 sierpnia 1870, 13 października 1870 oraz 1 lutego 1871 (Stawiski).
