VOOZH about

URL: https://pl.wikipedia.org/wiki/Daleszyce

⇱ Daleszyce – Wikipedia, wolna encyklopedia


Przejdź do zawartości
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
👁 Image
Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Daleszyce
👁 Image
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Daleszyce
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
👁 Ilustracja

Rynek
👁 Herb
Herb
Państwo

👁 Image
 
Polska

Województwo

👁 Image
 
świętokrzyskie

Powiat

kielecki

Gmina

Daleszyce

Aglomeracja

kielecka

Data założenia

przed 1221[1]

Prawa miejskie

1569–1870, 2007

Burmistrz

Dariusz Meresiński

Powierzchnia

15,50 km²

Populacja (31.12.2021)
• liczba ludności
• gęstość


2844[2][3]
188 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 41

Kod pocztowy

26-021

Tablice rejestracyjne

TKI

👁 Ziemia
50°48′05″N 20°48′24″E/50,801389 20,806667
[4]
TERC (TERYT)

2604054

SIMC

0236429

Urząd miejski
Plac Staszica 9
26-021 Daleszyce
👁 Image
Multimedia w Wikimedia Commons
👁 Image
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa

Daleszycemiasto w południowej Polsce, położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, siedziba gminy wiejsko-miejskiej Daleszyce. Ośrodek miejski aglomeracji kieleckiej.

Według danych z 1 stycznia 2018 Daleszyce liczyły 2 914 mieszkańców[2].

Były miastem biskupstwa krakowskiego w województwie sandomierskim w ostatniej ćwierci XVI wieku[5]. Miasto rządowe Królestwa Kongresowego położone było w 1827 roku w powiecie kieleckim, obwodzie kieleckim województwa krakowskiego[6].

Położenie

[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 grudnia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 15,50 km²[7].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Przez miasto przechodzi 👁 szlak turystyczny niebieski
niebieski szlak turystyczny z Chęcin do Łagowa.

Dojazd z Kielc zapewniają autobusy komunikacji miejskiej linii 11[8].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Daleszyce niemal od początku swojego istnienia dzięki nadaniom książęcym należały do biskupów krakowskich[9]. W 1220 r. bp Iwon Odrowąż nakazał wybudować tu kościół parafialny pw. św. Michała, dziś na jego miejscu stoi kościół ze znacznie późniejszego okresu, rozbudowany w 1912 r., w którym w południowej ścianie kaplicy znajduje się zegar słoneczny z 1629 r., we wnętrzu zaś – obraz Matki Boskiej z XVI w. W 1362 r. miejscowość odwiedził król Kazimierz Wielki. W 1569 r. za wstawiennictwem bp. Filipa Padniewskiego Daleszyce otrzymały prawa miejskie (przywilej ten, nadany przez Zygmunta Augusta, został odebrany w 1869 r., za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym[9] i przywrócony z początkiem 2007 r. na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2006 r.[10]).

W 1869 r. w miejscowości utworzono gminę żydowską. Według spisu z 1937 r. w Daleszycach zamieszkiwało 525 Żydów, których podczas II wojny światowej Niemcy deportowali do obozu zagłady w Treblince.

W czasie wojny okolice Daleszyc stanowiły miejsce akcji partyzanckich, głównie oddziału AK "Barabasza" (najważniejsze miały miejsce 26 lipca i 3 sierpnia 1944 roku).

3 sierpnia 1944 r. oddział "Barabasza" uderzył na niemiecką jednostkę pacyfikującą Daleszyce. Na jego prośbę z pomocą oddziałowi Armii Krajowej przyszła brygada Armii Ludowej "Grunwald" pod dowództwem mjr. Józefa Sobiesiaka ps. "Maks" kierując do walki 6 moździerzy. Ogień moździerzy ustawionych na okolicznym wzgórzu spowodował śmierć 22 hitlerowców i wycofanie się pozostałych. Uwolniono również zakładników, których Niemcy chcieli uprowadzić[11]. W odwecie 5 sierpnia 1944 r. w Górnie zamordowanych zostało ze szczególnym okrucieństwem i sadyzmem przez Korpus Kawalerii Kałmuckiej szesnaście osób uprowadzonych z Daleszyc. Po kilku dniach 12 sierpnia 1944 r. oddziały Wehrmachtu najpierw ostrzelały Daleszyce z artylerii, a potem spaliły wieś[12]. Na rynku znajduje się pomnik upamiętniający pomordowanych.

W ciągu wieków Daleszyce wielokrotnie nękane były pożarami, ich obecna zabudowa wzniesiona została na wzór dawnej świętokrzyskiej architektury w 1946 r.

W 1972 r. założony został w miejscowości klub sportowy Spartakus.

Demografia

[edytuj | edytuj kod]

Na koniec 2010 r. miasto liczyło 2953 mieszkańców[13].

👁 Image
Piramida wieku mieszkańców Daleszyc w 2014 roku[2]

Zabytki

[edytuj | edytuj kod]

Do rejestru zabytków nieruchomych zostały wpisane obiekty[14]:

  • układ urbanistyczny (nr rej.: A.308 z 30.03.1988),
  • kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła z XIII i XVII w., przebudowany w latach 1907–1920, wraz z dzwonnicą bramną z 1833 r. (nr rej.: A.309/1-2 z 30.03.1988),
  • cmentarz parafialny z kaplicą (nr rej.: A.310/1-2 z 30.03.1988 i z 17.06.1992),
  • przydrożna kapliczka pw. św. Jana Nepomucena z połowy XIX w. (nr rej.: A.311 z 30.03.1988),
  • drewniane domy przy ul. Głowackiego nr 9, 11, 14, 15, 16, z XIX do I połowy XX w. (nr rej.: A.874 z 20.10.1955).

Wspólnoty wyznaniowe

[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Daleszycami

[edytuj | edytuj kod]
👁 Image
 
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Daleszycami.

Wójtowie/burmistrzowie Daleszyc

[edytuj | edytuj kod]
  • Andrzej Burzyński (wójt) (1990-1993)
  • Piotr Tombarkiewicz (wójt) (1993-1994)
  • Mateusz Jasonek (wójt) (1994)
  • Jerzy Armański (wójt) (1994-2006)
  • Wojciech Furmanek (wójt) (2006)

Przywrócenie praw miejskich

  • Wojciech Furmanek (burmistrz) (2007-2014)
  • Dariusz Meresiński (2014-nadal)

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. Historia - Daleszyce [online].
  2. a b c Daleszyce w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  4. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 21271.
  5. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 112.
  6. Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 93.
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r., GUS, 10 sierpnia 2011, s. 143, ISSN 1505-5507.
  8. Linia 11 [online], Zarząd Transportu Miejskiego w Kielcach [dostęp 2012-10-26].
  9. a b Historia [online], deleszyce.pl, 19 sierpnia 2007 [dostęp 2014-04-04] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-07].
  10. Dz. U. z 2006 r. Nr 137, poz. 972
  11. Józef BolesławJ.B. Garas Józef BolesławJ.B., Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON, 1971, s. 335.
  12. JózefJ. Fajkowski JózefJ., JanJ. Religa JanJ., Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981.
  13. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r., GUS, 10 czerwca 2011, s. 96, ISSN 1734-6118.
  14. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2025, s. 26 [dostęp 2015-11-05].
  15. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-07-23].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Tadeusz Dybczyński, Przewodnik po Górach Świętokrzyskich, Warszawa 1912.
  • Ryszard Garus, Znakowane szlaki turystyczne woj. kieleckiego, Kielce 1983.
  • Urbański K., Gminy żydowskie małe w województwie kieleckim w okresie międzywojennym, Kielce 2006.
  • Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Miasta
Wsie
Osady leśne
Integralne
części wsi
  • Babie
  • Borki
  • Brzezinki
  • Cisów Rządowy
  • Działki
  • Kaczyn
  • Kiełków
  • Kocieczyn
  • Kosele
  • Krajewszczyzna
  • Leśniczówka Kryczka
  • Łazy
  • Łonek
  • Łukawa
  • Małe Działki
  • Marzysz Drugi
  • Marzysz Pierwszy
  • Młyny
  • Modrzewie
  • Murawin
  • Nastoły
  • Niwki Daleszyckie
  • Nowiny
  • Papiernia
  • Pastwisko
  • Podjabłonne
  • Podmarzysz
  • Podwale
  • Słopiec Rządowy
  • Słopiec Rządowy-Kolonia
  • Słopiec Szlachecki
  • Szkoda
  • Wojciechów
  • Zadworze
  • Zakościele
  • Zarobiny
  • Znojów
Przynależność wojewódzka
Miasta
Osiedla (1954–72)
Gminy wiejskie
(1867–1954 i 1973–75)
Gromady
(1954–72)
Miasta zdegradowane reformą carską z 1869–1870

Legenda: (1) w nawiasach podano okres praw miejskich; (2) wytłuszczono miasta trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast (wyjątek: miasta połączone na równych prawach, które wytłuszczono); (4) gwiazdki odnoszą się do terytorialnych zmian administracyjnych: (*) – miasto restytuowane połączone z innym miastem (**) – miasto restytuowane włączone do innego miasta (***) – miasto nierestytuowane włączone do innego miasta (****) – miasto nierestytuowane włączone do innej wsi; (5) (#) – miasto zdegradowane w ramach korekty reformy (w 1883 i 1888); (6) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.

Źródła: Ukaz do rządzącego senatu z 1 (13) czerwca 1869, ogłoszony 1 (13 lipca) 1869. Listy miast poddanych do degradacji wydano w 20 postanowieniach między 29 października 1869 a 12 listopada 1870. Weszły one w życie: 13 stycznia 1870, 31 maja 1870, 28 sierpnia 1870, 13 października 1870 oraz 1 lutego 1871 (Stawiski).