Szczekociny

miasto w gminie miejsko-wiejskiej
👁 Ilustracja Rynek w Szczekocinach
👁 Herb Herb
Państwo	👁 Image  Polska
Województwo	👁 Image  śląskie
Powiat	zawierciański
Gmina	Szczekociny
Prawa miejskie	1398–1870, od 1 stycznia 1923
Burmistrz	Jacek Lipa
Powierzchnia	18,02 km²
Wysokość	264 m n.p.m.
Populacja (31.12.2023) • liczba ludności • gęstość	3329[1] 185 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 34
Kod pocztowy	42-445 (dawniej 42-255)
Tablice rejestracyjne	SZA
Położenie na mapie gminy Szczekociny 👁 Mapa konturowa gminy Szczekociny, w centrum znajduje się punkt z opisem „Szczekociny” 👁 Szczekociny Szczekociny
Położenie na mapie Polski 👁 Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Szczekociny” 👁 Szczekociny Szczekociny
Położenie na mapie województwa śląskiego 👁 Mapa konturowa województwa śląskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Szczekociny” 👁 Szczekociny Szczekociny
Położenie na mapie powiatu zawierciańskiego 👁 Mapa konturowa powiatu zawierciańskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Szczekociny” 👁 Szczekociny Szczekociny
👁 Ziemia 50°37′34″N 19°49′07″E/50,626111 19,818611[2]
TERC (TERYT)	2416084
SIMC	0932413
Urząd miejski ul. Senatorska 2 42-445 Szczekociny
👁 Image Multimedia w Wikimedia Commons
👁 Image Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Szczekociny – miasto w Polsce w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Szczekociny. Miejscowość położona jest nad rzeką Pilicą na obszarze Niecki Włoszczowskiej, będącej częścią Niecki Nidziańskiej.

Szczekociny znajdują się na terenie Małopolski^[3] i pomimo że reforma z 1999 r. włączyła je do województwa śląskiego, Szczekociny nie są częścią Śląska. Przed 1975 r. Szczekociny były częścią województwa kieleckiego, a w latach 1975–1998 częścią województwa częstochowskiego. Natomiast w czasach zaboru rosyjskiego były częścią guberni kieleckiej przez większość tego okresu.

Według danych z 31 grudnia 2023 r. miasto miało 3329 mieszkańców.

Miejscowość była wzmiankowana w formach Schecocino (1307), Scecoczin (1350–51), Scecociny oraz Sczecoczicze (1366), Sczekoczino (1405), Sczekoczyny (1470–80), Szczekocin (1787), Szczekociny (1827). Jest to nazwa dzierżawcza od nazwy osobowej Szczekota^[4].

Prawa miejskie nadano Szczekocinom w 1398 roku. W latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis wymienia miejscowość jako własność Szczekockiego herbu Odrowąż.

W XVI w. istniał tu zbór braci polskich^[5]. W 1595 roku miasto położone w powiecie lelowskim województwa krakowskiego było własnością Macieja Szczepanowskiego^[6].

6 czerwca 1794 pod Szczekocinami (na polach wsi Wywła) rozegrała się jedna z największych bitew insurekcji kościuszkowskiej. Dowodzone przez Tadeusza Kościuszkę wojska polskie zostały pokonane przez połączone siły rosyjsko-pruskie. W bitwie pod Szczekocinami zginęli generałowie Józef Wodzicki i Jan Grochowski, a śmiertelnie ranny został chłop, bohater spod Racławic, Bartosz Głowacki.

W 1815 r. wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego Szczekociny znalazły się w zaborze rosyjskim^[7].

W XIX wieku Szczekociny należały do Łubieńskich, Czackich, Halpertów. Na terenie miasta dominował drobny handel, tkactwo, szewstwo. Założono tu niewielką fabrykę płótna i destylarnie^[7].

W dniu 1 stycznia 1923 Szczekociny odzyskały prawa miejskie^[8], które straciły w 1871 roku w wyniku represji za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym przeciwko zaborcy rosyjskiemu.

Dwa dni po rozpoczęciu II wojny światowej, 3 września 1939 pod Szczekocinami zwycięską walkę z wojskami niemieckimi stoczył 8 pułk ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego.

W 1942 roku około 1500 Żydów ze Szczekocin zostało wywiezionych do Treblinki i tam zamordowanych.

Podczas II wojny światowej we wrześniu 1939 r. Szczekociny już zostały częściowo spalone przez Niemców. W czasie okupacji niemieckiej w okolicy działały oddziały polskiej partyzantki, które w lipcu 1944 r. zajęły przejściowo miasto i wysadziły tutejszy most kolejowy. W rejonie Szczekocin działał oddział Batalionów Chłopskich dowodzonny przez Józefa Sygieta, Armii Krajowej dowodzony przez Stanisława Wencla i Armii Ludowej dowodzony przez Jana Słuszniaka^[9]. W styczniu 1945 r. miasto zdobyły wojska radzieckie co zakończyło okupację niemiecką^[10].

Ostatecznie w wyniku wojny stan zabudowań uległ zniszczeniu w 75%^[7]. Po wojnie Szczekociny zostały odbudowane ze zniszczeń. W 1970 otwarto tu dużą, spółdzielczą przetwórnię owoców i warzyw^[11].

• do 1795 – Korona Królestwa Polskiego, województwo krakowskie, powiat lelowski
• 1795–1807 – część lewobrzeżna – Królestwo Prus, Nowy Śląsk; część prawobrzeżna – Cesarstwo Austrii, Nowa Galicja
• 1807–1809 – część lewobrzeżna – Księstwo Warszawskie, departament kaliski, powiat lelowski; część prawobrzeżna – Cesarstwo Austrii, Nowa Galicja
• 1810–1815 – Księstwo Warszawskie, departament krakowski, powiat lelowski
• 1815–1816 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, departament krakowski, powiat lelowski
• 1816–1837 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, województwo krakowskie, obwód olkuski, powiat lelowski
• 1837–1841 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, gubernia krakowska
• 1841–1844 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, gubernia kielecka
• 1844–1866 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, gubernia radomska, powiat olkuski
• 1867–1915 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, gubernia kielecka, powiat włoszczowski
• 1915–1917 – Austro-Węgry, Generalne Gubernatorstwo Lubelskie, gubernia kielecka, powiat włoszczowski
• 1917–1918 – Królestwo Polskie (1917–1918) tzw. „aktu 5 listopada”, Generalne Gubernatorstwo Lubelskie, gubernia kielecka, powiat włoszczowski
• 1919–1939 – II Rzeczpospolita, województwo kieleckie, powiat włoszczowski
• 1939–1945 – Generalne Gubernatorstwo, dystrykt radomski, powiat jędrzejowski
• 1945–1975 – województwo kieleckie, powiat włoszczowski
• 1975–1998 – województwo częstochowskie
• od 1999 – województwo śląskie, powiat zawierciański

W latach 1962–1972 miasto było siedzibą władz gromady Szczekociny, ale nie należało do niej.

• Barokowo-klasycystyczny zespół z pałacem zbudowany w latach 70. XVIII w. przez Jana Ferdynanda Naxa, otoczony parkiem z końca XVIII w. (po II wojnie światowej w pałacu mieściło się liceum z internatem);
• Kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, powstały ok. 1680 r., przebudowany w stylu wczesnoklasycystycznym w 1780 r. przez Urszulę Dembińską (ks. Jan Wiśniewski „W historycznym opisie kościołów” podaje, że kościół zbudowany był w 1450 r. przez Odrowąża ze Szczekocin, podkanclerza koronnego);
• Budynek dawnej plebanii przy placu Panny Marii 5 w miejscowości Szczekociny, zlokalizowany na działce nr 2464 (obręb 0001 Szczekociny); wpisany do rejestru zabytków 5 grudnia 2019 (nr rej. A/583/2019)^[12].

Piramida wieku mieszkańców Szczekocin w 2014 r.^[13]👁 Image

Przedszkola

• Przedszkole Publiczne, al. Jana Pawła II 5

Szkoły

• Szkoła Podstawowa nr 1 im. Tadeusza Kościuszki, ul. Senatorska 22
• Społeczna Szkoła Podstawowa, ul. Śląska 86
• Zespół Szkół w Szczekocinach, ul. Spacerowa 12^[14]
  • Liceum Ogólnokształcące
  • Branżowa Szkoła I stopnia
  • Szkoła Podstawowa

W mieście działa rzymskokatolicka parafia św. Bartłomieja Apostoła.

• Miejsko Gminny Ludowy Klub Sportowy Olimpijczyk
• Uczniowski Klub Sportowy LIDER
• Sparta Szczekociny
• Uczniowski Klub Sportowy TALENT

Szczekociny są punktem początkowym 👁 szlak turystyczny żółty
żółtego szlaku turystycznego prowadzącego do Moskorzewa.

Organizowane są również turystyczno-rekreacyjne spływy kajakowe po Pilicy, które są wielką atrakcją turystyczną dla mieszkańców Szczekocin i pobliskich miejscowości.

• 👁 Pałac Dembińskich
  
  Pałac Dembińskich
• 👁 Oficyna północna przy pałacu w Szczekocinach
  
  Oficyna północna przy pałacu w Szczekocinach
• 👁 Kościół św. Bartłomieja Apostoła w Szczekocinach
  
  Kościół św. Bartłomieja Apostoła w Szczekocinach
• 👁 Pomnik Żydów szczekocińskich
  
  Pomnik Żydów szczekocińskich
• 👁 Zabytkowa plebania
  
  Zabytkowa plebania

• 👁 Węgry
  Adony (Węgry)
• 👁 Słowacja
  Jelšava (Słowacja)

• Krzyż Partyzancki (1983)^[15]

• Synagoga w Szczekocinach
• Stary cmentarz żydowski w Szczekocinach
• Nowy cmentarz żydowski w Szczekocinach
• Wypadek kolejowy pod Szczekocinami
• Szczekociny (stacja kolejowa)
• Tramwaje w Szczekocinach

• Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga: Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945. Warszawa: 1977.

• Szczekociny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 837.
• Szczekociny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 640.
• Archiwalne widoki i publikacje związane z miejscowością w bibliotece Polona

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Szczekociny&oldid=79510332”