VOOZH about

URL: https://pl.wikipedia.org/wiki/Iwaniska

⇱ Iwaniska – Wikipedia, wolna encyklopedia


Przejdź do zawartości
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Iwaniska
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
👁 Ilustracja

Rynek w Iwaniskach
👁 Herb
👁 Flaga
Herb Flaga
Państwo

👁 Image
 
Polska

Województwo

👁 Image
 
świętokrzyskie

Powiat

opatowski

Gmina

Iwaniska

Prawa miejskie

1403–1870, od 2022

Burmistrz

Marek Staniek

Powierzchnia

5,98[1] km²

Populacja (31.12.2021)
• liczba ludności
• gęstość


1322[2]
221 os./km²

Strefa numeracyjna

15

Kod pocztowy

27-570[3]

Tablice rejestracyjne

TOP

👁 Ziemia
50°43′54″N 21°16′52″E/50,731667 21,281111
[4]
TERC (TERYT)

2606024[5]

SIMC

0793673

👁 Image
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Iwaniskamiasto w Polsce położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie opatowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Iwaniska[6].

Iwaniska uzyskały lokację miejską w 1403 roku, zdegradowane w 1869 roku[7], w 2022 odzyskały prawa miejskie[8].

Położenie

[edytuj | edytuj kod]

Iwaniska znajdują się 13 km na południowy zachód od Opatowa. Miasto położone jest nad rzeką Koprzywianką, na południowo-wschodnim krańcu Gór Świętokrzyskich. Na południe i południowy zachód od miejscowości rozciąga się Pasmo Iwaniskie tych gór.

Przez Iwaniska przebiega droga wojewódzka nr 757 z Opatowa do Stopnicy, a swój początek ma tu droga wojewódzka nr 758 do Koprzywnicy.

Około 2 km na południowy wschód od Iwanisk znajduje się miejscowość Ujazd z ruinami zamku Krzyżtopór.

Integralne części miasta Iwaniska[9][10]
SIMC Nazwa Rodzaj
0793680 Płaszczyzna osada
0793696 Podlesie przysiółek
0793704 Zabłocie przysiółek

Historia

[edytuj | edytuj kod]
👁 Image
Kościół św. Katarzyny

Pierwsza osada powstała tu na przełomie XIII i XIV w. W 1403 r. rodzina Zborowskich na gruntach wsi Onispówka założyła miasto. W tym samym roku okoliczna szlachta wystawiła tu kościół. Początkowo był on kościołem filialnym parafii w Ujeździe. Dopiero po zniszczeniu tamtejszego kościoła, kościół iwaniski stał się parafialnym. Początkowo miasto nosiło nazwę Unieszów lub Uneszów. Od połowy XV w. używana już była współczesna nazwa Iwaniska. W czasie reformacji miasto było ośrodkiem kalwinizmu. W 1552 r. odbył się tu kalwiński synod, z udziałem m.in. Jana Łaskiego. Kolejni właściciele wyjednali dla Iwanisk przywileje na odbywanie targów, a także 13 jarmarków rocznie. Miasto było ważnym ośrodkiem rzemieślniczym. Rozwijały się tu między innymi tak rzadkie specjalności jak złotnictwo, ludwisarstwo i mosiężnictwo. W 1578 r. w mieście było 44 rzemieślników, 19 gorzelników oraz 15 komorników.

W 1629 roku właścicielem miasta położonego w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego był Krzysztof Ossoliński[11].

W 1656 r. Iwaniska zostały splądrowane, a następnie doszczętnie spalone przez oddział kozaków Jerzego Rakoczego. Po tej klęsce miastu nie udało się już odzyskać dawnego znaczenia. W latach 1662–1663 Iwaniska miały zaledwie 50 domów i 416 mieszkańców. W 1674 r. liczba mieszkańców była jeszcze mniejsza i wynosiła 311 osób.

Iwaniska od Ossolińskich, przechodząc przez różne ręce stały się własnością rodziny Sołtyków. Według spisu z 1827 r. w mieście było 167 domów i 1088 mieszkańców. W 1869 r., po powstaniu styczniowym, Iwaniska utraciły prawa miejskie.

W 1914 r. doprowadzono do wsi linię wąskotorową z Bogorii. Stanowiła ona część Jędrzejowskiej Kolei Dojazdowej. W 1959 r. została ona zlikwidowana jako nierentowna.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Iwaniska. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie tarnobrzeskim.

Urodzeni w Iwaniskach

[edytuj | edytuj kod]

Zabytki

[edytuj | edytuj kod]
👁 Image
Brama główna cmentarza wojennego w Iwaniskach na którym spoczywa ponad 4 000 żołnierzy armii radzieckiej poległych w walkach na przyczółku baranowsko-sandomierskim w latach 1944–1945.
Wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A-13 z 27.11.2007)[12].
  • Cmentarz wojenny w Iwaniskach z okresu I i II wojny światowej (nr rej.: A.511 z 14.06.1988)[12].
  • Stary cmentarz przykościelny z XV w., a także nowszy cmentarz z początku XIX wieku z kaplicą grobową rodziny Łempickich z 1833 r.

W Iwaniskach, od 15.08.1996 roku, działa klub piłki nożnej, GKS Iwaniska, występujący w sezonie 2023/24 w klasie A, będącej siódmą, pod względem ważności klasą, męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce.

Wójtowie Iwanisk

[edytuj | edytuj kod]
  • Władysław Majka (1990-2000)
  • Stanisław Jarosz (2000-2002)
  • Kazimierz Żółtek (2002-2006)
  • Marek Staniek (2006-2022)

Burmistrzowie Iwanisk

[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. Dz. U. z 2021 r. poz. 1395
  2. Bank danych lokalnych GUS. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-04-09].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 358 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 9 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 42603.
  5. Rejestr TERYT [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2022-12-08].
  6. 10 nowych miast na mapie Polski od 1 stycznia 2022 roku. www.gov.pl. [dostęp 2022-01-01]. (pol.).
  7. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 34–35.
  8. Dz. U. z 2021 r. poz. 1395
  9. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200).
  10. GUS. Rejestr TERYT.
  11. Własność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, w:Przegląd Nauk Historycznych 2012, r. XI, Nr 2, s. 49.
  12. a b Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2025, s. 36 [dostęp 2015-11-23].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
👁 Image
Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Iwaniska
  • Siedziba gminy:
Miasto
Wsie
Osady
Części miasta
  • Podlesie
  • Zabłocie
Części wsi
  • Albinów
  • Borków-Kolonia
  • Daleszyce
  • Dąbrowa
  • Góra Wygiełzowska
  • Jastrzębska Wola-Kolonia
  • Józefin
  • Kolonie (Dziewiątle)
  • Kolonie (Kamieniec)
  • Kolonie (Przepiórów)
  • Kolonie Kujawskie
  • Konstantynów
  • Krępa Dolna
  • Krępa Górna
  • Łopacianka
  • Łopatno-Kolonia
  • Michałów (Jastrzębska Wola)
  • Michałów (Skolankowska Wola)
  • Młynki
  • Mydłów-Kolonia
  • Niwa Kopieczna
  • Nowa Wieś
  • Oporów
  • Oporówek
  • Pipała
  • Podgórze
  • Podlas
  • Rudki
  • Stara Wieś (Przepiórów)
  • Stara Wieś (Wojnowice)
  • Stobiec-Wieś
  • Świnia Krzywda
  • Tadysów
  • Trzeszczeniec
  • Ujazd-Kolonia
  • Zagościniec
  • Zagrody
  • Zamajdanie
Kolonie wsi
  • Garbowice-Kolonia
  • Stobiec-Kolonie
Osady wsi
Przysiółki wsi
Powiat opatowski (1867–1975)
Przynależność wojewódzka
Miasta
Osiedla (1954–72)
Gminy wiejskie
(1867–1954 i 1973–75)
Gromady
(1954–72)
Miasta zdegradowane reformą carską z 1869–1870

Legenda: (1) w nawiasach podano okres praw miejskich; (2) wytłuszczono miasta trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast (wyjątek: miasta połączone na równych prawach, które wytłuszczono); (4) gwiazdki odnoszą się do terytorialnych zmian administracyjnych: (*) – miasto restytuowane połączone z innym miastem (**) – miasto restytuowane włączone do innego miasta (***) – miasto nierestytuowane włączone do innego miasta (****) – miasto nierestytuowane włączone do innej wsi; (5) (#) – miasto zdegradowane w ramach korekty reformy (w 1883 i 1888); (6) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.

Źródła: Ukaz do rządzącego senatu z 1 (13) czerwca 1869, ogłoszony 1 (13 lipca) 1869. Listy miast poddanych do degradacji wydano w 20 postanowieniach między 29 października 1869 a 12 listopada 1870. Weszły one w życie: 13 stycznia 1870, 31 maja 1870, 28 sierpnia 1870, 13 października 1870 oraz 1 lutego 1871 (Stawiski).