VOOZH about

URL: https://pl.wikipedia.org/wiki/Sezam_indyjski

⇱ Sezam indyjski – Wikipedia, wolna encyklopedia

Przejdź do zawartości
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Sezam indyjski
👁 Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

jasnotowce

Rodzina

połapkowate

Rodzaj

sezam

Gatunek

Sezam indyjski

Nazwa systematyczna
Sesamum indicum L.
Sp.Pl.2 1753
Synonimy
  • Sesamum orientale L.)
👁 Image
 		Multimedia w Wikimedia Commons

Sezam indyjski (Sesamum indicum L.), znany także jako sezam wschodni, kunżut, łogowa wschodnia – gatunek jednorocznej rośliny oleistej z rodziny połapkowatych (Pedaliaceae), (sezamowatych). Występuje tylko w uprawie[3].

Morfologia

edytuj
Łodyga
Wzniesiona, rozgałęziona dorastająca do 1,5 m, kanciasta, u niektórych form skłonna do fascjacji (staśmienia pędów), pokryta gruczołkowatymi włoskami.
Liście
Dolne, ogonkowe +/- okrągłe. Środkowe, duże, ząbkowane, szerokolancetowate, na długich ogonkach. Górne liście krótkoogonkowe, wąskolancetowate, całobrzegie.
Kwiaty
Samopylne, duże, do 3 cm długości, osadzone na krótkich szypułkach, białe lub fioletowe z czerwonymi plamami, osadzone po 1-3 rzadziej po 5 w kątach liści. Mają cztery pręciki i jeden prątniczek (staminodium), formy staśmione łącznie mają 10 pręcików i prątniczek. Korona jest silnie omszona, grzbiecista (grzbiecista), z pięciu zrośniętych płatków. Korona opada wieczorem w dniu rozwinięcia się kwiatu.
Owoce
Torebki 4-, 6- lub 8-kanciaste, zielone, silnie omszone, po dojrzeniu pękające wzdłuż nerwów owocolistków. Torebka zawiera ok. 80 nasion. Nasiona płaskie, matowe o zmiennej barwie od białej (najbardziej cenione) do prawie czarnych, zawierające ok. 50% tłuszczu. MTN średnio wynosi 3,3 g. Plon nasion dochodzi do 1 t z hektara.
👁 Image
Pokrój
👁 Image
Kwiaty
👁 Image
Owoce
👁 Image
Siewki

Zastosowanie

edytuj
Wartość odżywcza
Sezam, nasiona
(100 g)
Wartość energetyczna 2710 kJ (647 kcal)
Białka 23,2 g
szczegółowe informacje
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 50% 50% 50% 50%
M 41% 41% 41% 41%
Węglowodany 10,0 g
szczegółowe informacje
Przyswajalne 2,1 g
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 1,6% 1,6% 1,6% 1,6%
M 1,6% 1,6% 1,6% 1,6%
Dwucukry
Sacharoza 0,2 g
Laktoza 0,0 g
Skrobia 0,5 g
Błonnik 7,9 g
AI 19–30 31–50 51–70 70+
K 32% 32% 38% 38%
M 21% 21% 26% 26%
Tłuszcze 59,9 g
szczegółowe informacje
Kwasy tł. nasycone 6,66 g
Kwasy tł. nienasycone
Jednonienasycone 18,69 g
Wielonienasycone 21,78 g
omega-3 0,38 g
α-Linolenowy (ALA) 0,38 g
AI 19–30 31–50 51–70 70+
K 35% 35% 35% 35%
M 24% 24% 24% 24%
omega-6 21,4 g
Linolowy (LA) 21,4 g
AI 19–30 31–50 51–70 70+
K 178% 178% 195% 195%
M 126% 126% 153% 153%
Woda 3,7 g
szczegółowe informacje
AI 19–30 31–50 51–70 70+
K 0,1% 0,1% 0,1% 0,1%
M 0,1% 0,1% 0,1% 0,1%
Witaminy
Witamina C 0,0 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
M 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
Tiamina (B1) 0,783 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 71% 71% 71% 71%
M 65% 65% 65% 65%
Ryboflawina (B2) 0,447 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 41% 41% 41% 41%
M 34% 34% 34% 34%
Niacyna (B3) 7,5 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 54% 54% 54% 54%
M 47% 47% 47% 47%
Witamina B6 0,79 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 61% 61% 53% 53%
M 61% 61% 46% 46%
Foliany 0,097 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 24% 24% 24% 24%
M 24% 24% 24% 24%
Kobalamina (B12) 0,00 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
M 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
Witamina A 0,002 mg RAE
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 0,3% 0,3% 0,3% 0,3%
M 0,2% 0,2% 0,2% 0,2%
Witamina D 0,00 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
M 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
Witamina E 2,53 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 17% 17% 17% 17%
M 17% 17% 17% 17%
Makroelementy
Fosfor 775 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 111% 111% 111% 111%
M 111% 111% 111% 111%
Wapń 114 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 11% 11% 9,5% 9,5%
M 11% 11% 11% 9,5%
Magnez 377 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 122% 118% 118% 118%
M 94% 90% 90% 90%
Potas 387 mg
AI 19–30 31–50 51–70 70+
K 8,2% 8,2% 8,2% 8,2%
M 8,2% 8,2% 8,2% 8,2%
Sód 13 mg
AI 19–30 31–50 51–70 70+
K 0,9% 0,9% 1,0% 1,1%
M 0,9% 0,9% 1,0% 1,1%
Mikroelementy
Żelazo 5,9 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 33% 33% 74% 74%
M 74% 74% 74% 74%
Miedź 1,30 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 144% 144% 144% 144%
M 144% 144% 144% 144%
Cynk 2,79 mg
RDA 19–30 31–50 51–70 70+
K 35% 35% 35% 35%
M 25% 25% 25% 25%
Mangan 1,42 mg
AI 19–30 31–50 51–70 70+
K 79% 79% 79% 79%
M 62% 62% 62% 62%
Dane liczbowe na podstawie: [4]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[5]
Aminokwasy[4]
(w 100 g)
👁 Image
Zbiory
  • Sztuka kulinarna: z nasion otrzymuje się jadalny olej sezamowy, który jest tłoczony na zimno. Ma jasnożółtą barwę i jest bezwonny. Jest on surowcem do produkcji margaryny. W cukiernictwie służy do wyrobu chałwy i ciastek – sezamków. Piekarnie wykorzystują ziarno sezamowe do posypywania pieczywa dla smaku czy aromatu. Pozostałe po tłoczeniu makuchy zawierają łatwo przyswajalne składniki i są szeroko wykorzystywane w kuchni orientalnej, ponadto stanowią doskonałą paszę treściwą dla wszystkich zwierząt gospodarczych.
  • W kosmetyce wykorzystuje się olej ekstrahowany lub z drugiego tłoczenia służący m.in. do wyrobu wysokogatunkowych mydeł. Z kwiatów sezamu otrzymuje się olejek eteryczny, wykorzystywany w przemyśle perfumeryjnym. Indyjska medycyna ludowa liście moczone w occie wykorzystuje w leczeniu świerzbu. Olej sezamowy łagodzi dolegliwości skórne, wzmacnia włosy i paznokcie, zmiękcza i nawilża skórę.[6]

Przypisy

edytuj
  1. ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
  2. ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
  3. ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-17].
  4. ↑ a b Hanna Kunachowicz; Beata Przygoda; Irena Nadolna; Krystyna Iwanow: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wyd. II zmienione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017, s. 679. ISBN 978-83-200-5311-1.
  5. ↑ Dietary Reference Intakes Tables and Application, Institute ofI. Health, The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (ang.).
  6. ↑ Irena J. Amsel, Przyprawy korzenne, Katowice 2007, s. 136.
Kategorie: