VOOZH about

URL: https://tl.wikipedia.org/wiki/Zinc

⇱ Zinc - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya


Pumunta sa nilalaman
Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Zinc,30Zn
πŸ‘ Image
Zinc
Appearancesilver-gray
Standard atomic weight ArΒ°(Zn)
  • 65.38Β±0.02
  • 65.38Β±0.02(pinaikli)[1][2]
Zinc sa talahanayang peryodiko
Hydrogen Helium
Lithium Beryllium Boron Carbon Nitrogen Oxygen Fluorine Neon
Sodium Magnesium Aluminium Silicon Phosphorus Sulfur Chlorine Argon
Potassium Calcium Scandium Titanium Vanadium Chromium Manganese Iron Cobalt Nickel Copper Zinc Gallium Germanium Arsenic Selenium Bromine Krypton
Rubidium Strontium Yttrium Zirconium Niobium Molybdenum Technetium Ruthenium Rhodium Palladium Silver Cadmium Indium Tin Antimony Tellurium Iodine Xenon
Caesium Barium Lanthanum Cerium Praseodymium Neodymium Promethium Samarium Europium Gadolinium Terbium Dysprosium Holmium Erbium Thulium Ytterbium Lutetium Hafnium Tantalum Tungsten Rhenium Osmium Iridium Platinum Gold Mercury (element) Thallium Lead Bismuth Polonium Astatine Radon
Francium Radium Actinium Thorium Protactinium Uranium Neptunium Plutonium Americium Curium Berkelium Californium Einsteinium Fermium Mendelevium Nobelium Lawrencium Rutherfordium Dubnium Seaborgium Bohrium Hassium Meitnerium Darmstadtium Roentgenium Copernicium Nihonium Flerovium Moscovium Livermorium Tennessine Oganesson
–
↑
Zn
↓
Cd
tanso ← Zinc β†’ galyo
Atomikong bilang (Z)30
Group12
Period4
Block d-block
Electron configuration[Ar] 3d10 4s2
Electrons per shell2, 8, 18, 2
Physical properties
Phase atSTPsolido
Melting point692.68K​(419.53Β°C,​787.15Β°F)
Boiling point1180K​(907Β°C,​1665Β°F)
Density(nearr.t.)7.14g/cm3
whenliquid (atm.p.)6.57g/cm3
Heat of fusion7.32kJ/mol
Heat of vaporization115kJ/mol
Molar heat capacity25.470J/(molΒ·K)
Vaporpressure
P(Pa) 1 10 100 1k 10k 100k
atT(K) 610 670 750 852 990 1179
Atomic properties
Oxidation statesβˆ’2, 0, +1, +2 (isanganpoterong oksido)
ElectronegativityPaulingscale: 1.65
Ionization energies
  • 1st:906.4kJ/mol
  • 2nd:1733.3kJ/mol
  • 3rd:3833kJ/mol
  • (more)
Atomic radiusempirical:134pm
Covalent radius122Β±4pm
Van der Waals radius139pm
πŸ‘ Color lines in a spectral range
Mga linyang espektral ng Zinc
Other properties
Natural occurrenceprimordiyal
Crystal structure​hexagonalclose-packed (hcp)
Thermal expansion30.2Β΅m/(mβ‹…K)(at25Β°C)
Thermal conductivity116W/(mβ‹…K)
Electrical resistivity59.0nΞ©β‹…m(at20Β°C)
Magnetic orderingdiymagnetiko
Molar magnetic susceptibilityβˆ’11.4Γ—10βˆ’6cm3/mol(298K)[3]
Young's modulus108GPa
Shear modulus43GPa
Bulk modulus70GPa
Speed of soundthinrod3850m/s(atr.t.)(nakarolyo)
Poisson ratio0.25
Mohs hardness2.5
Brinell hardness327–412MPa
CAS Number7440-66-6
History
DiscoveryMga metalurhistang Indiyano(before 1000BCE)
First isolationAndreas Sigismund Marggraf(1746)
Kinilalang bilang kakaibang metal niRasaratna Samuccaya (1300)
Isotopes of Zinc
Template:infobox Zinc isotopes does not exist
πŸ‘ Image
Kategorya: Zinc
|references

Ang zinc (Espanyol: zinc, Ingles: zinc; mula sa Aleman: zink) ay isang mabughaw-bughaw na puti at makisap na metalikong elementong malutong kung nasa pangkaraniwang temperatura.[4][5][6] Nagiging madali ang pukpok dito kapag nag-iinit, kaya't ginagamit bilang sangkap sa mga aloy o balahak na katulad ng bronse at tansong dilaw. Ginagamit din itong sangkap sa paghihinang at maging bilang pantubog sa yero ng bubungan. Naibukod ni Andreas Sigismund Marggraf ang elementong ito noong 1746.

Ang zinc ay isang elementong kemikal na may simbolong Zn at bilang atomiko 30. Mayroon itong kumikinang na malaabong itsura kapag tinanggal ang oksidasyon. Ito ang unang elemento sa grupong 12 (IIB) sa talahanayang peryodiko. Sa ilang aspeto, kimikal na katulad ng zinc ang magnesyo: parehong elemento na nagtataglay ng isa lamang na karaniwang katuyan ng oksidasyon (+2), at pareho ang laki ng ion ng Zn2+ at Mg2+.[a] Ika-24 na pinakasaganang elemento sa crust o pang-ibabaw ng Daigdig ang zinc at may limang matatag na isotopo. Ang pinakakaraniwang mambato (o ore) ay espalerita (blendang zinc), isang mineral na sulpurong zinc. Ang pinakamalaking gumaganang batumbakal ay nasa Australya, Asya, at Estados Unidos. Pinipino ang zinc sa pamamagitan ng pagpapalutang ng froth o espuma (o bula) ng mambato, pag-iihaw, at panghuling ekstraksyon gamit ang kuryente (elektrodeposisyon).

Isang mahalagang elementong nababakas ang zinc para sa mga tao,[7][8][9] hayop,[10] halaman[11] at para sa mga mikroorganismo[12] at kinakailangan para sa bago at pagkatapos ng panganganak.[13] Ito ang ikalawang pinakasaganang metal na nababakas sa tao pagkatapos ng bakal at ito lamang ang metal na lumilitaw sa lahat ng mga uring ensima.[11][9] Mahalagang sustansya din ang zinc para paglago ng koral, habang isa itong mahalagang kasamang salik para sa maraming ensima.[14]

Nakakaapekto ang kakulangan sa zinc sa mga dalawang bilyong tao sa umuunlad na bansa at naiiugnay sa maraming mga sakit.[15] Sa mga bata, nagdudulot ng retardasyon sa paglago ang kakulangan, gayon din ang naantalang maturasyong seksuwal, madaling tablan ng impeksyon, at diyareya.[13] Ang mga ensima na may isang atomong zinc sa gitnang reaktibo ay laganap sa biyokimika, tulad ng alkohol-deshidrohenasa sa mga tao.[16] Maaring magdulot ang labis na pagkonsumo ng zinc ng pagkalampa, katamlayan, at kakulangan sa tanso. Sa mga biyomang marina, kapansin-pansin ang mga rehiyong polo, maaring makompromiso ng kakulangan ng zinc ang sigla ng mga pangunahing pamayanang alga, na may potensyal na gibain ang masalimuot na mga estrakturang tropikong marina at dahil dito, apektuhan ang biyodibersidad.[17]

  1. ↑ Ang mga elemento ay mula sa iba't ibang pangkat ng metal. Tingnan ang talahanayang peryodiko.

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Standard Atomic Weights: Zinc" (sa wikang Ingles). CIAAW. 2007.
  2. ↑ Prohaska, Thomas; Irrgeher, Johanna; Benefield, Jacqueline; BΓΆhlke, John K.; Chesson, Lesley A.; Coplen, Tyler B.; Ding, Tiping; Dunn, Philip J. H.; GrΓΆning, Manfred; Holden, Norman E.; Meijer, Harro A. J. (2022-05-04). "Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report)". Pure and Applied Chemistry (sa wikang Ingles). doi:10.1515/pac-2019-0603. ISSN1365-3075.
  3. ↑ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics (sa wikang Ingles). Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp.E110. ISBN0-8493-0464-4.
  4. ↑ English, Leo James (1977). "Sink, zink, zinc, bluish-white metal". Tagalog-English Dictionary (sa wikang Ingles). Congregation of the Most Holy Redeemer. ISBN9710810731., pahina 1239.
  5. ↑ De Guzman, Maria Odulio (1968). "Zinc, oksido de si(n)k". The New Filipino-English / English-Filipino Dictionary. National Bookstore (Lungsod ng Mandaluyong) ISBN 9710817760., pahina 195.
  6. ↑ Gaboy, Luciano L. Zinc - Gabby's Dictionary: Praktikal na Talahuluganang Ingles-Filipino ni Gabby/Gabby's Practical English-Filipino Dictionary, GabbyDictionary.com.
  7. ↑ Maret, Wolfgang (2013). "Zinc and Human Disease". Mula sa Astrid Sigel; Helmut Sigel; Roland K. O. Sigel (mga pat.). Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases. Metal Ions in Life Sciences (sa wikang Ingles). Bol.13. Springer. pp.389–414. doi:10.1007/978-94-007-7500-8_12. ISBN978-94-007-7499-5. PMID24470098.
  8. ↑ Prakash A, Bharti K, Majeed AB (Abril 2015). "Zinc: indications in brain disorders". Fundam Clin Pharmacol (sa wikang Ingles). 29 (2): 131–149. doi:10.1111/fcp.12110. PMID25659970. S2CID21141511.
  9. 1 2 Cherasse Y, Urade Y (Nobyembre 2017). "Dietary Zinc Acts as a Sleep Modulator". International Journal of Molecular Sciences (sa wikang Ingles). 18 (11): 2334. doi:10.3390/ijms18112334. PMC5713303. PMID29113075. Zinc is the second most abundant trace metal in the human body, and is essential for many biological processes. ... The trace metal zinc is an essential cofactor for more than 300 enzymes and 1000 transcription factors [16].... In the central nervous system, zinc is the second most abundant trace metal and is involved in many processes. In addition to its role in enzymatic activity, it also plays a major role in cell signaling and modulation of neuronal activity.
  10. ↑ Prasad A. S. (2008). "Zinc in Human Health: Effect of Zinc on Immune Cells". Mol. Med. (sa wikang Ingles). 14 (5–6): 353–7. doi:10.2119/2008-00033.Prasad. PMC2277319. PMID18385818.
  11. 1 2 Broadley, M. R.; White, P. J.; Hammond, J. P.; Zelko I.; Lux A. (2007). "Zinc in plants". New Phytologist (sa wikang Ingles). 173 (4): 677–702. doi:10.1111/j.1469-8137.2007.01996.x. PMID17286818.
  12. ↑ Zinc's role in microorganisms is particularly reviewed in: Sugarman B (1983). "Zinc and infection". Reviews of Infectious Diseases (sa wikang Ingles). 5 (1): 137–47. doi:10.1093/clinids/5.1.137. PMID6338570.
  13. 1 2 Hambidge, K. M. & Krebs, N. F. (2007). "Zinc deficiency: a special challenge". J. Nutr. (sa wikang Ingles). 137 (4): 1101–5. doi:10.1093/jn/137.4.1101. PMID17374687.
  14. ↑ Xiao, Hangfang; Deng, Wenfeng; Wei, Gangjian; Chen, Jiubin; Zheng, Xinqing; Shi, Tuo; Chen, Xuefei; Wang, Chenying; Liu, Xi (Oktubre 30, 2020). "A Pilot Study on Zinc Isotopic Compositions in Shallow-Water Coral Skeletons". Geochemistry, Geophysics, Geosystems (sa wikang Ingles). 21 (11). Bibcode:2020GGG....2109430X. doi:10.1029/2020GC009430. S2CID228975484.
  15. ↑ Prasad, AS (2003). "Zinc deficiency: Has been known of for 40 years but ignored by global health organisations". British Medical Journal (sa wikang Ingles). 326 (7386): 409–410. doi:10.1136/bmj.326.7386.409. PMC1125304. PMID12595353.
  16. ↑ Maret, Wolfgang (2013). "Zinc and the Zinc Proteome". Mula sa Banci, Lucia (pat.). Metallomics and the Cell. Metal Ions in Life Sciences (sa wikang Ingles). Bol.12. Springer. pp.479–501. doi:10.1007/978-94-007-5561-1_14. ISBN978-94-007-5561-1. PMID23595681.
  17. ↑ Anglia, University of East. "Zinc vital to evolution of complex life in polar oceans". phys.org (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2023-09-03.
Talahanayang peryodiko
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
Mga Metal
na Alkali
Mga Metal
na Alkalina
Mga Lantanode Mga Aktinode Mga Transisyong
Metal
Mga Metal
na Umilde
Mga Metalode Ibang
Di-metal
Mga Alohino Mga Hanging
Matigal