Bisitaha

Misulbong sama sa rocket ang presyo sa mga produktong petrolyo dinhi sa nasud. Ang kasamtangang presyo mao pinakataas sa kanasuran sa Asia. Ang gubat nga gilusad sa Amerika ug Israel batok sa Iran ang gihimong rason sa mga kompanya sa lana sa pagpasulbong sa presyo sa ilang mga produktong petrolyo bisan pa nga ang lana nga ilang gibaligya sa taas nga prisyo ila pa kining napalit sa panahon nga wala pa atakiha sa Amerika ug Israel ang Iran.

Sa Senate hearing girason ni Department of Energy Secretary Sharon Garin ang balaud nga nag-deregulate sa industriya sa lana sa nasud hinungdan nga walay kontrol ang iyang buhatan sa presyo sa lana. The Downstream Oil Deregulation Law, ang mga kompanya na sa lana ang magdiktar sa prisyo sa lana ug wala nay kontrol niini ang gobyerno.

Sa pag-deregulate sa industriya sa lana giwagtang pod ang Oil Price Stabilization Fund (OPSF) nga nagsilbing sangga sa umento sa presyo sa produktong petrolyo.

Sa wala pa wagtanga ang OPSF, matag higayon nga mopaumento sa presyo sa lana ang mga kompanya sa lana, ang umento saw-on sa OPSF mao nga dili ra matagamtaman sa mga tawo ang umento sa presyo sa lana. Ang problema lang giabuso sa mga kompanya sa lana ug ilang mga kakonsabo sa gobiyerno ang OPSF. Nagsige nalang pod og paumento sa prisyo sa ilang lana ang mga kompanya sa lana.

Sa wala pa ang deregulasyon, gikontrol sa gobiyerno ang presyo sa lana. Dili basta-basta nga makapaumento sa presyo sa lana ang mga kompanya sa lana. Sa ilang pagpaumento sa prisyo sa lana moapply pa sila sa Energy Regulatory Board o ERB nga mopahigayon og public consultation sa dili pa aprobahan ang gipangayong umento sa presyo.

Miangal niini ang mga kompanya sa lana. Ang ERB pod nga mura og bibingka nga kon mopabor sa mga kompanya sa lana tulisokon sila sa mga tawo ug kon mopabor pod sila sa mga tawo piton pod sila sa mga kompanya sa lana busa ang sulbad deregulasyon aron dili na magsakit ang ulo sa ERB.

Ang utok sa deregulasyon mao ang ekonomistang Senador nga si Gloria Macapagal Arroyo. Ang administrasyong Fidel Valdez Ramos nakasinati og susamang suliran nato karon.

Ang industriya sa lana gimonopoliya sa tulo ka higanteng kompanya sa lana nga mao ang Shell, Caltex ug Petron. Ang Petron gipanag-iya sa gobiyerno. Mao kini ang mobalanse sa presyo sa Shell ug Caltex. Buot ipasabot kun momahal ang presyo sa Shell ug Caltex, barato ang ibaligya nga lana sa Petron. Ang problema miapil na sa pataasay sa presyo sa lana ang Petron. Aron adunay healthy nga kompetisyon sa presyo sa lana gibungkag sa deregulasyon ang monopoliya ug gitugotan nga makasulod ang mga bagong players.

Mora man tuod og uhong nga nagsulpotan ang mga kompanya sa lana pero ang namugna nga kompetisyon pataasay sa presyo ug dili sa pagpaubosay. Mas maayo nga bisitahon ug amendahon sa gobyerno ug mga magbabalaud ang deregulation law kay klaro kaayo ug tataw nga gipahimuslan pagmaayo sa mga kompanya sa lana ang nahisgotan nga balaud.