Aurora Holidays lii meridâm lopâttiđ huskyvyejimij faallâm mađhâšeijeid Ucjuuvâst. Irâttâs toimâjođetteijee Tiina Länsman muštâl, et miärádâs tyehin lii sehe keevâtliih suujah já čieŋâluboh árvukoččâmušah.
– Huskyvyejimeh láá lamaš mii ohjelmvaljimijn aalgâ rääjist, ko puohah iäráseh-uv láá faallâm taid. Taid koijâdii ennuv já taid onnii Laapi págulâš vuáttámuššân. Tääl mii ovtâspargokyeimi, kii vyejimijd faalâi, varrij meddâl kuávlust, te tot nuurdâi liähtu miärádâsân, Länsman muštâl.
Ađai váldusuijâ huskyvyejimii luovâtmân lâi ovtâspargokyeimi vyelgim, mut tuáváást vaiguttii meid irâttâs áárvuh já haalu vuáijuđ algâalgâlâš páihálâškulttuurân.
– Tot, et huskytoimâ ij lah sämmilâš vyehi, meerhâš mijjân ennuv. Halijdep tuárjuđ já faallâđ algâalgâlâš sämikulttuur. Ep kuittâg haalijd ávhástâllâđ kulttuur markkânistmist. Halijdep luptiđ rievtis páihálâš kulttuur, tiäddut Länsman.
Njellimist tuáimee kennelvästideijee Jane Helppi suogârdâl huskytooimâ koskâvuođâ sämikulttuurân jieijâs uáinust. Sun ij tuubdâst, et huskytoimâ markkânistuuččij sämmilij ärbivyehhin.
– Mij ep aainâskin vyebdi, ete taat ličij (sämmilâš tääpi). Jiem tieđe kiämmán ereskin, kii vuábdáččij taam huskyhomá nuuvt. Jiem tieđe, kost juurdâ lii puáttám, et tot markkânistuuččij nuuvt, Helppi muštâl.
Helppi huámášit, et maaŋgah tááláá ääigi taan kuávlust kevttum fiävruh láá uđđâáigásiih.
– Moottorkiälkkágin ij kuulâ sämikulttuurân. Muu suuvâst lii lamaš ohtâ tâi kyehti pennuu, ko láá čuoigâm meecist já puásuipargoin. Tááláá ääigi mist láá váhá eenâb pennuuh, ko jotep meecist, sun čielgee.
Sämitigge: penuvrááiđuh já sämikulttuur suápá hyeneest oohtân
Sämitigge lii váldám virgálijn ravvuin čielgâ uáinu uáinu penuvráiđuvyejimáid. Sämitige sämimađhâšem toimâprinsiipijn iättoo, et penuvráiđutoimâ lii sämikuávlust eres kuávluin puáttám toimâ, mii ij kuulâ kuávlu ärbivuovijd.
Sämitigge uáiná huskyvyejimijd eromâš čuolmân, ko tot puáhtá hettiđ puásuituálu, mii lii sämikulttuur kuávdášlâš iäláttâs. Penuvrááiđuh pyehtih tovâttiđ hááituid poccuid já puásuituálun, jis joteh siämmáin kuávluin. Sämitigge tuáivu, et mađhâšemirâtteijeeh vuájuččii tuođâlávt páiháláid ärbivuovijd já kulttuurân vuáđuduvvee mađhâšempalvâlussáid.
Ive 2016 vuáđudum Aurora Holidays lii viggâm aalgâ rääjist pyehtiđ uáinusân Ucjuv páihálâš eellim já sämikulttuur. Irâttâs tuuvááh láá ärbivuáváliih, iäge turistijd rahtum luámugilih.
– Ärbivyevih já páihálâškulttuur merhâšeh ennuv mijjân. Mij uuccâp ohjelmijd, main pyehtip tiäduttiđ kulttuur já páihálii eellim. Ton tááhust pennuuh iä lah lamaš mii tooimân tehálâš uási, Länsman čielgee.
Länsman lii huámášâm, et elleiguin ávhástâllâm ohjelmpalvâlussijn lii maailmvijđosávt kiäppáneijee trendi, veikkâ kojâldâh lii-uv ain ennuv.
– Huskytoimâ puáhtá leđe pyeri, jis tot tahhoo olmânáál, mut negatiivlâš uđâstieđettem huolâstut. Puohâin penuvkaardijn ääših iä lah oornigist. Smietâim mii áárvuid já tom, maid halijdep faallâđ äššigâssáid, muštâl Länsman.
Helppi mieđeet, et penuvsyergi negatiivlâš uđđâsij luuhâm lii sorolâš, mut ana pyerrin, et feeilâin já vänivuođâin savâstâlloo.
– Lii pyeri hommá, ete tágárijn tiilijn muštâluvvoo, et toid puáhtá porgâđ maidnii. Talle iäráseh-uv tietih, et ij lah pyeri, jis pennuin láá liijkás uccâ luŋkkáin, moin ij pyevti jotteeđ tuárvi, Helppi muštâl.
Ellei pyereestvaijeem já mađhâšem eettisâšvuotâ viekkimnáál
Helppi tiädut, et ovdâsvástádâslâš huskytooimâst ellei pyereestvaijeem lii ovdâsajasâš. Suu kennelist láá 62 pennud, já tälviv fáárust láá kulmâ lasepargee jieijâs pennuiguin.
– Mij porgâp elleiguin, te luándu lii alda mii. Lasseen mij ep vyebdi viälppáid ruuđâ tiet. Viggâp, et pennuuh iäláččii kuhháá já tiervâsin, já porgâččii nuuvt kuhháá ko máhđulâš. Tastoo iäláttuvâst máttáátteh nuorâbijd pennuid. Tot lii tehálâš pargo. Ulmuuh iä pyevti porgâđ taam pargo nuuvt pyereest ko pennuuh, muštâl Helppi.
Aurora Holidays miärádâs lii puáhtám iänááš positiivlâš macâttâs. Veikkâ motomeh mađhâšeijeeh ain koijâdeh huskyvyejimii piärán, mut Länsman mield kihheen ij lah kiäsádâttâm määđhi, ko lii kuullâm, ete toh iä innig lah faallâmnáál.
– Lep finnim ennuv positiivlâš macâttâs taan miärádâsâst. Maaŋgah láá kijttám, et lep toohâm taam valjim, Länsman illood.