Jus bohccui ihtet njálbmái smávva, dego gohpalasat dahje hávit, mat maŋŋá rivdet spártun, sáhttá lea sáhka njálbmedávda, nappo orf-virusis. Buot bohccot eai goit buohccá dasa, vaikko deaivvašedje virusa.

Eanodagas orf-virus lea jo sihkkarastojuvvon. Anáris njálbmedávdda leat vuohttán eanaš čearpmahiin ja moatti vuotnjalis. Ráves bohccot eai oro gillámin orf-virusis.

Ártegis vuohki borrat soaitá leat vuosttas dávdamearka, čilge Anára gielddašibitdoavttir Henna Kaarakainen.

– Jus boazu soalssista, raddi lea njuoskkas, gahčahaddá biepmu dahje smirezas čoggo bere nuppi beallái njálmmi, dat lea dakkár vuosttas mearkkat, čilge Kaarakainen.

Jus navdá vaikko iežas šiljobohccos orf-virusa, ferte dan sirret eret eará bohccuid joavkkus. Šibitdoaktárii gánniha riŋget buriin áiggiin, rávve Kaarakainen.

Ii oalát dárbbaš heađástuvvat

Anára guovllus sáddejuvvon čájánasaid loahpalaš bohtosat eai leat vel boahtán. Kaarakainen navdá goit nannosit, ahte sáhka lea namalassii orf-virusis.

– Ii áibbas heađástuvvat dárbbaš, muhto vitmat gal. Jus fuomáša dávdamearkkaid, de galgá reageret daidda.

Jus bohccui njoammu virus, dasa njommot álkit maiddái eará dávddat. Lea bohccos gitta man bures guđege boazu gierdá orf-virusa ja mii boazu jápmá dasa.

Sáhttá njoammut maiddái olbmui ja olmmoš njoammudit eará bohccuide

Orf-virus sáhttá njoammut maiddái olbmuide. Danin leage issoras dehálaš geavahit gummegistáid go dutká bohccuid njálmmiid.

– Jus orf-virus njoammu olbmui, sáhttet gieđaide boahtit gohpalasat, mat leat bákčasat. Go dutká ođđa bohcco, ferte molsut gummegistáid amas sirdit virusa bohccos nubbái.

Orf-virus eallá biktasiinge sitkadit. Dasa ii bastte buolaš. Biktasiid galgá bassat badjel 2 diimmu 60 gráđa čázis. Nubbi molssaeaktu lea sávnnuhit daid moadde diimmu badjel 60 gráđa lieggasis. Gápmagiid sáhttá desinfiseret dakkár ávdnasiin, mii bastá virusiidda. Dábálaš desinfiserenávdnasis ii leat ávki.

Virus buktá fuola Sámi bálgosat -searvvi ságajođiheaddjái

Sámi bálgosat -searvvi ságajođiheaddji Tiina Sanila-Aikio čuovvu dárkilis čalmmiin dili ealus. Orf-virus buktá sutnje stuorra fuola.

– Mis leamašan oalle garra dálvi dás duogábealde. Dán dálvvi leamašan earáge infekšuvnnat ja dál dát orf vel dasa lassin, šuohkiha Sanila-Aikio.

Sanila-Aikio dadjá, ahte boazodoalliin leamašan olu gažaldagat, dego sáhttágo dál rátkitge. Juohke bálggus ieš mearrida das, dadjá son.

Sámi bálgosat -searvi lea juohkán dieđu láhttobálgosiidda dilis. Searvi ja šibitdoaktárat áigot lagaš áiggiin doallat gáiddusin dilálašvuođa gos juogadit dieđu boazodávddain ja nelgon bohccuid biepmamis.

90-logus lei viiddis orf-virusepidemia

Orf-virusii ii bastte ruosti buolaš, iige goardi báhkka,iige dasa leat dálkkas. Orf-virus ii leat ođđa dávda. Kaarakainen muittaša, ahte jagiin 1992-1993 ledje viidditge epidemiijat.

– Dalle dasa laktásedje boazojámut muhto dasto dat manai meattá.

Orf-njálbmedávda lea oahpis eandaliige mátta-bálgosiid biebmangárddiin.

– Dáppe davvin dat lea viehka hárvenaš. Dál duohta áibbas moatti vahku siste dat lea dihtton Soađegilis, Eanodagas ja Anáris.

Bierggu borahahttivuhtii dávda ii galggašii váikkuhit, buohccán bohcco njuokčama ii goit galgga borrat. Jávkágo virus ovdal čavčča njuovvamiid, dan ii dieđe vel oktage.