| 👁 Image | |
| přestrjeń: | něhdźe 10,5 milionow km² |
| wobydlerstwo: | 751 milionow (staw 2022) |
| ličba krajow: | wokoło 50 |
| wotwisne teritorije: | 4 |
| najwjetše města: | Moskwa, Istanbul, Paris, London |
| Staty w Europje (serbsce): | |
| 👁 Image | |
.svg){kind=link}
Europa je poměrnje mały kontinent, dokładnje prajene žadyn samostatny kontinent, ale dźěl dwójneho kontinenta Eurazija, wobstejaceho z Europy a Azije. Jenož Awstralija je mjeńša.
Geografija
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Europa mjezuje z Aziju na wuchodźe, ze Srjedźozemskim morjom na juhu a z Atlantiskim oceanom na zapadźe. Hranica mjez Europu a Aziju njeje jasnje definowana, najpopularniša w němskorěčnym konteksće je pak definicija Philipa Johana von Strahlenberga, po kotrejž tworja horiny Ural, rěka ze samsnym mjenom, Kaspiske morjo a Manyčowa nižina sewjernje Kawkaza europsku mjezu na wuchodźe. Porno tomu podawa so w jendźelsko- a francoskorěčnym rumje husćišo Kawkaz sam jako hranica.
Cyłkownje ma Europa přestrjeń wot něhdźe 10,5milionow kwadratnych kilometrow a je tuž druhi najmjeńši kontinent. Najsewjerniši dypk europskeje twjerdźizny leži na połkupje Nordkinn w Norwegskej (70°54′N), najjužniši Punta de Tarifa w Španiskej (36°N) a najzapadniši Cabo da Roca w Portugalskej (9°30′W). Zdalenosć wot Urala k Atlantiskemu oceanej je wokoło 6000km, wot Norwegskeje do Španiskeje wokoło 3800 km. Najwyša hora kontinenta je po powšitkownej definiciji europskich mjezow Mont Blanc (4.810m) w francoskich Alpach. Wobhladuje-li so pak hłowny hrjebjeń Kawkaza jako hranica, je Elbrus (5.642m) najwyši dypk. Najdlěša rěka je Wolga we wuchodnej Europje a najwjetši jězor Ladogaski jězor blisko Pětrohroda.
Rěki
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Wot 20 najdlěšich rěkow Europy běža 13 zdźěla abo dospołnje w Ruskej:
|
- Hlej tež
- Lisćina rěkow w Europje
Jězory
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Najwjetše jězory w Europje su:
- Ladogaski jězor w Ruskej – 18.390 km² (z kupami)
- Onjegaski jězor w Ruskej – 9616 km²
- Vänerski jězor w Šwedskej – 5650 km²
- Saimaa w Finskej – 4400 km² (jako jězorowy system)
- Peipuski jězor w Estiskej a Ruskej – 3555 km²
Wobydlerstwo
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Z něhdźe 700 milionami wobydlerjow słuša Europa k husće wobsydlenym regionam swěta. Přerězna hustosć wobydlerstwa je 65wobydlerjow na kwadratny kilometer. Mjeztym zo su srjedźna, zapadna a južna Europa husće wobsydlene, woteběra hustosć wobydlerstwa k sewjerej a wuchodej.
Rěče
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Wjace hač 90 procent europskich wobydlerjow rěči indoeuropske rěče, předewšěm słowjanske, germanske a romaniske. Tež grjekšćina, albanšćina, baltiske a keltiske rěče kaž tež Romani słušeja do indoeuropskeje skupiny. Druhu najwjetšu rěčnu swójbu Europy tworja uralske rěče. Do njeje słušeja hłownje finšćina, estišćina a madźaršćina jako europske hamtske rěče kaž tež samiske rěče w Skandinawiskej a wšelakore mjeńšinowe rěče w Ruskej.
W europskim dźělu Turkowskeje je turkowšćina a w Kazachstanje kazachšćina jako turkskej rěči z hamtskimaj rěčomaj. Na wuchodnej kromje kontinenta je kalmykšćina jenička mongolska rěč, kotraž je w Europje domoródna. Na kupje Malta je z maltašćinu semitiska rěč z hamtskej rěču. Pochad baskišćiny, kotraž so w Španiskej a Francoskej rěči, dotal njeje znaty.
Najbóle rozšěrjenej alfabetaj w Europje stej łaćonski a kyriliski.
Nabožiny
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Křesćanstwo a islam stej najwažnišej europskej nabožinje – wokoło 75% Europjanow su křesćenjo (předewšěm katolscy, protestantiscy a ortodoksni) a něhdźe 8% su muslimojo, kiž su zwjetša w Ruskej žiwi (25mil.), ale tež w europskej Turkowskej (6mil.), w Bosniskej a Hercegowinje (2,2mil.) a w Albanskej (2mil.). K tomu přińdu dźensa hišće muslimscy migranća a potomnicy migrantow, předewšěm w Francoskej (5,5mil.) a Němskej (4mil.) kaž tež w Zjednoćenym kralestwje a Italskej.
Židźa su mjenje hač jedyn procent europskeho wobydlerstwa (wokoło 2mil.). Blisko Kaspiskeho morja su Kalmykojo žiwi – jenički buddhistiski lud Europy.
Wokoło 17 procent Europjanow su bjezkonfesionelni, wosebje w Estiskej, Čěskej, Nižozemskej, Ruskej a wuchodnej Němskej a powšitkownje skerje w městach.
Města
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Najwjetše města Europy su Moskwa (10,4mil.), London (7,4mil.), Istanbul (6,9mil.), Pětrohród (4,8mil.) a Berlin (3,5mil. wobydlerjow).
Staty w Europje
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- 👁 Albanska
Albanska (Stolica Tirana) - 👁 Andorra
Andorra (Andorra la Vella) - 👁 Awstriska
Awstriska (Wien) - 👁 Belgiska
Belgiska (Brüssel) - 👁 Běłoruska
Běłoruska (Minsk) - 👁 Image
Bołharska (Sofija) - 👁 Bosniska a Hercegowina
Bosniska a Hercegowina (Sarajewo) - 👁 Chorwatska
Chorwatska (Zagreb) - 👁 Čěska
Čěska (Praha) - 👁 Čorna Hora
Čorna Hora (Podgorica) - 👁 Danska
Danska (Kopenhagen) - 👁 Image
Estiska (Tallinn) - 👁 Image
Finska (Helsinki) - 👁 Image
Francoska (Paris) - 👁 Image
Georgiska (Tbilisi) - 👁 Grjekska
Grjekska (Athen) - 👁 Image
Irska (Dublin) - 👁 Islandska
Islandska (Reykjavík) - 👁 Image
Italska (Rom) - 👁 Kazachstan
Kazachstan (Astana) – wjetši dźěl leži w Aziji - Kosowo (Priština) – njewotwisnosć so wot wšěch statow njepřipóznaje
- 👁 Letiska
Letiska (Riga) - 👁 Liechtenstein
Liechtenstein (Vaduz) - 👁 Litawska
Litawska (Vilnius) - 👁 Luxemburgska
Luxemburgska (Luxemburg) - 👁 Madźarska
Madźarska (Budapest) - 👁 Sewjerna Makedonska
Sewjerna Makedonska (Skopje) - 👁 Image
Malta (Valletta) - 👁 Moldawska
Moldawska (Chișinău) - 👁 Image
Monaco (Monaco) - 👁 Němska
Němska (Berlin) - 👁 Nižozemska
Nižozemska (Amsterdam) - 👁 Norwegska
Norwegska (Oslo) - 👁 Image
Pólska (Waršawa) - 👁 Portugalska
Portugalska (Lisabon) - 👁 Rumunska
Rumunska (Bukarest) - 👁 Image
Ruska (Moskwa) - zdźěla leži w Aziji - 👁 San Marino
San Marino (San Marino) - 👁 Serbiska
Serbiska (Běłohród) - 👁 Image
Słowakska (Bratisława) - 👁 Image
Słowjenska (Ljubljana) - 👁 Španiska
Španiska (Madrid) - 👁 Šwedska
Šwedska (Stockholm) - 👁 Šwicarska
Šwicarska (Bern) - 👁 Turkowska
Turkowska (Ankara) - wjetši dźěl leži w Aziji - 👁 Ukraina
Ukraina (Kijew) - 👁 Image
Vatikanske město (Vatikanske město) - 👁 Zjednoćene kralestwo
Zjednoćene kralestwo (London)
a połsamostatnej kupowej skupinje:
a jedna kolonija:
Wjetšina europskich krajow je čłon Europskeje rady. 27krajow je čłon Europskeje unije.
Wotkaz
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Commons: Europa– Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Staty
• Albanska • Andorra • Awstriska • Belgiska • Běłoruska • Bołharska • Bosniska a Hercegowina • Čěska • Čorna Hora • Danska • Estiska • Finska • Francoska • Grjekska • Chorwatska • Irska • Islandska • Italska • Letiska • Liechtenstein • Litawska • Luxemburgska • Madźarska • Malta • Moldawska • Monaco • Němska • Nižozemska • Norwegska • Pólska • Portugalska • Rumunska • Ruska1 • SanMarino • Serbiska • Sewjerna Makedonska • Słowakska • Słowjenska • Španiska • Šwedska • Šwicarska • Turkowska1 • Ukraina • Vatikanske město • Zjednoćene kralestwo
Zwadne teritorije: Kosowo • Podnisterska
Druhe teritorije: Åland • Baskiska • Bretanja • Ferejske kupy • Friziska • Friulska • Gagauska • Galicija • Gibraltar • Guernsey • Jendźelska • Jersey • Katalanska • Korniska • Łužica • Man • Sewjerna Irska • Svalbard • Šotiska • Waliziska
1 Leži zdźěla w Aziji.
