Jagi 2026 Risto Pelkonen -olmmošvuoigatvuođabálkkašumi oažžu Oulu universitehta Giellagas-instituhta jođiheaddji Sigga-Marja Magga. Bálkkašupmi mieđihuvvo sutnje barggu ovddas, maid son lea bargan sápmelaš dutkiid rivttiid ja diehtaga friijavuođa ovddideami ovdii.
Bálkkašumi addá Suoma Dieđaakademiija olmmošvuoigatvuođakomitea. Bálkkašandilálašvuohta lea Helssegis miessemánu 11. beaivve.
Magga lea giitevaš bálkkašumi oažžumis.
– Dat bargu maid mun lean bargan, de dat lea dolvon gosa nu. Sáhttá dadjat mun lean olles eallima bargan sámeáššiid ovdii, muitala Magga.
Risto Pelkonen -bálkkašupmi mieđihuvvo olbmui dahje searvái, mii aktiivvalaččat ovddida dieđamáilmmi olmmošvuoigatvuođaid.
Olmmošvuoigatvuođakomitea ságadoalli professor Liisa Laakso muitala bálkkašumi mieđiheami vuođuštusain, ahte sámiid duohtavuohta- soabadankommišuvnna loahpparaportta olis sámiid vuoigatvuođat leat beroštahttán olbmuid.
Dáid vuoigatvuođaide gullet maiddái sápmelaš dutkiid vuoigatvuođat. Sigga-Marja Magga lea bargguinis čujuhan, mo friija dutkamuš doarju eamiálbmotvuoigatvuođaid ja mo dát vuoigatvuođat dorjot dutkamuša.
Magga lea maiddái okta sápmelaččaid guoski dutkamuša ehtalaš rávvagiid čálliin.
Son ieš muitala, ahte rávvagiid mielde, sápmelaččat leat ieža beassan váikkuhit dasa, mii lea dutkanveara. Ehtalaččat nana dutkamuš lea buohkaide buorrin ja das boahtá Magga mielas ovdan ehtalaš bealli.
– Mun lean oaidnán, ahte juos dutkamušas, mii guoská sámiid lea ehtalaččat nana dutkanplána, dat nanne sámiid iešmearrideami ja addá maiddái dorvvu dutkiide.
Álgoálbmotdutkamušas leat leamašan hástalusat
Ehtalaš rávvagiidda lei maiddái čielga dárbu. Sápmelaččaid guoski dutkamušain ledje máŋggat ehtalaš hástalusat, maid rávvagiiguin geahččalit čoavdit.
– Okta stuorra ášši mii bođii ovdan go čáliimet daid njuolggadusaid lei dat, go olbmot eai dieđe maid lea dutkamin daid gažaldagaiguin maid sis jerret, muitala Magga.
Dasa lassin lávejedje bivdagat oassálastit dutkamušaide boahtit nu maŋŋit, ahte olbmot eai geargan smiehtastit, háliiditgo sii oba searvat.
– Njuolggadusaiguin háliideimmet deattuhit, ahte galgá leat áiggil jođus ja dutkit galget bargat vuođđobarggu. Sámit eai galgga leat dat, geat oahpahit dutkiid vuođđoáššiin.
Magga lea fuomášan maiddái, ahte dutkanbivdagat lávejit boahtit dávjá seamma olbmuide, geaid namat leat olu oidnosis dahje geain earát ávžžuhit álo jearrat.
– Olbmot váibet dasa ja dolket vástidit álo seamma gažaldagaide.
Magga oaidná, ahte guovtte jagis ehtalaš rávvagat leat jo váikkuhan. Dutkit leat eanet áiggil jođus eandalit go ohcet ruhtadeami. Sámi dutkit ja dáiddárat leat maid eambo dutkanprošeavttain mielde.
– Olbmot leat fuobmán man ávkkálaš ja dehálaš dat lea, ahte sámit leat mielde dutkamušas.