Sobrado^[1] ou Sobrado dos Monxes^[2] é un concello situado no sueste da provincia da Coruña, pertencente á comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE no 2015 tiña 1911 habitantes (2139 no 2010, 2289 no 2006, 2316 no 2005, 2360 no 2004, 2400 en 2003). O xentilicio (véxase no Galizionario) é «sobradés».^[3]

Limita ó sur cos concellos de Melide e Toques, ó leste con Friol e Guitiriz (provincia de Lugo), ó norte con Curtis e ó oeste con Boimorto e Vilasantar. Pertence á comarca da Terra de Melide ó partido xudicial de Betanzos e á diocese de Santiago de Santiago de Compostela. As dez parroquias do concello distribúense nun territorio de 120,6km².

O termo municipal localízase nunha área montañosa pertencente á Dorsal Galega. Atópase en Sobrado o monte Campelo, da serra da Cova da Serpe, que con 811 m de altitude é o máis alto da provincia.

Sobrado ten un réxime térmico e pluviométrico característico do clima oceánico hiperhúmido, cunha temperatura media anual de 8,4°C, sufrindo importantes variacións, con máximas en xullo de 22°C e mínimas en decembro de 2,3°C. É moi importante a cantidade de precipitacións anuais nesta comarca, cunha media superior ós 1.200mm. A rede fluvial caracterízase por cursos pequenos e de pouco caudal.

En Sobrado nacen o Mandeo, que desemboca na ría de Betanzos, e o Tambre, que forma a ría de Muros e Noia.

O seu clima é oceánico húmido e fresco, con importantes precipitacións.

Da era castrexa consérvanse varios castros^[4]:

• Castro do Cruceiro (Carelle)
• Roda da Froxa (Carelle)
• As Castronelas (Carelle)
• Castro de Revillón (Carelle)
• Castro de Roda de Socastro (Cumbraos)
• Castro de Cumbraos (Cumbraos)
• Castro de Grixalva (Grixalva)
• Castro de Vilanova (A Porta)
• Castro de Seixo (Codesoso)
• Castro das Lagoas (Roade)

Na parroquia da Ciadella atópase o importante campamento romano da Ciadella, o máis importante dos escavados en Galicia (xunto con Aquis Querquennis en Bande). Nel apareceron gran cantidade de tégulas, lápidas, moedas e outras pezas romanas. Probablemente estaría á beira da vía romana entre Brigantium e Lugo. Estivo activo entre os séculos II e IV.

Unha pressura romana deu orixe ao condado de Présaras, que comprendía ademais do concello de Sobrado as terras dos concellos actuais de Vilasantar e Curtis e estendía os seus dominios sobre varias vilas, portos de mar, igrexas e outros mosteiros do norte de Galicia. O derradeiro dos condes de Présaras, Hermenexildo, fundou no ano 952 o mosteiro de Sobrado dos Monxes e nel foi frade logo de quedar viúvo da súa esposa Paterna Gundesíndez. Desta forma, todos os bens do condado pasaron a formar parte das que foron as posesións do cenobio. Refundado no ano 1142, fábrica da que se conservan a capela funeraria da Magdalena, a sala capitular e algunhas partes soltas. No século XVI foi cando se comezou a levantar a igrexa e o mosteiro actuais.

No lugar de Santiago do Campo hai vestixios dunha igrexa prerrománica.

A poboación de Sobrado variou, coma moitos concellos do interior de Galicia, pola emigración do agro ás cidades. Así dende os anos 1950 diminuíu a poboación ata uns estables dous mil habitantes que mantén. Sobrado é un concello da Galicia rural. A súa economía está moi ligada á explotación da terra, a gandería e a explotación forestal. O concello matén unha importante fonte de ingresos no turismo e a hostalería ao ser un dos concellos polos que pasa o Camiño de Santiago.

• 👁 Lagoa de Sobrado.
  
  Lagoa de Sobrado.
• 👁 Image
  
• 👁 Mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes.
  
  Mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes.
• 👁 Image
  
• 👁 Casa do concello.
  
  Casa do concello.
• 👁 Antiga baliza quilométrica na AC-934.
  
  Antiga baliza quilométrica na AC-934.

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Sobrado vexa: Lugares de Sobrado.